खरीप 2026 खत दर युरिया आणि DAP जुन्या दरात, पण NPK, MOP, SSP महाग; शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवायचे? खरीप हंगाम 2026 सुरू झाला आहे आणि शेतकरी बियाणे, खते खरेदीसाठी बाजारात गेले आहेत. पण यावर्षी खतांचे दर पाहून अनेक शेतकरी थक्क झाले. काही खते जुन्याच दरात मिळत आहेत तर काहींचे दर 200 ते 400 रुपयांनी वाढले आहेत. केंद्र सरकारने 28 प्रकारच्या खतांसाठी NBS योजनेअंतर्गत 41,533 कोटी रुपयांची सबसिडी मंजूर केली आहे. पण प्रत्यक्षात युरिया आणि DAP सोडले तर इतर खतांचे दर वाढलेले आहेत. अधिकृत दरपत्रक कुठेच प्रकाशित केले नाही त्यामुळे शेतकऱ्यांचा गोंधळ होत आहे. या लेखात NBS योजना काय आहे, कोणत्या खतांचे दर जुनेच आहेत, कोणत्या खतांचे दर किती वाढले, शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी आणि अधिकृत दर कुठे तपासायचे हे सगळे सांगणार आहोत.
NBS योजना म्हणजे काय सबसिडी कशी काम करते?
NBS म्हणजे Nutrient Based Subsidy. ही केंद्र सरकारची एक खत अनुदान योजना आहे. या योजनेत खतातील पोषकद्रव्यांच्या प्रमाणानुसार सबसिडी दिली जाते. म्हणजे खतात नत्र किती आहे, स्फुरद किती आहे, पालाश किती आहे त्यानुसार प्रति किलो सबसिडी ठरते. ही सबसिडी खत कंपन्यांना थेट दिली जाते. कंपन्यांना सबसिडी मिळाल्यामुळे त्या शेतकऱ्यांना खत कमी किमतीत देऊ शकतात. 2026-27 खरीप हंगामासाठी केंद्र सरकारने DAP सह 28 प्रकारच्या खतांसाठी एकूण 41,533 कोटी रुपयांची सबसिडी मंजूर केली आहे. हे आकडे पाहता सबसिडी खूप मोठी आहे. पण प्रत्यक्षात शेतकऱ्यांना सगळ्या खतांचे दर कमी झालेले दिसत नाहीत उलट काही खते जास्त दराने मिळत आहेत.
युरिया आणि DAP जुन्याच दरात, काहीच बदल नाही
दोन खते आहेत ज्यांचे दर यावर्षी बदललेले नाहीत. पहिले म्हणजे युरिया. युरियाच्या 45 किलो बॅगेचा दर 266 रुपये 50 पैसे इतकाच आहे. गेल्या अनेक वर्षांपासून हा दर कायम आहे. केंद्र सरकारने युरियावर मोठ्या प्रमाणात सबसिडी देत हा दर नियंत्रणात ठेवला आहे. युरिया हे सर्वाधिक वापरले जाणारे खत आहे जवळजवळ सगळ्याच पिकांसाठी युरिया लागतो. त्यामुळे त्याचा दर न वाढवणे शेतकऱ्यांसाठी दिलासादायक आहे. यावर्षी युरिया गोल्ड नावाचे एक नवीन खत बाजारात आले आहे. हे 40 किलोच्या बॅगेत येते आणि त्याचे दर जुन्या युरियापेक्षा वेगळे आहेत. युरिया गोल्ड वेगवेगळ्या पॅकिंगमध्ये उपलब्ध आहे. दुसरे खत म्हणजे DAP म्हणजेच डायअमोनियम फॉस्फेट. DAP ची 50 किलो बॅग 1,350 रुपयांत मिळत आहे. हे दर जुनेच आहेत. DAP हे स्फुरद पुरवण्यासाठी वापरले जाते आणि खरीप पेरणीच्या वेळी खूप मोठ्या प्रमाणात त्याची मागणी असते. DAP चा दर स्थिर असणे शेतकऱ्यांसाठी फायद्याचे आहे.
स्मार्ट सोलर योजना २०२५: फक्त २,००० रुपयांत घरावर सोलर २५ वर्षे मोफत वीज मिळवा
MOP 50 ते 200 रुपयांची वाढ
MOP म्हणजे Muriate of Potash. हे पोटॅश खत आहे जे पिकाची प्रतिकारशक्ती वाढवते, फळांचा आकार आणि गोडवा वाढवते. यावर्षी MOP च्या बॅगेत 50 ते 200 रुपयांची वाढ झाली आहे. खरीप 2026 मध्ये MOP ची बॅग 1,850 ते 2,000 रुपयांपर्यंत विकली जात आहे. मागील हंगामात हीच बॅग 1,700 ते 1,800 रुपयांपर्यंत मिळायची. म्हणजे शेतकऱ्याला प्रत्येक बॅगेत 100 ते 300 रुपये जास्त द्यावे लागत आहेत. हे वाढलेले दर शेतकऱ्यांच्या खिशावर परिणाम करतात विशेषतः जे शेतकरी मोठ्या क्षेत्रावर शेती करतात त्यांना जास्त बॅग लागतात आणि खर्च जास्त होतो.
NPS आणि NPK मिश्र खते 300 ते 400 रुपयांपर्यंत वाढ
NPS 20 प्रकारच्या खताची बॅग यावर्षी 1,800 ते 2,250 रुपयांपर्यंत मिळत आहे. मागील हंगामात हीच बॅग 1,400 ते 1,600 रुपयांपर्यंत मिळायची. म्हणजे 400 ते साडेसहाशे रुपयांची वाढ झाली आहे. NPK 19 प्रकारची बॅग 2,300 रुपयांपर्यंत मिळत आहे. मागील वर्षी 2,000 ते 2,100 रुपयांत मिळायची. 200 ते 300 रुपयांची वाढ. NPK 10-26-26 ची बॅग आता 1,900 ते 2,250 रुपयांपर्यंत आहे. मागे 1,700 ते 1,800 रुपयांत मिळायची. म्हणजे सव्वाशे ते साडेचारशे रुपयांची वाढ. NPK 12-32-16 ची बॅगेतही 200 ते सव्वाशे रुपयांची वाढ दिसत आहे. NPK 14-35-14 ची बॅग 2,350 ते 2,400 रुपयांपर्यंत आहे. मागे 2,175 ते 2,225 रुपयांपर्यंत मिळायची. 175 ते सव्वाशे रुपयांची वाढ. NPK 15-15-15 ची बॅग आता 1,975 रुपयांपर्यंत आहे. मागील वर्षी 1,600 ते 1,700 रुपयांपर्यंत मिळायची. 295 रुपयांची वाढ. NPK 16-16-16 ची बॅग आता 2,050 रुपयांपर्यंत आहे. मागे 1,675 ते 1,700 रुपयांत मिळायची. 375 रुपयांची वाढ.
घरबसल्या कसे मिळवायचे नॉन क्रिमिनल सर्टिफिकेट? जाणून घ्या संपूर्ण ऑनलाइन प्रक्रिया
S 20 आणि SSP यातही वाढ दिसत आहे
S 20 म्हणजे गंधकयुक्त खत. याची बॅग यावर्षी 1,400 रुपयांपर्यंत आहे. मागील वर्षी 1,000 ते 1,100 रुपयांपर्यंत मिळायची. म्हणजे 300 ते 400 रुपयांची मोठी वाढ. SSP म्हणजे Single Super Phosphate. SSP Granular ची बॅग यावर्षी 575 ते साडेसहाशे रुपयांपर्यंत आहे. मागील वर्षी 520 ते 530 रुपयांत मिळायची. 55 रुपयांची वाढ. SSP Powder ची बॅग 535 ते 580 रुपयांपर्यंत आहे. यातही 55 रुपयांची वाढ दिसत आहे. SSP ही कमी किमतीची खते आहेत पण 55 रुपये जास्त म्हणजे छोट्या शेतकऱ्यालाही फरक जाणवतो.
सबसिडी दिली पण दर का वाढले हे कसे शक्य आहे?
हा एक महत्त्वाचा प्रश्न आहे. केंद्र सरकारने 41,533 कोटी रुपयांची सबसिडी दिली म्हणजे खते स्वस्त व्हायला हवी होती. पण दर का वाढले? याचे एक मुख्य कारण म्हणजे जुना कोटा आणि नवीन खत. सरकारने जुन्या कोट्यातील खतांसाठी सबसिडी मंजूर केली आहे. जे खत जुन्या दरात उपलब्ध होते ते त्याच दरात दिले जाते. पण नवीन आलेले खत नवीन कंपन्यांचे, नवीन फॉर्म्युलेशनचे त्यावर सबसिडीची प्रक्रिया झाली नाही. त्यामुळे ते वाढीव दरात विकले जाते. आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या मालाचे दर वाढले असतील तर खत कंपन्या ते दर शेतकऱ्यांवर टाकतात. आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे अधिकृत दरपत्रक प्रकाशित न झाल्यामुळे दुकानदारांना मनमानी दरात विकण्याची संधी मिळते.
मुख्यमंत्र्यांची अचानक मोठी घोषणा! आता 3 लाख 70 हजार लाभार्थ्यांना मिळणार मोठा फायदा
अधिकृत दरपत्रक नाही शेतकऱ्यांच्या अडचणी
या सगळ्यात सर्वात मोठी अडचण म्हणजे अधिकृत दरपत्रक प्रकाशित झालेले नाही. ना सरकारने, ना कृषी विभागाने, ना खत कंपन्यांनी कोणीही अधिकृत किमती जाहीर केलेल्या नाहीत. त्यामुळे शेतकऱ्याला माहीत नाही की DAP खरोखरच 1,350 रुपयात मिळायला हवे की नाही, NPK 16 ची योग्य किंमत काय आहे. दुकानदार जो दर सांगेल तो द्यायचा अशी परिस्थिती आहे. काही दुकानदार जास्त दर लावतात. शेतकरी हरकत घेण्याचा प्रयत्न केला तर “बाजारात हेच दर आहेत” असे सांगतात. अधिकृत दरपत्रक असते तर शेतकरी ते दाखवून योग्य दर मागू शकला असता.
शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यायची व्यावहारिक सल्ला
पहिले म्हणजे खत खरेदी करताना पक्की पावती मागायची. त्यावर बॅगेचे नाव, वजन, किंमत आणि दुकानदाराचे नाव असायला हवे. दुसरे म्हणजे एकाच दुकानातून सगळे खत न घेता दोन-तीन दुकानांमध्ये भाव विचारायचे. काही ठिकाणी कमी दरात मिळू शकते. तिसरे म्हणजे जर कोणी खताच्या बॅगेवर छापलेल्या MRP पेक्षा जास्त दर लावत असेल तर त्याला ठाम नकार द्यायचा. MRP बॅगेवरच छापलेला असतो. चौथे म्हणजे कृषी विभागाने अधिकृत दरपत्रक जाहीर केले तर ते नोंदवून ठेवायचे. पाचवे म्हणजे गरजेपेक्षा जास्त खत खरेदी करू नका आवश्यक तितकेच खत घ्या.
मुख्यमंत्री ग्रामीण पशुधन उद्योजकता योजना 2026 अर्ज कधी सुरू होणार? सरकारकडून मोठा अपडेट
थोडक्यात खरीप 2026 खत दरांचा सारांश
युरिया 266.50 रुपये प्रति बॅग, दर जुनाच. DAP 1,350 रुपये प्रति बॅग, दर जुनाच. MOP 1,850 ते 2,000 रुपये, 50 ते 200 रुपये वाढ. NPK खते वेगवेगळ्या प्रकारात 200 ते 400 रुपयांची वाढ. S 20 300 ते 400 रुपयांची वाढ. SSP 55 रुपयांची वाढ. युरिया आणि DAP सोडले तर इतर सगळ्या खतांचे दर वाढले आहेत. अधिकृत दरपत्रक प्रकाशित न झाल्यामुळे शेतकऱ्यांना नेमके दर माहीत नाहीत. सरकारने आणि कृषी विभागाने लवकरात लवकर अधिकृत दरपत्रक जाहीर करणे आवश्यक आहे जेणेकरून शेतकऱ्यांची फसवणूक होणार नाही.
पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर कर्जमाफी योजना सांगली जिल्ह्यात कर्जमाफीचा मार्ग मोकळा
