मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना ही महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाची योजना असून, तिच्याअंतर्गत राज्यातील ६० वर्षे व त्यावरील ज्येष्ठ नागरिकांना राज्यातील आणि देशातील प्रमुख तीर्थक्षेत्रांची मोफत यात्रा घडवली जाते. दिनांक १४ जुलै २०२४ च्या शासन निर्णयानुसार (क्र. ज्येष्ठना-2024/प्र.क्र.189/सामासु) ही योजना सुरू करण्यात आली आहे. ज्यांच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न रु. २.५० लाखांच्या आत आहे, असे ज्येष्ठ नागरिक या योजनेसाठी अर्ज करू शकतात.
महत्त्वाची माहिती एका दृष्टिक्षेपात
| मुद्दा | तपशील |
|---|---|
| योजनेचे नाव | मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना |
| विभाग | सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, महाराष्ट्र शासन |
| शासन निर्णय | क्र. ज्येष्ठना-2024/प्र.क्र.189/सामासु, दि. १४ जुलै २०२४ |
| लाभार्थी | ६० वर्षे व त्यावरील ज्येष्ठ नागरिक |
| उत्पन्न मर्यादा | कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न रु. २.५० लाखांपर्यंत |
| लाभ | शासन निर्णयातील यादीतील तीर्थक्षेत्रांची मोफत यात्रा (प्रवास, भोजन, निवास) |
| खर्च मर्यादा | प्रति व्यक्ती प्रति यात्रा कमाल रु. ३०,०००/- (शासन निर्णयानुसार) |
| निवड | जिल्हास्तरीय समितीमार्फत; अर्ज जास्त आल्यास लॉटरी पद्धत |
| शुल्क | अर्जासाठी कोणतेही शुल्क नाही |
योजनेची सद्यस्थिती
शासन निर्णय दि. १४ जुलै २०२४ रोजी निर्गमित झाला असून योजना राज्यात लागू आहे. यात्रांचे टप्पे व अर्ज नोंदणीच्या फेऱ्या जिल्हा प्रशासनामार्फत वेळोवेळी जाहीर केल्या जातात. तुमच्या जिल्ह्यात सध्याची फेरी सुरू आहे का, हे जाणून घेण्यासाठी जिल्हा समाज कल्याण कार्यालयाशी (सहाय्यक आयुक्त, समाज कल्याण) संपर्क साधावा. अर्ज स्वीकारण्याची कोणतीही कायमस्वरूपी अंतिम मुदत शासनाने जाहीर केलेली नाही; फेरीनिहाय मुदती स्थानिक पातळीवर जाहीर होतात.
योजनेचे उद्दिष्ट
अनेक ज्येष्ठ नागरिकांची आर्थिक परिस्थिती अथवा सोबतीअभावी आयुष्यभराची तीर्थयात्रेची इच्छा पूर्ण होत नाही. अशा सर्वसामान्य कुटुंबातील ज्येष्ठ नागरिकांना शासकीय खर्चाने सुरक्षित व नियोजित तीर्थयात्रा घडवणे, हे या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
लाभ काय मिळतो?
- शासन निर्णयाच्या परिशिष्टात नमूद केलेल्या राज्यातील व राज्याबाहेरील प्रमुख तीर्थक्षेत्रांपैकी निवडलेल्या यात्रेचा लाभ.
- यात्रेदरम्यान प्रवास, भोजन व निवासाची व्यवस्था शासनामार्फत अधिकृत ट्रॅव्हल्स/संस्थांद्वारे केली जाते.
- प्रति व्यक्ती प्रति यात्रा खर्चाची कमाल मर्यादा रु. ३०,०००/- इतकी शासन निर्णयात निश्चित करण्यात आली आहे.
- लाभार्थ्याला रोख रक्कम दिली जात नाही; लाभ हा यात्रेच्या स्वरूपात आहे.
पात्रता
- अर्जदार महाराष्ट्राचा रहिवासी असावा.
- वय ६० वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त असावे.
- कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न रु. २.५० लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
- अर्जदार शारीरिक व मानसिकदृष्ट्या यात्रेस सक्षम असावा; त्यासाठी वैद्यकीय प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.
कोण अपात्र ठरते?
शासन निर्णयातील अटींनुसार खालील कुटुंबातील व्यक्ती अपात्र ठरू शकतात:
- ज्यांच्या कुटुंबातील सदस्य आयकरदाता आहे.
- ज्यांच्या कुटुंबातील सदस्य शासकीय/निमशासकीय सेवेत नियमित कर्मचारी आहे किंवा निवृत्तीवेतन घेतो.
- ज्यांच्या कुटुंबाकडे चारचाकी वाहन (ट्रॅक्टर वगळून) नोंदणीकृत आहे.
- संसर्गजन्य किंवा गंभीर आजारामुळे प्रवास करणे धोकादायक ठरेल, असे वैद्यकीय अभिप्रायात नमूद असलेले अर्जदार.
अचूक व अद्ययावत अटींसाठी मूळ शासन निर्णय अवश्य वाचावा (खाली लिंक दिली आहे).
आवश्यक कागदपत्रे
- आधार कार्ड / रेशनकार्ड
- महाराष्ट्राचा रहिवासी पुरावा (रहिवासी दाखला / १५ वर्षांपूर्वीचे रेशनकार्ड, मतदार ओळखपत्र इ.)
- कुटुंबाच्या वार्षिक उत्पन्नाचा दाखला (रु. २.५० लाखांच्या आतील) किंवा पिवळे/केशरी रेशनकार्ड
- वैद्यकीय तंदुरुस्ती प्रमाणपत्र (यात्रेसाठी सक्षम असल्याचे)
- पासपोर्ट आकाराचा फोटो
- जवळच्या नातेवाईकाचा मोबाईल क्रमांक
अर्ज कसा करायचा? (टप्प्याटप्प्याने)
शासन निर्णयानुसार योजनेची अंमलबजावणी ऑनलाईन अर्ज मागवून टप्प्याटप्प्याने केली जाते. सध्याची पद्धत अशी:
- तुमच्या जिल्ह्यात अर्ज नोंदणी सुरू झाल्याची घोषणा जिल्हा प्रशासन / समाज कल्याण कार्यालयामार्फत होते — तिकडे लक्ष ठेवा.
- जाहीर केलेल्या ऑनलाईन प्रणालीवर किंवा सेतू/आपले सरकार सेवा केंद्रावर जाऊन विहित नमुन्यातील अर्ज भरा.
- वर दिलेली कागदपत्रे अर्जासोबत जोडा; अर्जात स्वतःचा व नातेवाईकाचा मोबाईल क्रमांक अचूक लिहा.
- अर्ज जिल्हास्तरीय समितीकडे जातो; पात्र अर्जांची छाननी होते.
- जागांपेक्षा अर्ज जास्त असल्यास लॉटरी (सोडत) पद्धतीने निवड होते; निवड झालेल्यांना यात्रेची तारीख व वेळापत्रक कळवले जाते.
ऑफलाईन पर्याय
ऑनलाईन अर्ज करणे शक्य नसल्यास जिल्हा समाज कल्याण कार्यालय (सहाय्यक आयुक्त, समाज कल्याण) किंवा तालुका स्तरावर जाहीर केलेल्या केंद्रावर प्रत्यक्ष अर्ज सादर करता येतो.
अर्जाची स्थिती कशी तपासायची?
अर्ज सादर केल्यानंतर मिळालेली पोच/नोंदणी क्रमांक जपून ठेवा. निवड यादी व यात्रेचे वेळापत्रक जिल्हा समाज कल्याण कार्यालयामार्फत जाहीर होते. स्थिती जाणून घेण्यासाठी त्याच कार्यालयात नोंदणी क्रमांकासह चौकशी करा.
अर्जात चूक झाल्यास दुरुस्ती
अर्जातील नाव, वय, मोबाईल क्रमांक यांसारख्या तपशिलात चूक राहिल्यास, निवड प्रक्रियेपूर्वी जिल्हा समाज कल्याण कार्यालयात लेखी अर्ज देऊन दुरुस्ती करून घ्यावी. वैद्यकीय प्रमाणपत्र जुने झाले असल्यास नवे जोडावे.
सामान्य चुका टाळा
- उत्पन्न दाखला जोडलेला नसणे किंवा कालबाह्य दाखला जोडणे.
- वैद्यकीय प्रमाणपत्राशिवाय अर्ज करणे.
- कुटुंबातील सदस्य आयकरदाता असतानाही माहिती लपवणे — पडताळणीत अर्ज रद्द होतो.
- अनधिकृत वेबसाईटवर किंवा एजंटकडे पैसे देऊन “नोंदणी” करणे — या योजनेच्या अर्जासाठी कोणतेही शुल्क नाही.
संपर्क / मदत
- जिल्हा समाज कल्याण कार्यालय (सहाय्यक आयुक्त, समाज कल्याण) — तुमच्या जिल्ह्यातील कार्यालयाचा पत्ता sjsa.maharashtra.gov.in या विभागीय संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.
- शासन निर्णय व अद्ययावत सूचना: gr.maharashtra.gov.in
पोर्टल/नोंदणी बंद असल्यास काय करावे?
अर्ज नोंदणीची फेरी बंद असल्यास घाबरू नका — योजना टप्प्याटप्प्याने राबवली जाते. जिल्हा समाज कल्याण कार्यालयात नाव व संपर्क नोंदवून ठेवा आणि पुढील फेरी जाहीर होताच अर्ज करा. कोणत्याही खासगी व्यक्तीला पैसे देऊ नका.
अधिकृत शासन निर्णय (GR) येथे पाहा: मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना — शासन निर्णय, दि. १४ जुलै २०२४ (PDF)
माहिती शेवटची पडताळली: १५ जुलै २०२६
स्रोत / Sources
- शासन निर्णय, सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, दि. १४.०७.२०२४ — https://gr.maharashtra.gov.in/Site/Upload/Government%20Resolutions/Marathi/202407141449472222%E2%80%8D….pdf
- महाराष्ट्र शासन निर्णय पोर्टल — https://gr.maharashtra.gov.in/
- सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग — https://sjsa.maharashtra.gov.in/
