लेक लाडकी योजना ही महाराष्ट्र शासनाच्या महिला व बाल विकास विभागाची योजना असून, पिवळ्या किंवा केशरी रेशनकार्डधारक कुटुंबात दि. १ एप्रिल २०२३ रोजी किंवा त्यानंतर जन्मलेल्या मुलीला जन्मापासून ती १८ वर्षांची होईपर्यंत पाच टप्प्यांत एकूण रु. १,०१,०००/- ची आर्थिक मदत दिली जाते. दिनांक ३० ऑक्टोबर २०२३ च्या शासन निर्णयाने (क्र. एबावि-2022/प्र.क्र.251/का.6) ही योजना मंजूर झाली असून अर्ज जवळच्या अंगणवाडी केंद्रामार्फत करता येतो.
महत्त्वाची माहिती एका दृष्टिक्षेपात
| मुद्दा | तपशील |
|---|---|
| योजनेचे नाव | लेक लाडकी योजना |
| विभाग | महिला व बाल विकास विभाग, महाराष्ट्र शासन |
| शासन निर्णय | क्र. एबावि-2022/प्र.क्र.251/का.6, दि. ३० ऑक्टोबर २०२३ |
| लाभार्थी | १ एप्रिल २०२३ रोजी/नंतर जन्मलेल्या मुली |
| अट | पिवळे किंवा केशरी रेशनकार्डधारक कुटुंब; वार्षिक उत्पन्न रु. १ लाखाच्या आत |
| एकूण लाभ | रु. १,०१,०००/- (पाच टप्प्यांत, DBT द्वारे) |
| अर्ज कुठे | जवळचे अंगणवाडी केंद्र (अंगणवाडी सेविकेमार्फत) |
| शुल्क | कोणतेही शुल्क नाही |
| अंतिम मुदत | अधिकृत अंतिम मुदत जाहीर नाही; जन्मानंतर लवकरात लवकर अर्ज करावा |
हप्ते कधी व किती मिळतात?
शासन निर्णयानुसार लाभ पाच टप्प्यांत दिला जातो:
| टप्पा | रक्कम |
|---|---|
| मुलीच्या जन्मानंतर | रु. ५,०००/- |
| इयत्ता १ ली मध्ये प्रवेश घेतल्यावर | रु. ६,०००/- |
| इयत्ता ६ वी मध्ये प्रवेश घेतल्यावर | रु. ७,०००/- |
| इयत्ता ११ वी मध्ये प्रवेश घेतल्यावर | रु. ८,०००/- |
| वयाची १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर | रु. ७५,०००/- |
| एकूण | रु. १,०१,०००/- |
योजनेची सद्यस्थिती
योजना राज्यभर सुरू असून १ एप्रिल २०२३ नंतर जन्मलेल्या पात्र मुलींचे अर्ज अंगणवाडी स्तरावर स्वीकारले जात आहेत. या योजनेने पूर्वीची “माझी कन्या भाग्यश्री (सुधारित)” योजना अधिक्रमित केली आहे — म्हणजे १ एप्रिल २०२३ नंतरच्या जन्मासाठी आता लेक लाडकी योजनाच लागू आहे.
योजनेचे उद्दिष्ट
- मुलीच्या जन्माला प्रोत्साहन देऊन मुलींचा जन्मदर वाढवणे
- मुलींच्या शिक्षणाला चालना देणे व गळती रोखणे
- बालविवाह रोखणे आणि मुलींचा मृत्युदर कमी करणे
- कमी उत्पन्न असलेल्या कुटुंबांना मुलीच्या संगोपन-शिक्षणासाठी आर्थिक आधार देणे
पात्रता
- मुलीचा जन्म दि. १ एप्रिल २०२३ रोजी किंवा त्यानंतर झालेला असावा.
- कुटुंबाकडे पिवळे किंवा केशरी रेशनकार्ड असावे.
- कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न रु. १ लाखापेक्षा जास्त नसावे.
- कुटुंब महाराष्ट्राचे रहिवासी असावे.
- लाभ एका किंवा दोन मुलींसाठी लागू; दुसऱ्या अपत्यानंतर (मुलगी असल्यास) आई किंवा वडिलांनी कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया केल्याचे प्रमाणपत्र सादर करणे आवश्यक.
- शेवटचा हप्ता (रु. ७५,०००) मिळण्यासाठी मुलगी १८ वर्षांची व अविवाहित असावी.
कोण अपात्र?
- पांढरे रेशनकार्ड असलेली (उच्च उत्पन्न गट) कुटुंबे
- वार्षिक उत्पन्न रु. १ लाखापेक्षा जास्त असलेली कुटुंबे
- १ एप्रिल २०२३ पूर्वी जन्मलेल्या मुली (त्यांना पूर्वीच्या योजनेचे नियम लागू)
आवश्यक कागदपत्रे
- मुलीचा जन्म दाखला
- कुटुंबाचे पिवळे/केशरी रेशनकार्ड
- पालकांचे आधार कार्ड (व उपलब्ध असल्यास मुलीचे आधार)
- उत्पन्नाचा दाखला (वार्षिक रु. १ लाखाच्या आतील)
- बँक पासबुक (आई/पालकाच्या नावाचे, आधार-संलग्न खाते)
- कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया प्रमाणपत्र (नियमानुसार लागू असल्यास)
- विहित नमुन्यातील हमीपत्र
- पासपोर्ट फोटो
अर्ज कसा करायचा? (टप्प्याटप्प्याने)
- मुलीच्या जन्मानंतर जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात जा आणि अंगणवाडी सेविकेकडून लेक लाडकी योजनेचा विहित नमुन्यातील अर्ज घ्या.
- अर्ज भरून वर दिलेली कागदपत्रे जोडा.
- भरलेला अर्ज अंगणवाडी सेविकेकडे जमा करा — ती अर्ज पर्यवेक्षिका/बाल विकास प्रकल्प अधिकारी (CDPO) यांच्यामार्फत पुढे पाठवते.
- छाननीनंतर पात्र लाभार्थ्यांच्या खात्यात पहिला हप्ता DBT द्वारे जमा होतो.
- पुढील हप्त्यांसाठी (इयत्ता १ ली, ६ वी, ११ वी प्रवेश) त्या-त्या वेळी शाळा प्रवेशाचा पुरावा (बोनाफाईड) अंगणवाडी/प्रकल्प कार्यालयात सादर करावा.
ऑनलाईन अर्ज करता येतो का?
शासन निर्णयानुसार अर्ज अंगणवाडी केंद्रामार्फत (ऑफलाईन) स्वीकारले जातात. स्वतंत्र ऑनलाईन पोर्टल जाहीर झाल्यास त्याची माहिती महिला व बाल विकास विभागाच्या womenchild.maharashtra.gov.in या संकेतस्थळावर मिळेल. सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या “ऑनलाईन फॉर्म” लिंकपासून सावध राहा.
अर्जाची स्थिती कशी तपासायची?
अर्ज जमा केल्यावर पोच घ्या. स्थितीची चौकशी अंगणवाडी सेविका, पर्यवेक्षिका किंवा तालुक्याच्या एकात्मिक बाल विकास प्रकल्प कार्यालयात (ICDS/CDPO) करता येते. हप्ता जमा झाला का हे बँक खात्याच्या उताऱ्यात तपासा.
अर्जात चूक झाल्यास
नाव, जन्मतारीख, खाते क्रमांक यात चूक असल्यास तत्काळ अंगणवाडी सेविकेमार्फत दुरुस्ती अर्ज द्या. बँक खाते आधारशी जोडलेले नसल्यास DBT अडकतो — आधी बँकेत जाऊन आधार सीडिंग करून घ्या.
सामान्य चुका टाळा
- रेशनकार्ड पिवळे/केशरी नसताना अर्ज करणे
- उत्पन्न दाखला न जोडणे किंवा जुना दाखला जोडणे
- बँक खाते आधार-संलग्न नसणे (हप्ता अडकण्याचे सर्वात मोठे कारण)
- शाळा प्रवेशाच्या टप्प्यावर पुढील हप्त्यासाठी अर्ज/कागदपत्रे सादर न करणे
संपर्क / मदत
- अंगणवाडी सेविका / पर्यवेक्षिका — पहिला संपर्क
- बाल विकास प्रकल्प अधिकारी (CDPO) — तालुका स्तर
- जिल्हा महिला व बाल विकास अधिकारी — जिल्हा स्तर
- विभागाचे संकेतस्थळ: https://womenchild.maharashtra.gov.in/
योजना/नोंदणी संदर्भात अडचण असल्यास
अंगणवाडी स्तरावर अर्ज स्वीकारला जात नसेल तर CDPO कार्यालयात लेखी तक्रार द्या; तिथेही निराकरण न झाल्यास जिल्हा महिला व बाल विकास अधिकारी कार्यालयात किंवा grievances.maharashtra.gov.in वर तक्रार नोंदवा.
अधिकृत शासन निर्णय (GR) येथे वाचा: लेक लाडकी योजना — शासन निर्णय, दि. ३० ऑक्टोबर २०२३ (PDF)
माहिती शेवटची पडताळली: १५ जुलै २०२६
स्रोत / Sources
- शासन निर्णय, महिला व बाल विकास विभाग, दि. ३०.१०.२०२३ — https://gr.maharashtra.gov.in/Site/Upload/Government%20Resolutions/Marathi/202310301153280030.pdf
- जिल्हा परिषद बीड — लेक लाडकी योजना — https://www.zpbeed.gov.in/scheme/लेक-लाडकी-योजना/
- महिला व बाल विकास विभाग, महाराष्ट्र शासन — https://womenchild.maharashtra.gov.in/
