मागील दहा दिवसांत कोणत्या खतांचे दर किती वाढले, डीएपी-युरिया-एसएसपीसह इतर खतांचे जुने आणि नवे दर काय आहेत, आणि खरीप हंगामाचे नियोजन करताना या दरांचा शेतकऱ्यांनी कसा विचार करावा हे सगळं सोप्या भाषेत. खरीप हंगाम २०२६ ची तयारी सुरू झाली आहे. पेरणीपूर्वी शेतकऱ्यांना खते खरेदी करावी लागतात. याच काळात खतांचे दर बदलत असतात कधी कमी होतात, कधी जास्त. मागील दहा दिवसांत मात्र जवळपास सर्वच महत्त्वाच्या खतांचे दर वाढलेले आहेत. ही वाढ छोटी नाही. काही खतांमध्ये ५०-किलो बॅगमागे १०० ते १५० रुपयांपर्यंत दरवाढ झाली आहे. शेतकऱ्यांनी जर जुन्या दरांच्या अपेक्षेवर बजेट ठरवले असेल, तर आता त्याचा फेरविचार करणे गरजेचे आहे. खाली प्रत्येक खताचा जुना दर, नवा दर आणि किती वाढ झाली ते सविस्तर पाहू.
डीएपी १०० रुपये प्रति बॅग वाढ
डीएपी म्हणजे डाय-अमोनियम फॉस्फेट. हे खरीप हंगामातील सर्वात जास्त वापरले जाणारे खत आहे. जवळपास प्रत्येक पीक लागवडीच्या वेळी डीएपी वापरतात सोयाबीन असो, कापूस असो, तूर असो. दहा दिवसांपूर्वी डीएपीच्या ५० किलो बॅगची किंमत १,३५० रुपये होती. आता ती किंमत १,४५० रुपये झाली आहे. म्हणजे एका बॅगमागे १०० रुपये वाढ झाली. जर एखाद्या शेतकऱ्याला दहा बॅगा लागत असतील तर त्याला आता एक हजार रुपये जास्त मोजावे लागतील. मोठ्या शेतकऱ्यांसाठी हा फरक आणखी मोठा असेल. डीएपीची दरवाढ दरवर्षी होते, पण खरीप सुरू होण्यापूर्वी एवढ्या कमी दिवसांत १०० रुपये वाढणे हे शेतकऱ्यांना थोडे जड जाते.
पशुपालकांसाठी मोठी खुशखबर! आता 3 लाखांपर्यंत कर्ज मिळणार शून्य टक्के व्याजाने, सरकारची मोठी योजना
युरिया १४ रुपये प्रति बॅग वाढ
युरिया हे नायट्रोजनयुक्त खत आहे. पिकांना वाढीच्या काळात युरिया द्यावा लागतो. भारतात युरियाचे दर सरकार नियंत्रित करते, त्यामुळे त्यात फार मोठी उसळ होत नाही. पण तरीही दहा दिवसांत दर बदललेले आहेत. आधी ५० किलो बॅगची किंमत २६६ रुपये होती. आता ती २८० रुपये झाली आहे. फरक आहे १४ रुपयांचा. हे ऐकायला कमी वाटते, पण युरियाचा वापर इतर खतांच्या तुलनेत खूप जास्त असतो. एका हंगामात एक शेतकरी दहा-पंधरा बॅगा वापरत असेल, तर तेवढ्यावरही १४०-२१० रुपये जास्त जातात. सरकारी नियंत्रण असूनही ही वाढ का झाली, हे स्थानिक पातळीवर पुरवठा-साखळीतील बदलांमुळे होत असते.
१०-२६-२६ सर्वाधिक १५० रुपयांची वाढ
खरीप हंगामातील एक महत्त्वाचे संयुक्त खत म्हणजे १०-२६-२६. यामध्ये नायट्रोजन, फॉस्फरस आणि पोटॅश तिन्ही घटक असतात. पेरणीच्या वेळी हे खत जमिनीत टाकले जाते. मागील दहा दिवसांत या खताच्या ५० किलो बॅगचा दर थेट १५० रुपयांनी वाढलेला आहे. आधी बॅगची किंमत १,४५० रुपये होती, आता ती १,६०० रुपये झाली आहे. ही या सगळ्या खतांमधील सर्वाधिक वाढ आहे. जे शेतकरी पेरणीपूर्वी बेसल डोस म्हणून हे खत वापरतात, त्यांनी आधीचे बजेट आता थोडे सुधारून घ्यावे. एखाद्या शेतकऱ्याला पाच बॅगा लागत असतील तर त्याला ७५० रुपये जास्त लागतील फक्त या एका खतासाठी.
स्मार्ट सोलर योजना २०२५: फक्त २,००० रुपयांत घरावर सोलर २५ वर्षे मोफत वीज मिळवा
१२-३२-१६ याचेही १५० रुपये वाढले
१२-३२-१६ हे आणखी एक संयुक्त खत आहे जे विशेषतः फळबागा, कापूस आणि सोयाबीनसाठी वापरतात. यात फॉस्फरसचे प्रमाण जास्त असते, त्यामुळे पिकाच्या मुळांच्या विकासासाठी हे खत उपयुक्त ठरते. या खताचेही दर मागील दहा दिवसांत १५० रुपयांनी वाढले आहेत. आधी ५० किलो बॅगची किंमत १,४०० रुपये होती, आता ती १,५५० रुपये झाली आहे. १०-२६-२६ आणि १२-३२-१६ या दोन्ही खतांमध्ये सारख्याच प्रमाणात वाढ झाली आहे, हे लक्षात घेण्यासारखे आहे. या दोन्ही खतांना मिळून एक शेतकरी जरी प्रत्येकी चार-पाच बॅगा घेत असेल, तर फक्त या दोन खतांवरच त्याचे १,२०० ते १,५०० रुपये जास्त जातील.
एसएसपी १०० रुपयांची वाढ
एसएसपी म्हणजे सिंगल सुपर फॉस्फेट. हे खत फॉस्फरस आणि सल्फरसाठी वापरले जाते. ज्या जमिनींमध्ये सल्फरची कमतरता आहे, तिथे एसएसपी विशेषतः उपयुक्त ठरते. महाराष्ट्रातील अनेक भागांत जमिनी सल्फरकमतर आहेत, त्यामुळे एसएसपीचा वापर बऱ्यापैकी होतो. मागील दहा दिवसांत एसएसपीच्या बॅगचाही दर वाढला आहे. आधी ५० किलो बॅगची किंमत २५० रुपये होती, ती आता ३५० रुपये झाली आहे. म्हणजे एका बॅगमागे १०० रुपयांची वाढ. एसएसपी हे तुलनेने स्वस्त खत आहे, पण आता ती किंमत ४०% ने वाढल्यासारखी आहे. हे लक्षात घेणे गरजेचे आहे.
दिव्यांग लाभार्थ्यांना मोठा दिलासा! युडीआयडी कार्ड सादर करण्यासाठी मुदतवाढ, अनुदान सुरूच राहणार
सर्व खतांची तुलना एका नजरेत
| खत | मागील दर (₹/बॅग) | सध्याचा दर (₹/बॅग) | वाढ (₹) |
|---|---|---|---|
| डीएपी (५० किलो) | १,३५० | १,४५० | +१०० |
| युरिया (५० किलो) | २६६ | २८० | +१४ |
| १०-२६-२६ (५० किलो) | १,४५० | १,६०० | +१५० |
| १२-३२-१६ (५० किलो) | १,४०० | १,५५० | +१५० |
| एसएसपी (५० किलो) | २५० | ३५० | +१०० |
शेती नियोजनावर काय परिणाम होईल?
खरीप हंगाम सुरू व्हायला आता जास्त वेळ नाही. शेतकरी आत्ता बियाणे, खते आणि कीटकनाशकांची खरेदी नियोजन करत असतात. अशा वेळी खतांच्या दरात एवढी वाढ झाली तर शेती खर्च वाढतो. छोट्या शेतकऱ्यांना हे जड जाते कारण त्यांचे बजेट आधीच मर्यादित असते. काही शेतकरी त्यामुळे खतांचा डोस कमी करतात, जे पिकाच्या उत्पादनावर परिणाम करते. काही मोठ्या शेतकऱ्यांनी आधीच खते घेऊन ठेवली असतील तर त्यांना हा फटका जाणवणार नाही. पण ज्यांनी अजून खरेदी केली नाही, त्यांनी आत्ताच बजेट सुधारून घ्यावे आणि शक्य असल्यास लवकर खरेदी करावी.
शेतकऱ्यांनी काय करावे?
एक गोष्ट सांगायची तर खतांचे दर एकाच दुकानात न तपासता दोन-तीन दुकानांत तपासून पाहावेत. काही भागांत स्पर्धा असल्यामुळे दुकानदार थोडी सवलत देतात. सहकारी सोसायट्यांमार्फत खरेदी केल्यास कधी कधी थोडे कमी दरात मिळते. कृषी केंद्रावर जाऊन नवे दर नक्की विचारावेत, कारण दर बऱ्याचदा आठवड्याआठवड्याला बदलतात. खत खरेदीची पावती नक्की घ्यावी आणि बॅगवरील उत्पादन तारीख व बॅच नंबर तपासावा. नकली किंवा भेसळयुक्त खते बाजारात असतात, त्यामुळे विश्वासार्ह दुकानातूनच खरेदी करावी.
खरीप २०२६ सुरू होण्याआधी खतांचे दर लक्षणीय वाढले आहेत. डीएपी आणि एसएसपी प्रत्येकी १०० रुपयांनी, तर १०-२६-२६ आणि १२-३२-१६ प्रत्येकी १५० रुपयांनी महाग झाले आहेत. युरियातही थोडी वाढ आहे. शेतकऱ्यांनी हे दर लक्षात घेऊन हंगामाचे नियोजन करावे. ही माहिती इतर शेतकरी बांधवांना नक्की सांगा विशेषतः ज्यांनी अजून खरेदीचे नियोजन केलेले नाही त्यांना. वेळेआधी माहिती मिळाली तर निदान बजेटची तयारी तरी होते.
