महाराष्ट्रातील लाखो शेतकऱ्यांना बऱ्याच दिवसांपासून ज्याची वाट होती तो पीक विमा अखेर खात्यात जमा व्हायला सुरुवात झाली आहे. यवतमाळ, अमरावती, बीड, नांदेड यांसह राज्यातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये हेक्टरी २७,००० रुपयांपर्यंत रक्कम थेट DBT द्वारे शेतकऱ्यांच्या खात्यात पडत आहे. पण हे पैसे सगळ्यांना मिळणार नाहीत कोणाला मिळतात, कोणाला नाही, यादीत नाव कसं बघायचं, पैसे आले नाहीत तर काय करायचं हे सगळं या लेखात सविस्तर सांगणार आहोत.
किती पैसे मिळणार आणि कुठून सुरुवात झाली?
विमा कंपन्यांनी पीक विमा वाटपाला वेग दिला आहे. शेतकऱ्यांना हेक्टरी २,००० ते २७,००० रुपयांपर्यंत रक्कम मिळत आहे. ही रक्कम एकसारखी नाही ती प्रत्येक शेतकऱ्याची जमीन, पीक आणि नुकसानीचं प्रमाण यावर अवलंबून असते. सरसकट वाटप म्हणजे ज्या भागात मोठ्या प्रमाणावर नुकसान झालं आहे, त्या भागातील पात्र शेतकऱ्यांना एकत्रितपणे पैसे दिले जात आहेत. ज्या शेतकऱ्यांच्या मोबाईलवर SMS आला आहे की “पीक विमा रक्कम खात्यात जमा होत आहे” त्यांनी लगेच पासबुक अपडेट करून घ्यावं. ज्यांना SMS आला नाही त्यांनी आधी यादीत नाव आहे का ते तपासून घ्यावं कारण SMS आला नाही म्हणजे पैसे आले नाहीत असं नाही, आणि पैसे लवकर येतील असंही नाही. SMS हा एक संकेत आहे, पण संपूर्ण खात्री पासबुकवरूनच होते.
कोणत्या जिल्ह्यात किती कोटी रुपये जमा होत आहेत?
राज्यभरात टप्प्याटप्प्याने वाटप सुरू आहे. विदर्भ आणि मराठवाड्यातून सुरुवात झाली असून हळूहळू पश्चिम महाराष्ट्र आणि कोकणापर्यंत हे वाटप पोहोचणार आहे. सध्या जाहीर झालेल्या माहितीनुसार यवतमाळमध्ये १२० कोटी रुपयांचं वाटप सुरू झालं आहे. अमरावतीमध्ये ९५ कोटी, बीडमध्ये १०० कोटी, नांदेडमध्ये ९० कोटी, अहमदनगरमध्ये ९० कोटी, छत्रपती संभाजीनगरमध्ये ८५ कोटी, सोलापूरमध्ये ८५ कोटी, बुलढाण्यामध्ये ८५ कोटी, लातूरमध्ये ८० कोटी, परभणीमध्ये ७५ कोटी, जळगावमध्ये ७० कोटी, जालन्यात ७० कोटी, अकोल्यात ७० कोटी, नाशिकमध्ये ७५ कोटी, धाराशिव म्हणजेच उस्मानाबादमध्ये ६५ कोटी, वाशिममध्ये ६० कोटी, पुण्यात ६० कोटी, हिंगोलीमध्ये ५५ कोटी, नागपूरमध्ये ५५ कोटी, साताऱ्यात ५५ कोटी, वर्ध्यात ५० कोटी, सांगलीत ५० कोटी, कोल्हापुरात ४५ कोटी, भंडाऱ्यात ४५ कोटी, धुळ्यात ४० कोटी, गडचिरोलीत ४० कोटी, रायगडमध्ये ३५ कोटी, ठाण्यात ३० कोटी, पालघरमध्ये २५ कोटी, रत्नागिरीत २० कोटी आणि सिंधुदुर्गमध्ये १५ कोटी रुपयांचं वाटप होणार आहे. हे सर्व एकाच वेळी होणार नाही. ज्या जिल्ह्यात आधी नुकसानीचे पंचनामे झाले, यादी तयार झाली आणि विमा कंपनीने मंजुरी दिली तिथे आधी पैसे जाणार. उरलेल्या जिल्ह्यांमध्ये लवकरच प्रक्रिया पूर्ण होईल.
सरसकट पीक विमा म्हणजे काय हे नीट समजून घ्या
सरसकट पीक विमा हा शब्द ऐकताना वाटतं की सगळ्यांना पैसे मिळणार. पण तसं नाही. सरसकट म्हणजे ज्या भागात सरकारने नुकसान जाहीर केलं आहे त्या भागातील सर्व पात्र शेतकऱ्यांना एकत्रितपणे वाटप केलं जातं म्हणजे प्रत्येकाची वेगळी तपासणी न करता यादीतील सर्वांना एकत्र पैसे दिले जातात. पण यादीत असणं हीच पहिली अट आहे. ज्या गावात दुष्काळ, अतिवृष्टी किंवा गारपीट जाहीर झाली आहे आणि त्या गावाचे पंचनामे झाले आहेत, फक्त त्या गावातील शेतकऱ्यांना हे पैसे मिळतात. तुम्ही पीक विमा फॉर्म भरला असला तरी जर तुमच्या गावात नुकसान जाहीर झालेलं नसेल किंवा पंचनामा झाला नसेल तर सरसकट विमा मिळणार नाही. हे खूप महत्त्वाचं आहे कारण बऱ्याच शेतकऱ्यांचा असा गैरसमज आहे की फॉर्म भरला म्हणजे पैसे नक्कीच येतील. ते चुकीचं आहे.
कोणाला पैसे मिळतील आणि कोणाला नाही?
पैसे मिळण्यासाठी काही गोष्टी जुळलेल्या असणं गरजेचं आहे. पहिलं म्हणजे तुम्ही खरीप किंवा रब्बी हंगामासाठी पीक विमा फॉर्म भरलेला असणं आवश्यक आहे. दुसरं म्हणजे तुमच्या गावात नुकसान भरपाईची अधिसूचना निघालेली असावी म्हणजे अतिवृष्टी, दुष्काळ किंवा गारपीट यापैकी एखाद्या कारणाने नुकसान झालेलं असावं आणि त्याची सरकारी नोंद व्हायला हवी. तिसरं म्हणजे त्या गावाचे पंचनामे पूर्ण झालेले असावेत. चौथं म्हणजे तुमचं नाव लाभार्थी यादीत असणं जरुरी आहे. आणि पाचवं म्हणजे तुमच्या बँक खात्याला आधार लिंक असणं बंधनकारक आहे. या पाचही गोष्टी जर व्यवस्थित असतील तरच DBT द्वारे पैसे थेट खात्यात येतात. यापैकी एकही गोष्ट चुकली तर पैसे अडकू शकतात किंवा परत जाऊ शकतात.
पैसे कोणाला मिळणार नाहीत हेही स्पष्टपणे सांगतो. ज्यांनी पीक विमा फॉर्मच भरला नाही त्यांना मिळणार नाही. ज्यांचा फॉर्म रिजेक्ट झाला आहे त्यांना मिळणार नाही. ज्यांच्या गावाचं नुकसान सरकारी यादीत नाही त्यांना मिळणार नाही. ज्यांच्या बँक खात्याला आधार लिंक नाही त्यांचे पैसे अडकणार. आणि ज्यांचं बँक खातं बंद पडलेलं आहे किंवा inactive आहे त्यांच्या खात्यात रक्कम जमा होणार नाही.
यादीत नाव आहे की नाही असं चेक करा
यादीत नाव तपासणं आता घरबसल्या शक्य आहे. यासाठी pmfby.gov.in या सरकारी वेबसाईटवर जायचं. तिथे Farmer Corner किंवा Beneficiary Status असा पर्याय असतो, त्यावर क्लिक करायचं. मोबाईल नंबर टाका, OTP येईल, तो टाका. मग महाराष्ट्र निवडा, जिल्हा निवडा, तालुका निवडा, गावाचं नाव निवडा. खरीप की रब्बी ते निवडा आणि २०२४-२५ किंवा तुम्हाला जे वर्ष तपासायचं ते निवडा. Search वर क्लिक केलं की तुमच्या गावाची संपूर्ण लाभार्थी यादी येते. त्या यादीत तुमचं नाव असेल तर पैसे येणार. नसेल तर खाली सांगितलेल्या प्रकारे तक्रार करता येते. याच वेबसाईटवर तुमच्या फॉर्मचा status पण दिसतो approved आहे, pending आहे की rejected झाला आहे हे कळतं. फॉर्म rejected असेल तर त्याचं कारण तिथेच दिसतं आणि त्यावर काय करायचं हे ठरवता येतं.
पैसे आले नाहीत तर काय करायचं पाच गोष्टी आधी तपासा
पैसे अजून खात्यात आले नसतील तर लगेच तक्रार करायला जाऊ नका. आधी पाच गोष्टी तपासा. पहिलं म्हणजे यादीत नाव आहे का ते वरती सांगितल्याप्रमाणे तपासा. दुसरं म्हणजे पीक विमा फॉर्म भरलेला आहे का आणि तो approved आहे का ते बघा. तिसरं म्हणजे बँक खात्याला आधार लिंक आहे का ते तपासा हे बँकेत जाऊन किंवा UIDAI च्या वेबसाईटवर जाऊन कळतं. चौथं म्हणजे बँक खातं active आहे का बघा काही खाती बराच वेळ वापरली नाहीत तर dormant होतात आणि त्यात पैसे जमा होत नाहीत. पाचवं म्हणजे e-KYC पूर्ण केली आहे का ते तपासा. या पाची गोष्टी ठीक असतील तर पुढची प्रक्रिया करायची.
जर सगळं ठीक आहे पण पैसे तरीही आले नाहीत तर बँक पासबुक अपडेट करा आणि नक्की transaction आलं का ते बघा. SMS तपासा. मग विमा कंपनीला लेखी अर्ज द्यायचा आहे.
लेखी अर्ज कसा द्यायचा हे नमुना वाचा
लेखी अर्ज तालुका कृषी अधिकाऱ्यांकडे किंवा थेट विमा कंपनीच्या जिल्हा कार्यालयात द्यायचा. अर्जात खालील माहिती असायला हवी. अर्जाची सुरुवात “प्रती, पीक विमा कंपनी, तालुका…, जिल्हा…” अशी करायची. विषय लिहायचा: “पीक विमा रक्कम न मिळाल्याबाबत अर्ज.” मग लिहायचं “महोदय, मी [तुमचं नाव], राहणार [गावाचं नाव], तालुका [तालुका], जिल्हा [जिल्हा]. मी सन २०२४-२५ साठी पीक विमा फॉर्म भरलेला आहे. परंतु अद्यापही माझ्या खात्यात पीक विम्याची रक्कम जमा झालेली नाही. माझी माहिती खालीलप्रमाणे आहे नाव, बँक खाते क्रमांक, आधार क्रमांक, पॉलिसी क्रमांक (विमा पावतीवर असतो). कृपया माझा अर्ज तपासून लवकरात लवकर रक्कम जमा करावी. आपला विश्वासू, नाव, मोबाईल नंबर, दिनांक.” हा अर्ज दिल्यानंतर सात ते पंधरा दिवसांत अपडेट मिळतो. पैसे मात्र टप्प्याटप्प्याने जमा केले जातात.
ऑनलाईन तक्रार करायची असेल तर pmfby.gov.in वर जाऊन Grievance या पर्यायात तक्रार नोंदवता येते. तिथे तक्रार क्रमांक मिळतो जो नंतर follow-up साठी उपयोगी पडतो.
शेतकऱ्यांनी आत्ता नक्की काय करायला हवं?
ज्यांना SMS आला आहे त्यांनी लगेच बँकेत जाऊन पासबुक अपडेट करावं. ज्यांना SMS आला नाही त्यांनी pmfby.gov.in वर जाऊन यादी तपासावी. जर यादीत नाव असेल तर थांबा, पैसे टप्प्याटप्प्याने येतात. यादीत नाव नसेल तर कृषी अधिकाऱ्यांकडे चौकशी करा. आधार लिंक नसेल तर आधी ते करा कारण ते नसताना पैसे आले तरी परत जातात. एकूण काय, यावेळी बऱ्याच शेतकऱ्यांना पीक विमा मिळतोय हे नक्की. पण प्रत्येकाने स्वतःची माहिती एकदा तरी तपासून घ्यायला हवी. कारण चुका झाल्या तर पैसे परत मिळवणं खूप वेळखाऊ होतं.
