खरीप पीक विमा 2025-26 : तृतीय उत्पादकता अंदाज जाहीर सोयाबीन वाढले, कापूस घटला खरीप 2025-26 साठी पीक विम्याचे तृतीय पूर्वानुमान म्हणजे Third Estimate जाहीर झाले आहे. सोयाबीनची उत्पादकता बऱ्याच जिल्ह्यांत वाढली आहे. तुरीची उत्पादकता काही जिल्ह्यांत घटली आहे. कापसात मिश्र चित्र आहे. या नवीन उत्पादकतेच्या आधारे कोणत्या जिल्ह्यांत पीक विमा मिळण्याची शक्यता आहे, जिल्हानिहाय आकडेवारी काय आहे आणि पीक विमा कंपन्यांच्या आक्षेपांचे काय होणार हे सगळे या लेखात सविस्तर जाणून घेणार आहोत.
पीक विमा आणि उत्पादकता यांचा संबंध काय?
मुख्य मुद्दा: पीक विमा देण्यासाठी दोन प्रकारच्या उत्पादकता वापरल्या जातात तंत्रज्ञान आधारित आणि पीक कापणी प्रयोगावर आधारित. तृतीय पूर्वानुमान हे कापणी प्रयोगावर आधारित आहे.
शेतकऱ्यांना पीक विमा मिळण्यासाठी त्यांच्या जिल्ह्यातील पिकाची उत्पादकता किती आली हे सर्वात महत्त्वाचे असते. उत्पादकता म्हणजे एका हेक्टर जमिनीत किती किलो पीक निघाले. जर उत्पादकता कमी आली तर शेतकऱ्यांना विमा मिळतो. जर उत्पादकता चांगली राहिली तर विमा मिळत नाही. ही उत्पादकता काढण्यासाठी दोन पद्धती वापरल्या जातात. पहिली म्हणजे तंत्रज्ञान आधारित उत्पादकता. यात सॅटेलाईट इमेजरी आणि इतर तंत्रज्ञानाचा वापर होतो. दुसरी म्हणजे पीक कापणी प्रयोगावर आधारित उत्पादकता.
यात प्रत्यक्ष शेतावर जाऊन पीक कापणीचे प्रयोग केले जातात आणि त्याच्या आधारे उत्पादकता काढली जाते. खरीप 2025-26 साठी आता तृतीय पूर्वानुमान म्हणजे Third Estimate जाहीर झाले आहे. हे पूर्वानुमान पीक कापणी प्रयोगाच्या आधारे काढलेले आहे. द्वितीय पूर्वानुमान म्हणजे Second Estimate आधीच जाहीर झाले होते. आता तृतीय पूर्वानुमानात त्यात काय बदल झाले हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे कारण याच आकड्यांवर अनेक जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांचा पीक विमा अवलंबून आहे.
सोयाबीनची उत्पादकता बऱ्याच जिल्ह्यांत वाढ
मुख्य मुद्दा: तृतीय पूर्वानुमानात जवळजवळ सर्व जिल्ह्यांमध्ये सोयाबीनची उत्पादकता वाढलेली दाखवण्यात आली आहे. याचा परिणाम पीक विम्यावर होण्याची शक्यता आहे.
सोयाबीन हे मराठवाडा आणि विदर्भातील शेतकऱ्यांचे मुख्य नगदी पीक आहे. या पिकावर लाखो शेतकऱ्यांचे अर्थकारण अवलंबून आहे. तृतीय पूर्वानुमानात सोयाबीनच्या उत्पादकतेत बऱ्याच जिल्ह्यांत वाढ दिसत आहे. वर्धा जिल्ह्याची उत्पादकता द्वितीय पूर्वानुमानात ३४०.७३ किलो प्रति हेक्टर होती. आता तृतीय पूर्वानुमानात ती ३४३.७६ किलो झाली आहे. बुलढाणा जिल्ह्याची उत्पादकता आधी १,४९३.६९ किलो होती. आता ती थोडी बदलून दाखवण्यात आली आहे. छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्याची उत्पादकता आधी १,००५.५५ किलो होती. आता ती सुमारे १,०२० किलो झाली आहे. म्हणजे जवळजवळ सारखीच आहे.
जमिनीच्या मोजणीसाठी आता घरबसल्या अर्ज! मोजणी 2.0 पोर्टलवरून ऑनलाईन प्रक्रिया सुरू
अहिल्यानगर जिल्ह्याची उत्पादकता आधी ७१५ किलो होती. आता ७२६ किलो झाली आहे. म्हणजे थोडी वाढ झाली आहे. सांगली, सातारा आणि कोल्हापूर जिल्ह्यांमध्ये मात्र उत्पादकता थोडी कमी झाल्याचे दिसते. उत्पादकता वाढली म्हणजे विमा मिळणार नाही असे अनेकांना वाटेल. मात्र हे पूर्ण सत्य नाही. प्रत्येक जिल्ह्याची एक threshold उत्पादकता म्हणजे उंबरठा उत्पादकता असते. जर प्रत्यक्ष उत्पादकता त्यापेक्षा कमी असेल तरच विमा मिळतो. त्यामुळे फक्त उत्पादकता वाढली म्हणून काळजी करण्याचे कारण नाही.
तुरीची उत्पादकता नाशिक, धुळे, नंदुरबारमध्ये घट
मुख्य मुद्दा: नाशिक जिल्ह्यात तुरीची उत्पादकता ९२७ किलोवरून ७३१ किलोवर आली. धुळ्यात ६७४ किलोवरून ९५३ किलोवर वाढली. नंदुरबारमध्ये ५०५ वरून ४२६ किलोवर घट.
घोर निराशा! ठिबक-तुषार सिंचनासाठी ८०% अनुदान, पण अपुऱ्या निधीसह योजनेला मंजुरी
तुरीचा पीक विमा हा मराठवाडा आणि उत्तर महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी खूप महत्त्वाचा आहे. तूर हे उशिराने काढणी होणारे पीक आहे. त्याच्या उत्पादकतेत बदल हे पीक विम्यावर थेट परिणाम करतात. नाशिक जिल्ह्याची तूर उत्पादकता द्वितीय पूर्वानुमानात ९२७ किलो प्रति हेक्टर होती. तृतीय पूर्वानुमानात ती ७३१.३१ किलो झाली आहे. म्हणजे मोठी घट झाली आहे. ही घट शेतकऱ्यांसाठी चांगली बातमी आहे कारण उत्पादकता कमी झाली तर पीक विमा मिळण्याची शक्यता वाढते. धुळे जिल्ह्याची तूर उत्पादकता मात्र उलट दिशेने गेली आहे. आधी ती ६७४ किलो होती. आता ९५३.९१ किलो झाली आहे. म्हणजे धुळ्यात उत्पादकता वाढली आहे. नंदुरबार जिल्ह्याची तूर उत्पादकता आधी ५०५ किलो होती. आता ती ४२६ किलो झाली आहे. म्हणजे नंदुरबारमध्ये घट झाली आहे. सोलापूर जिल्ह्याची तूर उत्पादकता आधी ५८८.३९ किलो होती. आता ती ५९२.६० किलो झाली आहे. म्हणजे सोलापूरमध्ये जवळजवळ सारखीच आहे, थोडी वाढ आहे.
कापसाची उत्पादकता जिल्हानिहाय मिश्र चित्र
मुख्य मुद्दा: नाशिक, धुळे, अहिल्यानगरमध्ये कापूस उत्पादकता वाढली. धाराशीव, नांदेड, परभणीमध्ये मात्र उत्पादकता घटली.
कापूस हे विदर्भ आणि मराठवाड्यातील सर्वात महत्त्वाचे पीक आहे. कापसाचा पीक विमा लाखो शेतकऱ्यांसाठी जीवनावश्यक आहे. तृतीय पूर्वानुमानात कापसाचे चित्र मिश्र आहे. काही जिल्ह्यांत वाढ तर काही जिल्ह्यांत घट दिसते. नाशिक जिल्ह्याची कापूस उत्पादकता आधी २१९ किलो होती. आता २७३.७९ किलो झाली आहे. म्हणजे वाढ झाली आहे. धुळे जिल्ह्याची उत्पादकता आधी २२१ किलो होती.
आधार कार्डधारकांसाठी मोठी माहिती! नाव, पत्ता, जन्मतारीख बदलण्याचे नियम जाणून घ्या
आता २९६ किलो झाली आहे. म्हणजे वाढ. अहिल्यानगरची उत्पादकता आधी २३७ किलो होती. आता ३१०.१९ किलो झाली आहे. म्हणजे येथेही वाढ. लातूर जिल्ह्याची उत्पादकता आधी ५०२.४९ किलो होती. आता ५४१.८९ किलो झाली आहे. म्हणजे वाढ. मात्र धाराशीव जिल्ह्यात उलट चित्र आहे. आधी ४२४.३३ किलो होती. आता ३१५.५३ किलो झाली आहे. म्हणजे मोठी घट. नांदेड जिल्ह्याची उत्पादकता आधी ३२८ किलो होती. आता २६० किलो झाली आहे. म्हणजे घट. परभणी जिल्ह्याची उत्पादकता आधी ३०१.६४ किलो होती. आता २०४.४४ किलो झाली आहे. म्हणजे मोठी घट. बुलढाणा जिल्ह्यात मात्र जवळजवळ फरक नाही. आधी ४१९.१२ किलो होती. आता ४२०.०० किलो आहे.
धानाची आणि इतर पिकांची उत्पादकता
मुख्य मुद्दा: ठाणे जिल्ह्यात धानाची उत्पादकता १,४६० वरून १,४८६ किलोवर वाढली. पालघरमध्ये १,६४८ वरून १,६२३ किलोवर घट झाली.
धान म्हणजे तांदूळ हे कोकण विभागातील मुख्य पीक आहे. तृतीय पूर्वानुमानात धानाच्या उत्पादकतेतही बदल झाले आहेत. ठाणे जिल्ह्याची धान उत्पादकता आधी १,४६० किलो प्रति हेक्टर होती. आता ती १,४८६ किलो झाली आहे. म्हणजे थोडी वाढ. पालघर जिल्ह्याची उत्पादकता आधी १,६४८ किलो होती. आता ती १,६२३ किलो झाली आहे. म्हणजे थोडी घट. याशिवाय खरीप ज्वारी, बाजरी, रागी, मका या पिकांचीही उत्पादकता तृतीय पूर्वानुमानात जाहीर करण्यात आली आहे. उडीद आणि मूग या पिकांमध्येही बदल झाले आहेत. प्रत्येक जिल्ह्याच्या प्रत्येक पिकाची स्वतंत्र उत्पादकता जाहीर केली जाते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी फक्त त्यांच्या जिल्ह्यातील त्यांच्या पिकाची उत्पादकता तपासावी.
कोणत्या जिल्ह्यांत पीक विमा मिळण्याची शक्यता?
मुख्य मुद्दा: धाराशीव, लातूर, बीड, सोलापूर, अमरावती, बुलढाणा या जिल्ह्यांत उत्पादकतेत मोठे बदल आले आहेत. येथे पीक विमा मिळण्याची शक्यता आहे.
तृतीय पूर्वानुमान पाहता काही जिल्ह्यांत पीक विमा मिळण्याची शक्यता दिसत आहे. धाराशीव जिल्ह्यात कापसाची उत्पादकता मोठ्या प्रमाणात घटली आहे. त्यामुळे येथे विमा मिळण्याची चांगली शक्यता आहे. नांदेड आणि परभणीतही कापसाची उत्पादकता घटली आहे. नाशिकमध्ये तुरीची उत्पादकता घटली आहे. त्यामुळे तूर उत्पादकांना विमा मिळू शकतो. नंदुरबारमध्येही तुरीची उत्पादकता घटली आहे. लातूर, बीड, सोलापूर, अमरावती आणि बुलढाणा या जिल्ह्यांमध्येही उत्पादकतेत लक्षणीय बदल झाले आहेत. मात्र एक महत्त्वाची बाब लक्षात घ्यायला हवी. उत्पादकता घटली म्हणजे लगेच विमा मिळेल असे नाही. त्यासाठी ती उत्पादकता त्या जिल्ह्याच्या threshold उत्पादकतेपेक्षा कमी असणे आवश्यक आहे. आणि त्याचबरोबर पीक विमा कंपन्यांनी आक्षेप घेतले आहेत. त्यामुळे अंतिम निर्णय होईपर्यंत प्रतीक्षा करावी लागेल.
पीक विमा कंपन्यांचे आक्षेप पुढे काय?
मुख्य मुद्दा: उत्पादकता घटलेल्या काही जिल्ह्यांतही विमा कंपन्यांनी आक्षेप घेतले आहेत. तंत्रज्ञान आधारित उत्पादकता आणि कापणी प्रयोग उत्पादकता यात फरक असल्याने वाद आहे.
पीक विमा मिळवणे हे उत्पादकतेच्या आकड्यांवर जेवढे अवलंबून आहे तेवढेच पीक विमा कंपन्यांच्या भूमिकेवरही अवलंबून आहे. अनेक जिल्ह्यांमध्ये उत्पादकता घटलेली दाखवण्यात आली असली तरी पीक विमा कंपन्यांनी त्यावर आक्षेप घेतले आहेत. कंपन्यांचे म्हणणे असते की तंत्रज्ञान आधारित उत्पादकता वेगळी आहे आणि कापणी प्रयोगावर आधारित उत्पादकता वेगळी आहे. दोन्हींमध्ये तफावत असेल तर कोणती मानायची यावरून वाद होतात. शासनाच्या पातळीवर बैठका होतात. शेतकरी संघटना दबाव आणतात. अंतिम निर्णय होण्यास वेळ लागतो. धाराशीव, लातूर, बीड सारख्या जिल्ह्यांमध्ये उत्पादकता घटलेली असूनही कंपन्यांनी आक्षेप घेतल्याने येथील शेतकऱ्यांना विमा मिळण्यास उशीर होतो आहे. शेतकऱ्यांनी या संदर्भात सतर्क राहणे आणि शेतकरी संघटनांच्या माध्यमातून पाठपुरावा करणे आवश्यक आहे.
मार्च-एप्रिलचे 3000 रुपये जमा होण्यास सुरुवात, पैसे आले नसतील तर लगेच करा ही कामे
थोडक्यात या अंदाजाचे महत्त्वाचे मुद्दे
खरीप 2025-26 साठी तृतीय पूर्वानुमान जाहीर झाले. सोयाबीनची उत्पादकता बहुतांश जिल्ह्यांत वाढली. तुरीची उत्पादकता नाशिक, नंदुरबारमध्ये घटली. कापसाची उत्पादकता धाराशीव, नांदेड, परभणीमध्ये घटली. धाराशीव, लातूर, बीड, सोलापूर, अमरावती, बुलढाणा या जिल्ह्यांत विमा मिळण्याची शक्यता आहे. मात्र विमा कंपन्यांचे आक्षेप आहेत. पुढील अपडेटची वाट पहा.
पीक विमा उत्पादकता अंदाज पाहण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत वेबसाईटवर जा किंवा जिल्हा कृषी अधिकारी कार्यालयाशी संपर्क साधा.
