शेतकरी कर्जमाफी योजनेसाठी केवायसी करण्याच्या बातम्या आल्यानंतर अनेक शेतकरी गोंधळात पडले आहेत. बँकेत जातात, सेवा केंद्रात जातात, पण कुठेच नीट माहिती मिळत नाही. केवायसी करायची की नाही, कशी करायची, कधी करायची — या प्रश्नांची उत्तरे या लेखात मिळतील. ग्रेस्टक फार्मर आयडी काय आहे, आधार प्रमाणीकरण कधी होणार, जीआर आला आहे का आणि शेतकऱ्यांनी आत्ता नक्की काय करायला हवे — हे सगळं सविस्तर जाणून घेणार आहोत.
केवायसीची बातमी आली आणि शेतकरी गोंधळले
गेल्या काही दिवसांत एका प्रमुख वर्तमानपत्रात एक बातमी छापून आली. त्या बातमीत सांगितले होते की शेतकरी कर्जमाफी योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्यांनी आधार प्रमाणीकरण करून घ्यावे. जवळच्या सीएससी सेंटरमध्ये किंवा आपले सरकार सेवा केंद्रात जाऊन केवायसी पूर्ण करण्याचे आवाहन करण्यात आले होते. ही बातमी वाचल्यानंतर अनेक शेतकरी लगेचच हालचाल करायला लागले. काहींनी आधार कार्ड घेऊन बँकेत धाव घेतली, काहींनी सेवा केंद्रावर गर्दी केली, तर काहींनी सीएससी सेंटरमध्ये चकरा मारल्या.
मात्र कुठेही ठोस उत्तर मिळाले नाही. केवायसी कुठे करायची, कोणी करायची, कशी करायची याबाबत कोणाकडेच माहिती नव्हती. बँकेत गेलो तर बँक म्हणाली माहित नाही. सेवा केंद्रावर गेलो तर तिथेही अनभिज्ञता. गेल्या दोन-तीन दिवसांपासून शेतकरी या एकाच विवंचनेत आहेत की नेमकी केवायसी करायची कशी आणि नाही केली तर आपली कर्जमाफी होणार का? या गोंधळाचे कारण काय आहे हे समजून घेणे आवश्यक आहे.
आधार डेटा आधीच घेतलेला आहे — नवीन केवायसीची गरज नाही
मुख्य मुद्दा: शेतकऱ्यांचा आधार आणि कर्जाचा डेटा फेब्रुवारी २०२६ पर्यंत आधीच गोळा करण्यात आला आहे, त्यामुळे आत्ता वेगळी केवायसी करण्याची आवश्यकता नाही.
हे समजून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे. शेतकऱ्यांच्या कर्जमाफीसाठी आधीपासूनच एक प्रक्रिया राबवण्यात आली होती. शेतकऱ्यांचा आधार कार्डचा डेटा, पॅन कार्डचा डेटा आणि थकीत कर्जाचा डेटा हा २८ फेब्रुवारी २०२६ पर्यंत शासनाच्या माध्यमातून आणि सहकार विभागाच्या माध्यमातून आधीच गोळा करण्यात आला आहे. म्हणजे बँकांनी शेतकऱ्यांकडून ही कागदपत्रे आधीच जमा केली आहेत. तेव्हाच आधार प्रमाणीकरणाची मोहीम राबवण्यात आली होती आणि बँकांनी ती माहिती शासनाकडे पाठवली होती. त्यामुळे आत्ता नव्याने केवायसी करण्याचा प्रश्नच येत नाही. ज्यांनी त्यावेळी आपला आधार बँकेत दिला होता, त्यांचा डेटा आधीच नोंदवला गेला आहे. आत्ता फक्त एवढेच तपासायचे आहे की आपला आधार बँकेकडे नोंदवलेला आहे का आणि तो बरोबर आहे का. जर नसेल तर बँकेत जाऊन ते द्यायचे आहे.
ग्रेस्टक फार्मर आयडी म्हणजे काय आणि तो का महत्त्वाचा आहे?
मुख्य मुद्दा: ग्रेस्टक फार्मर आयडी हे शेतकऱ्याचे आधार आणि जमिनीची माहिती एकत्र जोडणारे डिजिटल ओळखपत्र आहे आणि कर्जमाफीसाठी ते अनिवार्य आहे.
या कर्जमाफीसाठी शेतकऱ्यांकडे ग्रेस्टक फार्मर आयडी असणे अनिवार्य असल्याचे सांगण्यात आले आहे. हे नाव ऐकून अनेकांना प्रश्न पडतो की हे काय आहे. ग्रेस्टक फार्मर आयडी म्हणजे एक डिजिटल ओळखपत्र आहे ज्यामध्ये शेतकऱ्याचा आधार कार्ड आणि त्याच्या जमिनीची माहिती म्हणजे सातबारा, क्षेत्रफळ, जिल्हा, तालुका — हे सगळे एकत्रितपणे इंटिग्रेटेड केले जाते. म्हणजे एकाच आयडीमध्ये शेतकऱ्याची संपूर्ण माहिती असते. शासनाला कर्जमाफी देताना हे सोयीचे पडते कारण शेतकऱ्याची ओळख आणि जमीन यांची माहिती एकाच ठिकाणी उपलब्ध असते. आत्ता २० मे २०२६ पर्यंत ग्रेस्टकअंतर्गत फार्मर आयडी जनरेट करण्याची प्रक्रिया सुरू आहे. ज्या शेतकऱ्यांचा फार्मर आयडी अद्याप बनलेला नाही, त्यांनी तो लवकरात लवकर बनवून घ्यावा. हे काम जवळच्या सेवा केंद्रात किंवा बँकेत करता येते. फार्मर आयडी बनवणे हे कर्जमाफीसाठी एक महत्त्वाची पूर्वतयारी आहे.
जीआर आलेला नाही — मग केवायसी कशी करणार?
मुख्य मुद्दा: कर्जमाफीचा अधिकृत शासन निर्णय म्हणजेच जीआर अद्याप आलेला नाही, त्यामुळे केवायसीची कोणतीही अधिकृत मार्गदर्शक सूचना नाही.
इथे एक अत्यंत महत्त्वाची गोष्ट समजून घेणे गरजेचे आहे. शेतकरी कर्जमाफीचा अधिकृत शासन निर्णय म्हणजेच जीआर अद्याप जाहीर झालेला नाही. मंत्रिमंडळाने या योजनेला अद्याप मंजुरी दिलेली नाही. जीआर आल्याशिवाय केवायसीच्या मार्गदर्शक सूचना कशा येणार? आणि मार्गदर्शक सूचना नसताना केवायसी कुठे करायची हे बँकेला तरी कसे माहित असणार? म्हणूनच बँकेत गेल्यावर कर्मचारीही सांगू शकत नाहीत. सेवा केंद्रात गेल्यावरही उत्तर मिळत नाही. कारण वरून कोणतेही आदेश आलेले नाहीत. याशिवाय आणखी एक महत्त्वाचा प्रश्न आहे — कोणते शेतकरी या कर्जमाफीसाठी पात्र आहेत हे अद्याप जाहीर झालेले नाही. यादी नाही, पात्रतेचे निकष नाहीत, तर मग केवायसी कोणाची करायची? ज्याची यादी आलीच नाही त्याचे प्रमाणीकरण करायचे कसे? हे सगळे प्रश्न जीआर आल्यानंतरच सुटणार आहेत. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी घाबरून इकडेतिकडे धावत राहण्यापेक्षा शांतपणे जीआरची वाट पाहणे योग्य आहे.
आत्ता शेतकऱ्यांनी नक्की काय करावे?
मुख्य मुद्दा: आत्ता केवायसी करण्याची घाई नाही, फक्त आपले कागदपत्र बँकेकडे आहेत का हे तपासून फार्मर आयडी बनवणे पुरेसे आहे.
मग शेतकऱ्यांनी आत्ता काय करायचे? हे उत्तर सोपे आहे. सध्या कोणतीही केवायसी करण्याची घाई नाही. कोणताही जीआर आलेला नाही, कोणत्या मार्गदर्शक सूचना नाहीत, त्यामुळे कुठेही धावत जाण्याची गरज नाही. मात्र काही महत्त्वाच्या गोष्टी आत्ताच तपासून घेता येतात. पहिली गोष्ट म्हणजे आपल्या बँकेत जाऊन एकदा विचारा की आपला आधार कार्डचा डेटा बँकेकडे नोंदवला आहे का. जर नसेल तर तो द्या. दुसरी गोष्ट म्हणजे आपला ग्रेस्टक फार्मर आयडी बनवला आहे का हे तपासा. नसेल तर २० मे पूर्वी तो बनवून घ्या. तिसरी गोष्ट म्हणजे आपल्या बँकेकडे आपली जमिनीची माहिती म्हणजे सातबाराची नोंद आहे का ते तपासा. या तीन गोष्टी व्यवस्थित असतील तर जेव्हा जीआर येईल तेव्हा कर्जमाफीची प्रक्रिया सुरळीत होईल. बाकी सगळ्या गोष्टी जीआर आल्यानंतर होतील. जेव्हा शासन केवायसीच्या सूचना देईल, तेव्हाच ती प्रक्रिया सुरू होईल.
अफवांवर विश्वास ठेवू नका — खोटी माहिती पसरत आहे
मुख्य मुद्दा: केवायसी करण्याच्या नावाखाली अनेक ठिकाणी शेतकऱ्यांची फसवणूक होण्याची शक्यता आहे, त्यामुळे सतर्क राहणे आवश्यक आहे.
एक महत्त्वाचा इशारा देणे गरजेचे आहे. जेव्हा असे कर्जमाफीचे वातावरण तयार होते, तेव्हा काही लोक त्याचा गैरफायदा घेतात. शेतकऱ्यांना सांगतात की आम्ही केवायसी करतो, आम्हाला पैसे द्या. काही ठिकाणी बनावट सेवा केंद्रे किंवा दलाल शेतकऱ्यांकडून पैसे उकळतात. असे कोणी सांगत असेल की पैसे द्या आणि केवायसी करून घ्या, तर त्यावर विश्वास ठेवू नका. अधिकृत माहिती नसताना कोणाकडूनही पैसे देऊन केवायसी करण्याची गरज नाही. जेव्हा अधिकृत जीआर येईल आणि शासनाकडून सूचना येतील, तेव्हा ती प्रक्रिया सरकारी केंद्रांमार्फत होईल. कोणत्याही खाजगी व्यक्तीला पैसे देण्याची आवश्यकता नसेल. शेतकऱ्यांनी सतर्क राहावे आणि फक्त अधिकृत माहितीवरच विश्वास ठेवावा.
जीआर कधी येणार? — शेतकऱ्यांची खरी प्रतीक्षा
शेतकरी कर्जमाफीचा जीआर कधी येणार हा सर्वात मोठा प्रश्न आहे. मंत्रिमंडळाची बैठक होऊन या योजनेला मंजुरी मिळाल्यानंतरच जीआर जाहीर होईल. जीआर जाहीर झाल्यानंतर कोण पात्र आहे, किती कर्जमाफी मिळणार, प्रक्रिया कशी असेल — या सगळ्या गोष्टी स्पष्ट होतील. त्यानंतर आवश्यकतेनुसार केवायसीच्या सूचना येतील आणि शेतकऱ्यांना नक्की काय करायचे हे सांगितले जाईल. तोपर्यंत शेतकऱ्यांनी घाबरू नये, गोंधळू नये आणि कोणाला पैसे देऊन बसू नये. फक्त फार्मर आयडी बनवा, आधार बँकेत नोंदवा आणि शांतपणे जीआरची वाट पाहा. कर्जमाफीशी संबंधित जे नवे अपडेट येतील ते वेळोवेळी जाणून घेत राहा.
