घरगुती गॅस सिलेंडरचे नियम बदलले OTP सक्तीचा, वर्षाला फक्त 15 सिलेंडर मिळणार देशभरातील घरगुती गॅस ग्राहकांसाठी दोन महत्त्वाचे बदल झाले आहेत. पहिला बदल म्हणजे गॅस सिलेंडर डिलिव्हरीसाठी आता OTP देणे संपूर्णपणे बंधनकारक झाले आहे BPCL नंतर आता HPCL आणि IOCL या कंपन्यांनीही हा नियम लागू केला आहे. दुसरा बदल म्हणजे एका कनेक्शनवर वर्षभरात मिळणाऱ्या सिलेंडरची संख्या मर्यादित करण्यात आली आहे एका वर्षात जास्तीत जास्त 15 सिलेंडर, ज्यात 12 अनुदानित आणि 3 विना-अनुदानित आहेत. या लेखात OTP सक्तीचा का करण्यात आला, OTP न मिळाल्यास काय करायचे, सिलेंडर रेशनिंग कसे काम करते, महिन्याचा कोटा किती आहे आणि ग्राहकांनी काय तयारी करायला हवी हे सगळे सविस्तर सांगणार आहोत.
गॅस सिलेंडर डिलिव्हरीसाठी OTP का बंधनकारक केला?
घरगुती गॅस सिलेंडर ही आजच्या काळात प्रत्येक कुटुंबाची मूलभूत गरज आहे. गावापासून शहरापर्यंत प्रत्येक घरात स्वयंपाकासाठी गॅस सिलेंडर वापरला जातो. पण या व्यापक वापरामुळे एक मोठी समस्या निर्माण झाली गॅस चोरी आणि काळाबाजार. काही ठिकाणी घरगुती सिलेंडरचा गैरवापर व्यावसायिक कारणांसाठी होत होता. काही ठिकाणी सिलेंडरमधून गॅस काढून दुसऱ्या सिलेंडरमध्ये भरून विकला जात होता. ग्राहकाला कमी वजनाचा सिलेंडर दिला जात होता. हे सगळे रोखण्यासाठी सरकारने कठोर पाऊल उचलले आणि OTP पद्धत बंधनकारक केली. आता डिलिव्हरी बॉय सिलेंडर घेऊन आल्यावर ग्राहकाने त्याच्या नोंदणीकृत मोबाईल नंबरवर आलेला OTP दिल्याशिवाय सिलेंडर मिळणार नाही. हे OTP त्या क्षणीच पाठवले जाते जेव्हा डिलिव्हरी बॉय ग्राहकाच्या दारात पोहोचतो. यामुळे खात्री होते की योग्य ग्राहकालाच आणि योग्य वेळीच सिलेंडर दिला जातो आहे.
कोणत्या कंपन्यांनी हा नियम लागू केला?
सुरुवातीला BPCL म्हणजे भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड या कंपनीने आपल्या ग्राहकांसाठी OTP नियम लागू केला. आता HPCL म्हणजे हिंदुस्तान पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड आणि IOCL म्हणजे इंडियन ऑईल कॉर्पोरेशन लिमिटेड या दोन मोठ्या कंपन्यांनीही आपल्या सर्व एजन्सींना हा नियम लागू करण्याचे आदेश दिले आहेत. म्हणजे देशातील जवळजवळ सगळ्याच गॅस कंपन्यांच्या ग्राहकांसाठी हा नियम आता लागू झाला आहे. हा नियम संपूर्ण देशभरात राबवला जाणार आहे कोणत्याही राज्यात किंवा जिल्ह्यात याला अपवाद नाही.
OTP मिळण्यात येणाऱ्या अडचणी अनेक ग्राहक त्रस्त
हा नियम सुरक्षेच्या दृष्टीने चांगला आहे, पण प्रत्यक्षात अंमलबजावणी करताना अनेक अडचणी समोर येत आहेत. सर्वात मोठी अडचण म्हणजे अनेक ग्राहकांचे मोबाईल नंबर अपडेट नाहीत. गॅस कनेक्शन घेताना जो मोबाईल नंबर नोंदवला होता, तो आता बंद झाला असेल किंवा बदलला असेल तर OTP त्या जुन्या नंबरवर जातो आणि ग्राहकाला तो मिळत नाही. दुसरी अडचण म्हणजे सिम कार्ड वारंवार बदलणे. अनेकांनी वेगवेगळ्या कारणांसाठी सिम कार्ड बदलले आहे पण गॅस कनेक्शनवरील नंबर अपडेट केलेला नाही. मोबाईल नंबर बदलण्याची प्रक्रिया करायची असेल तर त्यासाठी 20 ते 180 दिवसांचा कालावधी लागतो हा कालावधी खूप जास्त आहे आणि यामुळे ग्राहकांची गैरसोय वाढली आहे. तिसरी अडचण म्हणजे काही ग्राहकांच्या मोबाईलमध्ये रिचार्ज नसतो रिचार्ज नसेल तर मेसेज सेवा बंद होते आणि OTP येत नाही. चौथी अडचण म्हणजे BSNL वापरणाऱ्या ग्राहकांच्या तक्रारी मोठ्या प्रमाणात वाढल्या आहेत BSNL नेटवर्कमध्ये काही ठिकाणी मेसेज सेवा अनियमित असते, ज्यामुळे OTP वेळेत पोहोचत नाही.
OTP नाही मिळाला तर काय करायचे?
जर OTP मिळत नसेल तर काही गोष्टी ताबडतोब करायला हव्यात. पहिले म्हणजे गॅस एजन्सीत जाऊन तुमचा मोबाईल नंबर अपडेट करायचा. यासाठी आधार कार्ड आणि गॅस कनेक्शन कागदपत्रे सोबत घेऊन जायचे. दुसरे म्हणजे मोबाईल नंबर बदलण्याची प्रक्रिया वेळेत सुरू करायची कारण यासाठी 20 ते 180 दिवस लागतात, त्यामुळे आधीच करून ठेवणे चांगले. तिसरे म्हणजे मोबाईलमध्ये नेहमी थोडा रिचार्ज किंवा डेटा बॅलन्स ठेवायचा जेणेकरून मेसेज सेवा सुरू राहील. चौथे म्हणजे जर BSNL वापरत असाल आणि सतत OTP समस्या येत असेल तर पर्यायी नंबर एजन्सीकडे नोंदवण्याची विचारणा करायची. पाचवे म्हणजे डिलिव्हरी बॉय आल्यावर OTP वेळेत मिळावा यासाठी मोबाईल नेटवर्क रेंजमध्ये आहे का ते आधीच तपासायचे.
सिलेंडर रेशनिंग म्हणजे काय हा नवीन नियम काय सांगतो?
OTP नियमासोबतच आता एक दुसरा महत्त्वाचा बदल झाला आहे सिलेंडर रेशनिंग. नव्या नियमानुसार एका गॅस कनेक्शनवर एका आर्थिक वर्षात म्हणजे 1 एप्रिल ते 31 मार्च या कालावधीत फक्त 12 अनुदानित सिलेंडर मिळणार आहेत. अनुदानित सिलेंडर म्हणजे ज्यावर सरकारकडून सबसिडी मिळते. याशिवाय जर ग्राहकाला अधिक सिलेंडरची गरज असेल तर तो आणखी 3 नॉन-सबसिडी सिलेंडर म्हणजे विना-अनुदानित सिलेंडर खरेदी करू शकतो. म्हणजे एकूण मिळून एका कनेक्शनवर वर्षभरात जास्तीत जास्त 15 सिलेंडर मिळतील त्यापेक्षा जास्त सिलेंडर त्या वर्षात मिळणार नाहीत. हा नियम मुख्यतः गैरवापर रोखण्यासाठी आणला गेला आहे कारण काही ग्राहक घरगुती कनेक्शनवर अमर्याद सिलेंडर घेऊन व्यावसायिक वापरासाठी वापरत होते.
महिन्याचा कोटा किती आहे आणि बुकिंगचे नवीन नियम काय?
वर्षाच्या मर्यादेशिवाय आता महिन्याचाही एक कोटा निश्चित करण्यात आला आहे. सामान्य ग्राहकाला एका महिन्यात फक्त दोन गॅस सिलेंडर बुक करता येणार आहेत. यापेक्षा जास्त बुकिंग एका महिन्यात होणार नाही. याशिवाय एक महत्त्वाचा बदल म्हणजे दुसरा सिलेंडर बुक करण्यासाठीचा कालावधी वाढवण्यात आला आहे. आधी पहिल्या सिलेंडरनंतर 21 दिवसांनी दुसरा सिलेंडर बुक करता येत होता. आता ही मर्यादा वाढवून 25 दिवस करण्यात आली आहे. म्हणजे पहिला सिलेंडर बुक केल्यानंतर किमान 25 दिवस पूर्ण होईपर्यंत दुसरा सिलेंडर बुक करता येणार नाही. याचा अर्थ ग्राहकांना सिलेंडर मिळण्यासाठी आधीपेक्षा जास्त प्रतीक्षा करावी लागणार आहे. हे नियोजन आधीपासूनच करावे लागेल गॅस लवकर संपणार असेल तर 25 दिवस आधीच विचार करून बुकिंग करायला हवे.
हे बदल का झाले आंतरराष्ट्रीय परिस्थितीचाही परिणाम
या बदलांमागे केवळ देशांतर्गत गैरवापर रोखण्याचे कारण नाही. आंतरराष्ट्रीय राजकीय परिस्थितीचाही यावर परिणाम झाला आहे. अमेरिका, इराण आणि इस्रायल यांच्यातील वाढत्या तणावामुळे जागतिक तेल आणि गॅस पुरवठा साखळीवर मोठा परिणाम झाला आहे. या भागातून भारतात मोठ्या प्रमाणात पेट्रोलियम पदार्थांची आयात होते. जेव्हा या भागात तणाव वाढतो तेव्हा पुरवठा अनियमित होतो आणि किमतीही अस्थिर होतात. अशा परिस्थितीत उपलब्ध साठ्याचा योग्य आणि नियंत्रित वापर होण्यासाठी सरकारने रेशनिंगसारखे उपाय अमलात आणले आहेत. यामुळे साठा टिकून राहतो आणि सगळ्या ग्राहकांना समान प्रमाणात गॅस मिळण्याची शक्यता वाढते.
सर्वसामान्य कुटुंबासाठी 15 सिलेंडर पुरेसे आहेत का?
एका सर्वसामान्य कुटुंबाचा विचार केला तर वर्षाला 15 सिलेंडर ही संख्या साधारणपणे पुरेशी आहे. महिन्याला सरासरी एक ते सव्वा सिलेंडर वापरणाऱ्या कुटुंबासाठी वर्षाला 12-15 सिलेंडर पुरतात. पण ज्या कुटुंबांत सदस्य संख्या जास्त आहे, जिथे व्यवसायासाठीही घरगुती सिलेंडर वापरला जातो किंवा जिथे पाणी गरम करण्यासाठीही गॅस वापरला जातो अशा कुटुंबांना ही मर्यादा कमी वाटू शकते. अशा ग्राहकांना अतिरिक्त 3 नॉन-सबसिडी सिलेंडर विकत घ्यावे लागतील, ज्यावर सबसिडीचा फायदा मिळणार नाही म्हणजे ते महाग असतील.
ग्राहकांनी आत्ता काय तयारी करायला हवी?
पहिले म्हणजे गॅस एजन्सीत जाऊन तुमचा मोबाईल नंबर अपडेट आहे का ते तपासून घ्या. नसेल तर लगेच अपडेट करा कारण OTP शिवाय सिलेंडर मिळणारच नाही. दुसरे म्हणजे तुमच्या वार्षिक गॅस वापराचे नियोजन करा 12 अनुदानित सिलेंडरमध्ये तुमचे काम होते का याचा अंदाज घ्या. तिसरे म्हणजे सिलेंडर बुकिंगचे वेळापत्रक आधीच ठरवा 25 दिवसांचा नियम लक्षात घेऊन गॅस संपण्याआधीच बुकिंग करा. चौथे म्हणजे मोबाईलमध्ये नेहमी रिचार्ज आणि नेटवर्क व्यवस्थित ठेवा जेणेकरून OTP वेळेत मिळेल. पाचवे म्हणजे जर तुमचा वापर 15 सिलेंडरपेक्षा जास्त असेल तर त्यासाठी आधीच आर्थिक नियोजन करा कारण अतिरिक्त सिलेंडर महाग असतील.
थोडक्यात गॅस ग्राहकांसाठी काय बदलले?
OTP आता सर्व प्रमुख गॅस कंपन्यांसाठी BPCL, HPCL आणि IOCL बंधनकारक झाला आहे. OTP शिवाय सिलेंडर मिळणार नाही. मोबाईल नंबर अपडेट नसेल, सिम बदलले असेल, रिचार्ज नसेल किंवा BSNL नेटवर्क असेल तर अडचणी येऊ शकतात त्यामुळे आधीच मोबाईल नंबर अपडेट करून घ्या. एका वर्षात आता फक्त 12 अनुदानित आणि 3 विना-अनुदानित असे एकूण 15 सिलेंडर मिळतील. महिन्याला फक्त दोन सिलेंडर बुक होतील आणि दुसऱ्या सिलेंडरसाठी आता 25 दिवसांची प्रतीक्षा करावी लागेल. या सगळ्या बदलांची तयारी आधीच करून ठेवणे शहाणपणाचे आहे जेणेकरून ऐन वेळी गैरसोय होणार नाही.
