खरीप हंगाम २०२६ च्या तयारीसाठी वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठ परभणीने बियाण्यांचे दरपत्रक जाहीर केले आहे. यावर्षी पाऊस कमी राहण्याचा अंदाज असतानाही शेतकऱ्यांना वेळेत बियाणे, खते आणि इंधनाची तयारी करावी लागणार आहे. ज्वारी, मूग, तूर, सोयाबीन आणि बाजरी या पिकांचे दर्जेदार वाण कोणते आहेत, किती किमतीत मिळतात आणि संपर्क कुठे करायचा हे सगळं या लेखात सविस्तर जाणून घेणार आहोत.
खरीप हंगामाची तयारी शेतकऱ्यांसमोर एकाचवेळी अनेक आव्हाने
खरीप हंगाम जवळ येतो तसे शेतकऱ्यांच्या मनात एक वेगळीच धांदल सुरू होते. नांगराट करायची, रोटावेटर फिरवायचा, पाळी करायची या सगळ्यासाठी ट्रॅक्टर लागतो. ट्रॅक्टरसाठी डिझेल लागते. डिझेलचे भाव आधीच जास्त आहेत आणि त्यात टंचाईचीही भर पडली आहे. शेतकऱ्याकडे स्वतःचा ट्रॅक्टर असो किंवा नसो कोणाचातरी ट्रॅक्टर आणून शेतीची मशागत करावी लागते. यावर्षी हवामान खात्याने पाऊस कमी राहण्याचा अंदाज दिला आहे. पाऊस कमी असो किंवा जास्त असो शेतकऱ्याला शेतीची तयारी करावीच लागते.
त्याला पर्याय नाही. त्यात आता आणखी एक समस्या समोर आली आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी रासायनिक खतांचा वापर कमी करण्याचे आवाहन केले आहे. यामुळे रासायनिक खतांच्या उपलब्धतेवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. काही भागांत खतांची टंचाई भासत असल्याच्या बातम्या येत आहेत. रासायनिक खते, बियाणे आणि डिझेल या तीन महत्त्वाच्या गोष्टी हंगामापूर्वी तयार ठेवणे हे यावर्षी अधिक आव्हानात्मक बनले आहे. या परिस्थितीत शेतकऱ्यांना दर्जेदार बियाणे वेळेत मिळावे यासाठी वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठ परभणीने खरीप २०२६ साठी बियाणांचे दरपत्रक जाहीर केले आहे. या विद्यापीठाने स्वतः संशोधित आणि तयार केलेले दर्जेदार वाण शेतकऱ्यांना थेट उपलब्ध करून दिले आहेत.
वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठ बियाणे का घ्यावे?
मुख्य मुद्दा: कृषी विद्यापीठाचे बियाणे संशोधनावर आधारित, दर्जेदार आणि स्थानिक हवामानाला अनुकूल असतात, बाजारातील बियाण्यांपेक्षा ते अधिक विश्वासार्ह असतात.
वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ परभणी हे महाराष्ट्रातील कृषी संशोधनाचे एक महत्त्वाचे केंद्र आहे. येथे वर्षानुवर्षे शेतकऱ्यांच्या गरजा लक्षात घेऊन बियाण्यांचे संशोधन होते. स्थानिक हवामान, जमिनीची प्रत आणि पावसाची स्थिती यांचा विचार करून नवीन वाण तयार केले जातात.
बाजारातून विकत घेतलेल्या बियाण्यांपेक्षा कृषी विद्यापीठाचे बियाणे अधिक विश्वासार्ह असतात कारण त्यांची उगवण क्षमता तपासलेली असते, रोगप्रतिकार शक्ती चांगली असते आणि उत्पादन अधिक असते. बाजारात अनेकदा बोगस बियाणे मिळण्याची शक्यता असते. विद्यापीठाचे बियाणे थेट घेतल्यास हा धोका टळतो. त्यामुळे जे शेतकरी या वर्षी दर्जेदार बियाणे हवामानाला अनुकूल आणि विश्वासार्ह घेण्याचा विचार करत आहेत, त्यांच्यासाठी कृषी विद्यापीठाचे बियाणे हा एक चांगला पर्याय आहे.
ज्वारीचे बियाणे प्रभणी शक्ती वाण
मुख्य मुद्दा: ज्वारीसाठी प्रभणी शक्ती हे वाण प्रति किलो १२५ रुपये दराने उपलब्ध असून ४ किलोच्या बॅगची किंमत ५०० रुपये आहे.
ज्वारी हे मराठवाड्यातील एक महत्त्वाचे पीक आहे. अन्नासाठी आणि जनावरांच्या चाऱ्यासाठी ज्वारी मोठ्या प्रमाणात पेरली जाते. वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठाने खरीप २०२६ साठी “प्रभणी शक्ती” हे वाण उपलब्ध केले आहे. हे वाण मराठवाड्याच्या हवामान आणि जमिनीला अनुकूल आहे. या वाणाचा भाव प्रति किलो १२५ रुपये इतका आहे. जे शेतकरी ४ किलोची बॅग घेणार आहेत त्यांना ती ५०० रुपयांना मिळणार आहे. ज्वारीची पेरणी करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी हे वाण एक चांगला पर्याय आहे. शेतकऱ्यांनी बाजारातील ज्वारीच्या बियाण्यांचे भाव आणि हे भाव यांची तुलना करून नक्की ठरवावे.
मुगाचे बियाणे बीएम २०३२ वाण
मुख्य मुद्दा: मुगासाठी बीएम २०३२ हे वाण प्रति किलो २२० रुपये दराने उपलब्ध असून ६ किलोच्या बॅगची किंमत १३२० रुपये आहे.
मूग हे खरीप हंगामात कमी कालावधीत तयार होणारे आणि जमिनीची सुपीकता वाढवणारे पीक आहे. त्यामुळे अनेक शेतकरी मुगाची लागवड करतात. वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठाने मुगासाठी “बीएम २०३२” हे वाण उपलब्ध केले आहे. या वाणाचा भाव प्रति किलो २२० रुपये इतका आहे. ६ किलोची बॅग १३२० रुपयांना मिळणार आहे. मूग हे पीक चाळीस ते पंचेचाळीस दिवसांत तयार होते. त्यामुळे खरीप हंगामाच्या सुरुवातीला मूग पेरून काढणी केल्यावर त्याच जमिनीवर रब्बीचे पीक घेता येते. मुगाचा शेंगा खाद्य म्हणून आणि चारा म्हणून दोन्ही उपयोग होतात. बीएम २०३२ हे वाण रोगप्रतिकारक असल्याचे विद्यापीठाने सांगितले आहे.
तुरीचे बियाणे बीडीएन १३४१ आणि बीडीएन ७१६
मुख्य मुद्दा: तुरीसाठी दोन वाण उपलब्ध आहेत पांढरी जातीची बीडीएन १३४१ गोदावरी आणि लाल जातीची बीडीएन ७१६, दोन्ही प्रति किलो २५० रुपये दराने.
तूर हे मराठवाड्यातील सर्वात महत्त्वाचे पीक आहे. तुरीचे उत्पन्न हे बऱ्याच शेतकऱ्यांच्या वार्षिक उत्पन्नाचा मोठा भाग असतो. वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठाने तुरीसाठी दोन वाण उपलब्ध केले आहेत. पहिले वाण आहे “बीडीएन १३४१ गोदावरी” हे पांढऱ्या जातीचे वाण आहे. दुसरे वाण आहे “बीडीएन ७१६” हे लाल जातीचे वाण आहे. दोन्ही वाण प्रति किलो २५० रुपये दराने उपलब्ध आहेत. दोन किलोची बॅग ५०० रुपयांना मिळणार आहे. जे शेतकरी जास्त क्षेत्रावर तूर लावणार आहेत त्यांच्यासाठी ६ किलोची बॅग १५०० रुपयांना उपलब्ध आहे. पांढरी आणि लाल जात या दोन्हींमध्ये वेगळे गुणधर्म आहेत. शेतकरी आपल्या जमिनीच्या प्रकारानुसार आणि बाजारातील मागणीनुसार कोणता वाण घ्यायचा हे ठरवू शकतात.
सोयाबीनचे बियाणे एमयूएस १६२ आणि एमयूएस ६१२
मुख्य मुद्दा: सोयाबीनसाठी दोन वाण उपलब्ध आहेत, प्रति किलो १०० रुपये दराने आणि २६ किलोची बॅग २६०० रुपयांना मिळणार आहे.
सोयाबीन हे महाराष्ट्रात सर्वाधिक पेरण्यात येणारे खरीप पीक आहे. मराठवाडा, विदर्भ आणि खानदेशमध्ये लाखो हेक्टर जमिनीवर सोयाबीन पेरले जाते. शेतकऱ्यांचे मुख्य उत्पन्न सोयाबीनवर अवलंबून असते. वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठाने सोयाबीनसाठी “एमयूएस १६२” आणि “एमयूएस ६१२” हे दोन वाण उपलब्ध केले आहेत. दोन्ही वाण प्रति किलो १०० रुपये दराने उपलब्ध आहेत. सोयाबीन जास्त प्रमाणात लागते त्यामुळे विद्यापीठाने २६ किलोची बॅग उपलब्ध केली आहे. या बॅगची किंमत २६०० रुपये आहे. बाजारात सोयाबीन बियाणे खूप वेगवेगळ्या किमतीत मिळते आणि बोगस बियाण्यांची समस्याही आहे. त्यामुळे विद्यापीठाचे बियाणे घेणे अधिक सुरक्षित आहे. एमयूएस वाण हे मराठवाड्याच्या हवामानाला अनुकूल असल्याने उत्पादन चांगले मिळते असा अनुभव अनेक शेतकऱ्यांनी नोंदवला आहे.
बाजरीचे बियाणे एचबी ८०० वाण
मुख्य मुद्दा: बाजरीसाठी एचबी ८०० हे वाण प्रति किलो १९० रुपये दराने उपलब्ध असून दीड किलोची बॅग २८५ रुपयांना मिळणार आहे.
बाजरी हे दुष्काळ सहन करणारे पीक आहे. कमी पाण्यात आणि कमी सुपीक जमिनीतही बाजरी चांगले उत्पादन देते. यावर्षी पाऊस कमी राहण्याचा अंदाज असल्याने बाजरीची लागवड अधिक फायदेशीर ठरू शकते. वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठाने बाजरीसाठी “एचबी ८०० ” हे वाण उपलब्ध केले आहे. या वाणाचा भाव प्रति किलो १९० रुपये इतका आहे. दीड किलोची बॅग २८५ रुपयांना मिळणार आहे. बाजरी कमी कालावधीत तयार होते आणि त्याचा उपयोग माणसाच्या खाण्यासाठी तसेच जनावरांच्या चाऱ्यासाठी होतो. एचबी ८०० हे वाण उच्च उत्पादन देणारे असल्याचे विद्यापीठाने सांगितले आहे.
बियाणे खरेदी कुठून करायची? संपर्क माहिती
मुख्य मुद्दा: बियाण्यांसाठी पारस एम पवार (९२८४७२४८३) किंवा किरण जाधव (७७७३९४१०) यांच्याशी थेट संपर्क करता येतो.
वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठाचे हे बियाणे खरेदी करण्यासाठी विद्यापीठाने दोन संपर्क नंबर दिले आहेत. पहिला संपर्क नंबर आहे पारस एम. पवार यांचा ९२८४७२४८३. दुसरा संपर्क नंबर आहे किरण जाधव यांचा ७७७३९४१०. या दोन्ही क्रमांकावर फोन करून बियाण्याची उपलब्धता, प्रमाण आणि खरेदीची पद्धत समजून घेता येते. बियाणे मागवण्यापूर्वी आपल्याला किती बियाणे लागणार हे आधी ठरवा. आपल्या शेताचे क्षेत्रफळ लक्षात घेऊन किती बियाणे लागेल याचा अंदाज करा. मग संपर्क करा आणि उपलब्धता तपासा. बियाणे आधी बुक करून ठेवणे फायदेशीर आहे कारण हंगामाच्या वेळी मागणी जास्त असते.
शेतकऱ्यांनी आत्ता काय करायला हवे?
खरीप हंगाम जवळ आला आहे. बियाणे, खते आणि इंधनाची तयारी आत्तापासूनच करणे आवश्यक आहे. वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठाच्या बियाण्यांची किंमत बाजारातील किमतींशी तुलना करा. दर्जा आणि किंमत दोन्ही बाबींचा विचार करून निर्णय घ्या. बाजारात खते उपलब्ध आहेत का आणि कोणत्या भावाने मिळत आहेत हे आधी तपासा. रासायनिक खतांची टंचाई असल्यास जैविक आणि सेंद्रिय खतांचा पर्याय विचारात घ्या. पाऊस कमी राहण्याचा अंदाज असल्याने कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांचा विचार करा. बाजरी, मूग, तूर यांसारख्या कमी पाण्याच्या पिकांना यावर्षी अधिक महत्त्व द्यायला हवे. हंगाम सुरू होण्यापूर्वीच नियोजन केले तर शेतकऱ्यांना वेळेत आणि योग्य दरात साहित्य मिळेल.
खरीप बियाणे, खत उपलब्धता आणि शेती योजनांशी संबंधित इतर महत्त्वाच्या अपडेटसाठी नियमित माहिती घेत राहा. जय हरी, जय किसान.
