बांधकाम कामगारांसाठी मोठी खुशखबर! नोंदणी केल्यावर मिळतात भांडीच नव्हे तर लाखो रुपयांच्या विविध योजना

बांधकाम कामगारांना फक्त भांडी नाही, लाखो रुपयांचा फायदा सर्व योजनांची संपूर्ण माहिती बांधकाम कामगार नोंदणी केल्यावर फक्त भांडी मिळतात हा गैरसमज का चुकीचा आहे, लग्नासाठी ३०,००० रुपये कसे मिळतात, मुलांच्या शिक्षणासाठी इयत्तानिहाय किती रुपये मिळतात, वैद्यकीय आणि अभियांत्रिकी शिक्षणासाठी किती मदत मिळते, पत्नीसाठीही कोणत्या योजना लागू आहेत, घरकुल योजनेतून किती अर्थसहाय्य मिळते, आणि या सगळ्या योजनांचा लाभ घेण्यासाठी नोंदणी ऍक्टिव्ह आहे की नाही हे कसे तपासायचे हे सगळे सविस्तर आणि सोप्या भाषेत.

“फक्त भांडी मिळतात” हा गैरसमज

बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळात नोंदणी केलेल्या अनेक कामगारांना वाटते की नोंदणीचा फायदा फक्त भांडी मिळण्यापुरताच आहे. हा मोठा गैरसमज आहे. खरे तर भांडीही एक नाही, तीन वेगवेगळ्या प्रकारची मिळतात एडिशनल किट, सेफ्टी किट आणि गृहोपयोगी संच. या तिन्हींसाठी वेगवेगळा अर्ज करावा लागतो आणि तिन्ही वेगवेगळ्या वेळी मिळतात. पण भांड्यांपलीकडे जाऊन या योजनेत मुलांच्या शिक्षणासाठी, कामगाराच्या स्वतःच्या लग्नासाठी, पत्नीच्या प्रसूतीसाठी, घर बांधण्यासाठी असे अनेक मोठे आर्थिक लाभ आहेत. हे लाभ हजारांत नाही तर काही बाबतीत लाखांत आहेत. बहुतांश कामगारांना याची माहितीच नसते, त्यामुळे ते अर्जच करत नाहीत आणि लाभ मिळत नाही. ही सगळी माहिती एकत्र समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

लग्नासाठी ३०,००० रुपये सामाजिक सुरक्षा योजना

बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळाच्या सामाजिक सुरक्षा योजनांमध्ये पहिली आणि महत्त्वाची योजना म्हणजे विवाह सहाय्य योजना. नोंदणीकृत बांधकाम कामगाराला त्याच्या पहिल्या विवाहासाठी ३०,००० रुपये दिले जातात. हे पैसे मिळवण्यासाठी दोन कागदपत्रे आवश्यक आहेत. पहिले म्हणजे विवाह नोंदणी प्रमाणपत्र जे विवाह नोंदणी कार्यालयातून मिळते. दुसरे म्हणजे हे प्रथम विवाह असल्याबाबतचे शपथपत्र जे नोटरीकडून तयार करून घ्यावे लागते. ही दोन कागदपत्रे जोडून अर्ज केला की ३०,००० रुपये मंजूर होतात. हे पैसे संसार सुरू करताना खूप उपयोगी पडतात फर्निचर, भांडीकुंडी, इतर गरजेच्या वस्तू यासाठी हा निधी वापरता येतो.

इतर सामाजिक सुरक्षा योजना

विवाह सहाय्याव्यतिरिक्त काही महत्त्वाच्या विमा आणि कल्याण योजना या मंडळामार्फत दिल्या जातात. प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजना ही जीवन विमा संरक्षण देणारी योजना आहे. प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना ही अपघात विमा संरक्षण देते. व्यवसायिक प्रशिक्षण आणि ओळख योजनेतून कामगारांना कौशल्य विकासाची संधी मिळते. या योजनांचा हप्ता कामगार कल्याणकारी मंडळाकडून भरला जातो, त्यामुळे कामगाराला स्वतःहून प्रीमियम भरावा लागत नाही. या योजना कामगाराच्या आणि त्याच्या कुटुंबाच्या सुरक्षेसाठी एक महत्त्वाचे कवच ठरतात.

मुलांच्या शिक्षणासाठी सर्वात मोठी योजना इयत्तानिहाय रक्कम

बांधकाम कामगारांसाठी सर्वात उपयुक्त आणि सर्वात कमी माहिती असलेली योजना म्हणजे शैक्षणिक सहाय्य योजना. ही योजना नोंदणीकृत कामगाराच्या पहिल्या दोन मुलांसाठीच लागू आहे हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे. तिसऱ्या किंवा त्यानंतरच्या मुलांना हा लाभ मिळत नाही. आता रक्कम किती मिळते ते पाहू. इयत्ता पहिली ते सातवीसाठी प्रतिवर्षी २,५०० रुपये मिळतात. इयत्ता आठवी ते दहावीसाठी प्रतिवर्षी ५,००० रुपये मिळतात. यासाठी एक अट आहे मुलाची शाळेतील उपस्थिती किमान ७५% किंवा त्यापेक्षा जास्त असणे आवश्यक आहे. ही अट का आहे? कारण शासनाला हे सुनिश्चित करायचे आहे की पैसे फक्त शाळेत नियमित जाणाऱ्या मुलांनाच मिळावेत, गैरहजर राहणाऱ्यांना नाही. दरवर्षी हा लाभ घेता येतो, म्हणजे सातवीपर्यंत सात वर्षे आणि आठवी ते दहावीपर्यंत तीन वर्षे असे दहा वर्षे सलगपणे हा लाभ घेता येऊ शकतो.

दहावी-बारावीत चांगले गुण मिळाले तर अतिरिक्त बक्षीस

शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी एक अतिरिक्त तरतूद आहे. इयत्ता दहावी किंवा बारावीत किमान ५०% किंवा त्यापेक्षा जास्त गुण मिळाल्यास त्या मुलाला १०,००० रुपये अतिरिक्त बक्षीस म्हणून दिले जातात. हे पैसे वरील नियमित शैक्षणिक सहाय्यापेक्षा वेगळे आहेत हे एक प्रोत्साहन भत्ता आहे. यासाठी फक्त दहावी किंवा बारावीची गुणपत्रिका सादर करावी लागते. ज्या कामगारांची मुले अभ्यासात चांगली आहेत त्यांच्यासाठी ही एक चांगली संधी आहे.

अकरावी-बारावी आणि पदवीसाठी मदत

ज्या मुलांनी दहावीनंतर अकरावी-बारावीत प्रवेश घेतला आहे, त्यांना शिक्षणासाठी प्रतिवर्षी १०,००० रुपये दिले जातात. यासाठी अकरावी किंवा बारावीची गुणपत्रिका असणे आवश्यक आहे. यापुढे जाऊन पदवी अभ्यासक्रमासाठीही मदत आहे आणि इथे एक विशेष बाब आहे ही योजना बांधकाम कामगाराच्या पत्नीसाठीही लागू आहे. म्हणजे जर कामगाराची पत्नी पदवीचे शिक्षण घेत असेल, तर तिलाही प्रतिवर्षी २०,००० रुपये मिळतात. हे एक महत्त्वाचे पाऊल आहे कारण अनेक कुटुंबांत पत्नी शिक्षण अर्धवट सोडते, पण या योजनेमुळे तिला पुन्हा शिक्षण घेण्यास प्रोत्साहन मिळते. यासाठी मागील शैक्षणिक वर्षात उत्तीर्ण झाल्याचे गुणपत्रक आणि चालू शैक्षणिक वर्षात प्रवेश घेतल्याची पावती किंवा बोनाफाईड प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.

वैद्यकीय आणि अभियांत्रिकी शिक्षणासाठी मोठी रक्कम

जे विद्यार्थी व्यावसायिक अभ्यासक्रमात शिकत आहेत त्यांच्यासाठी ही योजना खूप मोठा आधार आहे. वैद्यकीय पदवी अभ्यासक्रमासाठी म्हणजे MBBS साठी प्रतिवर्षी एक लाख रुपये दिले जातात. हे रक्कम खूप मोठी आहे आणि वैद्यकीय शिक्षणाचा खर्च पाहता ही मदत खरोखर उपयुक्त ठरते. अभियांत्रिकी पदवी अभ्यासक्रमासाठी म्हणजे इंजिनिअरिंगसाठी प्रतिवर्षी ६०,००० रुपये दिले जातात. ही योजनाही पत्नीसह लागू आहे म्हणजे जर कामगाराची पत्नी अभियांत्रिकी अभ्यासक्रमात शिकत असेल तर तिलाही प्रतिवर्षी ६०,००० रुपये मिळू शकतात. हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की या योजना फक्त मुलांपुरत्या मर्यादित नाहीत, कुटुंबातील पत्नीलाही समाविष्ट केले आहे.

पदविका आणि पदव्युत्तर पदविकेसाठी मदत

शासनमान्य पदविका अभ्यासक्रमासाठी म्हणजे डिप्लोमासाठी प्रतिवर्षी २०,००० रुपये दिले जातात. शासनमान्य पदव्युत्तर पदविकेसाठी म्हणजे पोस्ट ग्रॅज्युएट डिप्लोमासाठी प्रतिवर्षी २५,००० रुपये दिले जातात. याशिवाय एक छोटी पण उपयुक्त सोय आहे नोंदणीकृत बांधकाम कामगाराची मुले MS-CIT म्हणजे संगणक प्रशिक्षण घेत असतील, तर त्याची फी थेट महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळाकडून भरली जाते. यासाठी प्रवेश प्रमाणपत्र आणि फी भरल्याची पावती कार्यालयात जमा करावी लागते.

घर नसलेल्या कामगारांसाठी घरकुल योजना

ज्या बांधकाम कामगारांकडे स्वतःचे घर नाही, त्यांच्यासाठी घरकुल योजनेचा लाभही या मंडळामार्फत दिला जातो. विशेष म्हणजे ही योजना शहरी आणि ग्रामीण दोन्ही भागांतील कामगारांना लागू आहे. अटल बांधकाम कामगार आवास योजना शहरी अंतर्गत शहरी भागातील कामगारांना दोन लाख रुपयांचे अर्थसहाय्य मिळते. अटल बांधकाम कामगार आवास योजना ग्रामीण अंतर्गत ग्रामीण भागातील कामगारांनाही दोन लाख रुपयांचे अर्थसहाय्य मिळते. म्हणजे शहरात राहा किंवा गावात, घर बांधण्यासाठी दोन लाख रुपयांची मदत मिळते. याशिवाय जर कामगाराने घर बांधण्यासाठी सहा लाख रुपयांपर्यंत कर्ज घेतले असेल, तर त्या कर्जावरील व्याजाचे दोन लाख रुपये देखील बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळाकडून भरले जातात. हे एकत्रित पाहिले तर घर बांधण्यासाठी कामगाराला मोठी मदत मिळते.

या सगळ्या योजनांचा लाभ घेण्यासाठी काय आवश्यक आहे?

वर सांगितलेल्या सर्व योजनांचा लाभ घेण्यासाठी एक मूलभूत अट आहे बांधकाम कामगाराची नोंदणी ऍक्टिव्ह असणे आवश्यक आहे. नोंदणी निष्क्रिय किंवा कालबाह्य झाली असेल तर कोणत्याही योजनेचा लाभ मिळत नाही. त्यामुळे आधी नोंदणी ऍक्टिव्ह आहे की नाही हे तपासणे गरजेचे आहे.

नोंदणी ऍक्टिव्ह आहे की नाही हे कसे तपासायचे?

हे तपासण्यासाठी महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळाच्या अधिकृत पोर्टलवर जायचे आहे. तिथे “Building and Other Construction Workers Profile” किंवा BOCW प्रोफाईल असा पर्याय असतो. तिथे आधार कार्ड नंबर टाकायचा आणि मोबाईल नंबर टाकायचा. त्यानंतर “Proceed” वर क्लिक करायचे. नोंदणीकृत मोबाईल नंबरवर एक OTP येतो. तो OTP योग्य ठिकाणी टाकून “Verify OTP” वर क्लिक करायचे. व्हेरिफिकेशन झाल्यावर BOCW प्रोफाईल उघडते. इथे “Application Status” दिसते. हे Status “Active” असेल तरच वरील सर्व योजनांचा लाभ घेता येतो. जर Status वेगळे दिसले जसे Pending किंवा Expired तर आधी नोंदणी दुरुस्त करावी किंवा नूतनीकरण करावे लागेल. नोंदणी दर तीन वर्षांनी नूतनीकरण करावी लागते, हे लक्षात ठेवावे.

योजनांचा गोषवारा एका दृष्टिक्षेपात

बांधकाम कामगारांना मिळणाऱ्या मुख्य योजना अशा आहेत. विवाह सहाय्य ३०,००० रुपये. मुलांचे शिक्षण इयत्ता १ली ते ७वी साठी प्रतिवर्षी २,५०० रुपये, ८वी ते १०वी साठी प्रतिवर्षी ५,००० रुपये, दहावी-बारावीत ५०% पेक्षा जास्त गुण मिळाल्यास अतिरिक्त १०,००० रुपये, ११वी-१२वी साठी प्रतिवर्षी १०,००० रुपये, पदवीसाठी प्रतिवर्षी २०,००० रुपये (पत्नीसह लागू), वैद्यकीय पदवीसाठी प्रतिवर्षी एक लाख रुपये, अभियांत्रिकी पदवीसाठी प्रतिवर्षी ६०,००० रुपये (पत्नीसह लागू), पदविकेसाठी प्रतिवर्षी २०,००० रुपये, पदव्युत्तर पदविकेसाठी प्रतिवर्षी २५,००० रुपये, MS-CIT फी थेट मंडळाकडून भरली जाते. घरकुल योजनेतून शहरी आणि ग्रामीण दोन्ही भागांत दोन लाख रुपये अर्थसहाय्य आणि कर्जावरील व्याजासाठी अतिरिक्त दोन लाख रुपये.

थोडक्यात आत्ता काय करायचे?

ज्या बांधकाम कामगारांनी नोंदणी केली आहे त्यांनी आधी आपली नोंदणी Active आहे की नाही हे तपासावे. Active असेल तर वरील सर्व योजनांसाठी पात्र आहात. आपल्या परिस्थितीनुसार कोणती योजना लागू होते ते ठरवा लग्न होणार असेल तर विवाह सहाय्यासाठी अर्ज करा, मुले शाळेत असतील तर शैक्षणिक सहाय्यासाठी अर्ज करा, घर नसेल तर घरकुल योजनेसाठी अर्ज करा. प्रत्येक योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवा आणि कामगार कल्याणकारी मंडळाच्या कार्यालयात किंवा ऑनलाईन पोर्टलवर अर्ज करा. ही माहिती तुमच्या इतर बांधकाम कामगार मित्रांनाही सांगा कारण बऱ्याच जणांना या योजनांची पूर्ण माहितीच नसते आणि त्यामुळे लाखो रुपयांचा लाभ ते गमावतात.