महाराष्ट्र शासनाचे नवीन दिव्यांग पोर्टल सुरू; एकदाच नोंदणी करा आणि विविध योजनांसाठी घरबसल्या अर्ज करा

महाराष्ट्र दिव्यांग सहाय्यक पोर्टल २०२६ एकदाच नोंदणी करा, सर्व योजनांचा लाभ घ्या या लेखात आपण जाणून घेणार आहोत की महाराष्ट्र शासनाने दिव्यांग बांधवांसाठी नव्याने सुरू केलेल्या दिव्यांग सहाय्यक पोर्टलवर नोंदणी कशी करायची, UDID कार्ड काय आहे आणि ते नसेल तर काय करायचे, पोर्टलवर कोणती माहिती भरायची, कोणती कागदपत्रे अपलोड करायची, लॉगिन कसे करायचे, आणि या पोर्टलमुळे भविष्यात कोणकोणत्या सरकारी योजनांचा लाभ मिळणार हे सगळे एकत्र आणि सविस्तर.

हे पोर्टल का आणले गेले आणि त्याचा फायदा काय?

महाराष्ट्रात दिव्यांग व्यक्तींसाठी अनेक शासकीय योजना आहेत आर्थिक मदत, घरकुल, साधने, शिक्षण सहाय्य आणि बरेच काही. पण आजपर्यंत एक मोठी अडचण होती प्रत्येक योजनेसाठी वेगळा अर्ज, वेगळी कागदपत्रे, वेगळे कार्यालय. एकाच व्यक्तीला वेगवेगळ्या ठिकाणी जावे लागत होते, वेळ जात होता, कागदे गोळा करताना दमछाक होत होती. अनेकदा योजना असूनही लाभ मिळत नव्हता कारण प्रक्रिया गुंतागुंतीची वाटत होती. हीच समस्या सोडवण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने २०२६ मध्ये दिव्यांग सहाय्यक पोर्टल लॉन्च केले आहे. या पोर्टलवर एकदा नोंदणी केली की झाले त्यानंतर नवीन योजना आली की तिथेच अर्ज करायचा, कागदपत्रे पुन्हा द्यायची गरज नाही, नवीन फॉर्म भरायची गरज नाही. एकच ID, एकाच ठिकाणी सगळ्या योजना. हा बदल खरोखरच दिव्यांग बांधवांसाठी मोठा दिलासा आहे. आधी जे काम करायला अनेक दिवस लागत होते, ते आता एकाच दिवसात एकाच ठिकाणी होऊ शकते.

UDID कार्ड म्हणजे काय आणि ते नसेल तर काय?

पोर्टलवर नोंदणी करण्यासाठी UDID कार्ड म्हणजे Unique Disability Identity Card आवश्यक आहे. हे कार्ड केंद्र सरकारच्या Swavlamban पोर्टलवर अर्ज करून मिळते. यावर दिव्यांग व्यक्तीची सर्व माहिती नाव, दिव्यांगत्वाचा प्रकार, टक्केवारी, फोटो नोंदवलेली असते. हे एक प्रकारचे अधिकृत ओळखपत्र आहे जे दिव्यांग असल्याचे सिद्ध करते. दिव्यांग सहाय्यक पोर्टलवर नोंदणी करताना UDID कार्ड नंबर टाकणे बंधनकारक आहे. जर तुमच्याकडे UDID कार्ड नसेल, तर पोर्टलवरच खाली एक पर्याय आहे “तुमच्याकडे UDID कार्ड नाही का? Swavlamban पोर्टलवर अर्ज करा.” तिथे क्लिक करून आधी UDID कार्डसाठी अर्ज करायचा आणि कार्ड मिळाल्यावर दिव्यांग सहाय्यक पोर्टलवर नोंदणी करायची. UDID कार्ड काढण्याची प्रक्रिया स्वतंत्र आहे त्यासाठी जिल्हा शल्यचिकित्सक कार्यालयात जावे लागते किंवा ऑनलाईन अर्ज करता येतो.

पोर्टलवर नोंदणी कशी सुरू करायची?

दिव्यांग सहाय्यक पोर्टल उघडल्यावर दोन पर्याय दिसतात UDID कार्ड असलेल्यांसाठी वरचा पर्याय आणि नसलेल्यांसाठी खालचा. UDID कार्ड असेल तर वरच्या पर्यायावर क्लिक करायचे. तिथे UDID क्रमांक टाकायचा आणि जन्मतारीख आधार कार्डाप्रमाणे टाकायची म्हणजे आधार कार्डावर जी जन्मतारीख आहे तीच. जन्माचे वर्ष, महिना आणि तारीख एकेक करून योग्य ठिकाणी टाकायची. त्यानंतर OTP पाठवा बटण दाबायचे. हा OTP तुम्ही UDID कार्डसाठी नोंदणी करताना जो मोबाईल नंबर दिला होता, त्यावर येतो. सहा अंकी OTP अचूकपणे टाकायचा आणि पुढे जायचे. OTP बरोबर असेल तर पोर्टलचा मुख्य फॉर्म उघडतो.

वैयक्तिक माहिती भरताना काय काळजी घ्यायची?

फॉर्म उघडल्यावर सगळ्यात आधी एक Declaration येते “मी स्वेच्छेने माझा आधार क्रमांक देत आहे.” हे वाचून आधार कार्डाचा बारा अंकी क्रमांक अचूकपणे टाकायचा. त्यानंतर पहिले नाव, मधले नाव आणि आडनाव UDID कार्डाप्रमाणे आपोआप येतात त्यात बदल होत नाही. जन्मतारीख, मोबाईल नंबर आणि ईमेल ID सुद्धा UDID कार्डावरील माहितीनुसार आपोआप दिसतात. फक्त एक गोष्ट स्वतः भरायची आहे वैवाहिक स्थिती. तुम्ही विवाहित आहात, अविवाहित आहात, घटस्फोटीत आहात किंवा विधुर-विधवा आहात हे योग्य पर्याय निवडून नोंदवायचे. ही माहिती चुकीची दिली तर पुढे काही योजनांमध्ये अडचण येऊ शकते, त्यामुळे अचूक भरणे गरजेचे आहे.

कौटुंबिक माहिती वडील, आई आणि इतर तपशील

वैयक्तिक माहितीनंतर कौटुंबिक माहिती भरायची आहे. यात वडिलांचे पहिले नाव, मधले नाव आणि आडनाव टाकायचे. वडील दिव्यांग असतील तर “होय” निवडायचे आणि त्यांचा UDID क्रमांक आणि इतर माहिती टाकायची. नसतील तर “नाही” निवडायचे. त्यानंतर आईचे पहिले नाव टाकायचे इथे पहिले नाव म्हणजे आईचे स्वतःचे नाव, मधल्या नावात तुमच्या वडिलांचे नाव आणि आडनावात कुटुंबाचे आडनाव टाकायचे. आई दिव्यांग असेल तर तिचीही माहिती तशीच भरायची. त्यानंतर जात श्रेणी म्हणजे Category निवडायची SC, ST, NT-B, NT-C, NT-D, SBC, OBC, EWS जे लागू होत असेल ते निवडा. महाराष्ट्राचे अधिवास प्रमाणपत्र म्हणजे Domicile Certificate आहे का ते विचारले जाते असेल तर “होय”, नसेल तर “नाही”. वय १८ वर्षांपेक्षा जास्त असेल तर PAN कार्ड नंबर टाकणे बंधनकारक आहे हे विसरू नका. PAN नसेल तर आधी काढून घ्या.

पत्ता माहिती सध्याचा आणि स्थायी पत्ता

पत्ता भरताना काळजी घ्यायची आहे. सध्याचा पत्ता म्हणजे तुम्ही आत्ता कुठे राहता तो पत्ता घर क्रमांक, रस्त्याचे नाव, परिसर हे नीट लिहायचे. आधार कार्डावरील पत्त्याप्रमाणे भरणे सगळ्यात सुरक्षित आहे. जिल्हा निवडायचा, तालुका निवडायचा आणि गाव किंवा वॉर्ड निवडायचे शहरात असाल तर गाव नाही, वॉर्ड निवडायचे. काही वेळेस छोट्या ठिकाणांसाठी “No Result Found” येते अशा वेळेस जवळचे पर्याय निवडायचे किंवा रिकामे सोडायचे. स्थायी पत्ता सध्याच्या पत्त्यासारखाच असेल तर “होय” निवडा वेगळा असेल तर “नाही” करून वेगळा पत्ता भरा.

शिक्षण, व्यवसाय आणि उत्पन्नाचा तपशील

शिक्षणाची पातळी म्हणजे तुमचे सर्वात जास्त शिक्षण कोणते ते निवडायचे प्राथमिक, माध्यमिक, उच्च माध्यमिक, पदवी, पदव्युत्तर किंवा इतर. जर सातवी-आठवी शिक्षण असेल तर “इतर” निवडून ते स्पष्ट करायचे. मुख्य व्यवसाय कोणता आहे ते टाकायचे नोकरी करत असाल तर नोकरीचा प्रकार, शेती करत असाल तर शेती, काहीच करत नसाल तर Unemployed निवडायचे. सरासरी वार्षिक उत्पन्न टाकायचे माहीत नसेल किंवा उत्पन्न नसेल तर शून्य टाकता येते. पालकांचे एकत्रित उत्पन्न माहीत नसेल तर रिकामे सोडता येते ते अनिवार्य नाही. कायदेशीर पालक म्हणजे आई-वडिलांव्यतिरिक्त कोणी असेल संस्था किंवा इतर कोणी तर त्यांची माहिती टाकायची. नसेल तर सोडायचे.

बँक खात्याची माहिती चुका केल्यास पैसे चुकीच्या खात्यात जातील

बँक खात्याची माहिती भरताना सगळ्यात जास्त काळजी घ्यायची आहे कारण भविष्यात मिळणारे अनुदान किंवा मदत याच खात्यात जमा होणार आहे. बँक खाते नंबर अचूकपणे टाकायचा एकही अंक चुकलेला चालणार नाही. IFSC कोड बँकेच्या पासबुकवर किंवा चेकवर असतो तो अचूक टाकायचा. बँकेचे नाव निवडायचे. बँकेत नोंदवलेले तुमचे नाव जसे आहे तसे लिहायचे आधार कार्डावरील नाव आणि बँकेतील नाव एकसारखे असणे उत्तम. BPL कार्ड म्हणजे पिवळे रेशन कार्ड असेल तर “होय” निवडायचे. EWS प्रमाणपत्र असेल तर त्याची माहिती द्यायची EWS म्हणजे आर्थिक दुर्बल घटक, शिक्षणासाठी किंवा इतर सोयींसाठी हे उपयुक्त ठरते.

देखभाल करणाऱ्याची माहिती

तुमची देखभाल कोण करते आई, वडील, भाऊ, बहीण, किंवा एखादी संस्था त्यांची माहिती इथे द्यायची आहे. देखभाल करणाऱ्याचे पहिले नाव, मधले नाव, आडनाव, त्यांचा दहा अंकी मोबाईल नंबर आणि त्यांचे तुमच्याशी नाते वडील, आई, भाऊ, इतर हे टाकायचे. जर एखादी NGO किंवा संस्था देखभाल करत असेल तर तिचा नोंदणी क्रमांक टाकायचा. देखभाल करणाऱ्याचा पत्ता सुद्धा टाकायचा घर क्रमांक, रस्ता, परिसर. ही माहिती म्हणजे जर भविष्यात काही संपर्क करायचा असेल तर शासन यांच्याशी संपर्क करू शकते.

Declaration आणि Submit शेवटचा टप्पा

सगळी माहिती भरल्यावर खाली एक Declaration येते “मी घोषित करतो की कुटुंबातील प्रत्येक सदस्यासाठी दिलेली माहिती माझ्या ज्ञानानुसार खरी आणि बरोबर आहे.” हे वाचा आणि “समाविष्ट करा” म्हणजे OK वर क्लिक करा. Submit केल्यावर “Congratulations Registration Successful” असा संदेश येतो. याचा अर्थ तुमचे खाते पोर्टलवर तयार झाले आहे.

कागदपत्रे अपलोड करणे हे एकदाच करायचे आहे

नोंदणी झाल्यावर लॉगिन करायचे मोबाईल नंबर किंवा UDID नंबर टाकायचा, OTP येईल तो टाकायचा आणि Sign In करायचे. डॅशबोर्ड उघडेल. तिथे “माझी कागदपत्रे” हा विभाग असेल तिथे जाऊन सगळी कागदपत्रे PDF किंवा JPG स्वरूपात अपलोड करायची. अपलोड करायच्या कागदपत्रांमध्ये आधार कार्ड, बँक पासबुक, जन्म दाखला, जात प्रमाणपत्र, दिव्यांग UDID कार्ड, पालकांचे प्रमाणपत्र, विवाह दाखला जर लागू असेल तर, उत्पन्न प्रमाणपत्र आणि इतर लागणारी कागदपत्रे यांचा समावेश आहे. ही सगळी कागदपत्रे फक्त एकदाच अपलोड करायची आहेत पुढे कोणत्याही योजनेसाठी अर्ज करताना पुन्हा कागदपत्रे द्यायची गरज नाही. हा या पोर्टलचा सगळ्यात मोठा फायदा आहे.

भविष्यात कोणत्या योजनांचा लाभ मिळणार?

पोर्टलवर सध्या काही योजना दिसत आहेत शबरी आदिवासी घरकुल योजना ज्यात एक लाख बाहत्तर हजार रुपयांचा लाभ मिळू शकतो, विशेष सहाय्य योजना ज्यात दोन हजार रुपये मिळतात, आणि इतर अनेक योजना. या सध्या पूर्णपणे चालू झालेल्या नाहीत एक दोन महिन्यांत या योजना सुरू होतील असे सांगण्यात आले आहे. एकदा सुरू झाल्यावर पोर्टलवर लॉगिन करून थेट अर्ज करता येईल. वेगळे कुठेही जायची गरज नाही.

शेवटचे आजच नोंदणी करा

UDID कार्ड असेल तर आजच पोर्टलवर नोंदणी करा. नसेल तर आधी UDID कार्डसाठी अर्ज करा. नोंदणी झाली की कागदपत्रे अपलोड करा. हे एकदा केले की भविष्यात शासनाची कोणतीही नवीन योजना आली तर ताबडतोब अर्ज करता येईल. दिव्यांग बांधवांना या पोर्टलमुळे वेळ, पैसा आणि श्रम तिन्ही वाचतील फक्त एकदाची मेहनत करायची आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

1. महाराष्ट्र दिव्यांग सहाय्यक पोर्टल म्हणजे काय?

महाराष्ट्र शासनाने 2026 मध्ये सुरू केलेले हे ऑनलाइन पोर्टल आहे. या पोर्टलवर एकदाच नोंदणी करून दिव्यांग नागरिक विविध शासकीय योजनांसाठी अर्ज करू शकतात.

2. या पोर्टलवर नोंदणी करण्यासाठी कोणते दस्तऐवज आवश्यक आहेत?

नोंदणीसाठी मुख्यतः UDID (Unique Disability ID) कार्ड, आधार कार्ड आणि त्यास जोडलेला मोबाईल क्रमांक आवश्यक आहे.

3. UDID कार्ड नसल्यास काय करावे?

जर तुमच्याकडे UDID कार्ड नसेल, तर प्रथम स्वावलंबन पोर्टलवर जाऊन UDID कार्डसाठी अर्ज करावा. त्यानंतरच दिव्यांग सहाय्यक पोर्टलवर नोंदणी करता येईल.

4. OTP कोणत्या मोबाईल क्रमांकावर येतो?

OTP हा UDID कार्ड तयार करताना नोंदवलेल्या मोबाईल क्रमांकावर पाठवला जातो.

5. पोर्टलवर कोणती वैयक्तिक माहिती भरावी लागते?

आधार क्रमांक, वैवाहिक स्थिती, कुटुंबाची माहिती, पत्ता, शिक्षण, व्यवसाय, बँक खाते, उत्पन्न आणि देखभाल करणाऱ्या व्यक्तीची माहिती भरावी लागते.

6. पोर्टलवर कोणती कागदपत्रे अपलोड करावी लागतात?

आधार कार्ड, बँक पासबुक, जात प्रमाणपत्र, उत्पन्न प्रमाणपत्र, जन्म दाखला, UDID कार्ड, विवाह दाखला (लागू असल्यास), पालकांचे प्रमाणपत्र आणि इतर आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करता येतात.

7. कागदपत्रे पुन्हा पुन्हा अपलोड करावी लागतात का?

नाही. एकदा सर्व कागदपत्रे पोर्टलवर अपलोड केल्यानंतर भविष्यातील योजनांसाठी ती पुन्हा अपलोड करण्याची गरज नसते.

8. पोर्टलवर लॉगिन कसे करावे?

UDID क्रमांक किंवा नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांक वापरून OTP द्वारे लॉगिन करता येते.

9. या पोर्टलवर कोणत्या योजनांचा लाभ मिळू शकतो?

वेगवेगळ्या दिव्यांग कल्याण योजनांसोबत काही पात्र योजनांची माहितीही पोर्टलवर उपलब्ध होते. त्यामध्ये विशेष सहाय्य योजना, शबरी आदिवासी घरकुल योजना यांसारख्या योजनांचा समावेश असू शकतो. शासन वेळोवेळी नवीन योजना देखील जोडू शकते.

10. प्रत्येक योजनेसाठी नवीन अर्ज करावा लागतो का?

पोर्टलवर एकदाच नोंदणी आणि प्रोफाइल पूर्ण केल्यानंतर भविष्यात उपलब्ध होणाऱ्या योजनांसाठी त्याच खात्यातून अर्ज करता येतो.