लाडकी बहीण योजनेचे मार्च आणि एप्रिल महिन्याचे दोन हप्ते १४-१५ मे दरम्यान अनेक महिलांच्या खात्यात जमा झाले. पण अजूनही लाखो महिलांना पैसे मिळाले नाहीत. पैसे का आले नाहीत, ई-केवायसी काय आहे, आधार लिंक नसेल तर काय करायचे, डीबीटी म्हणजे काय, २० मेपर्यंत पैसे येतील का आणि पुढे काय करायचे हे सगळं या लेखात सविस्तर जाणून घेणार आहोत.
लाडकी बहीण योजनेच्या मार्च आणि एप्रिल महिन्याचे हप्ते १४ आणि १५ मे दरम्यान वितरण सुरू झाले. राज्य सरकारने दोन महिन्यांचे हप्ते एकत्रितपणे म्हणजेच तीन हजार रुपये एकाच वेळी अनेक महिलांच्या खात्यात जमा केले. ज्यांना हे पैसे मिळाले त्यांना खूप आनंद झाला. बराच काळ प्रतीक्षा केल्यानंतर शेवटी खात्यात पैसे आले हे पाहून त्यांना दिलासा मिळाला. मात्र राज्यातील लाखो महिलांच्या खात्यात अजूनही पैसे आलेले नाहीत.
त्यामुळे अनेक महिलांमध्ये आता चिंता आणि भीती निर्माण झाली आहे. आपण अपात्र झालो आहोत का? आपले पैसे कायमचे बंद झाले का? आपल्याला यापुढे या योजनेचा लाभ मिळणार नाही का? असे प्रश्न त्यांच्या मनात घोळत आहेत. पण या सगळ्या महिलांना एक महत्त्वाचे सांगायचे आहे जर तुमचा अर्ज योग्य आहे आणि तुम्ही खरोखरच पात्र आहात, तर घाबरण्याची अजिबात गरज नाही. हे पैसे आलेले नाहीत याचे एक ठोस कारण असते आणि ते कारण दुरुस्त केले की पैसे येतात. पण कारण काय आहे हे आधी समजून घेणे आवश्यक आहे.
पैसे का आले नाहीत? पहिले आणि सर्वात मोठे कारण : ई-केवायसी अपूर्ण
मुख्य मुद्दा: जवळपास ६० ते ६५ लाख महिलांची ई-केवायसी अद्याप पूर्ण झालेली नाही, ई-केवायसी शिवाय हप्ता मिळत नाही.
लाडकी बहीण योजनेचे हप्ते न येण्यामागे ई-केवायसी हे सर्वात मोठे आणि सामान्य कारण आहे. सरकारने ३० एप्रिल पर्यंत सर्व लाभार्थी महिलांना ई-केवायसी पूर्ण करण्याची मुदत दिली होती. मात्र या मुदतीनंतरही जवळपास ६० ते ६५ लाख महिलांची ई-केवायसी अजून बाकी असल्याची माहिती समोर येत आहे. हे एक खूप मोठे प्रमाण आहे. या महिलांना ई-केवायसी न केल्यामुळे त्यांचे हप्ते तात्पुरते थांबवलेले आहेत. ई-केवायसी म्हणजे इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने आपली ओळख पटवणे. यात आधार कार्डशी मोबाईल नंबर जोडलेला असणे आवश्यक असते आणि ओटीपी किंवा बायोमेट्रिकद्वारे ओळख पटवली जाते. या प्रक्रियेमुळे बनावट लाभार्थ्यांना योजनेतून बाहेर ठेवता येते आणि खऱ्या लाभार्थ्यांपर्यंत लाभ पोहोचतो. सरकारने ई-केवायसी दरवर्षी अनिवार्य केली आहे. जून किंवा जुलैमध्ये पुन्हा ई-केवायसी प्रक्रिया सुरू होणार आहे. ज्या महिलांनी आधी ई-केवायसी केली नाही त्यांनी ती तेव्हा तातडीने करायला हवी. वेळेत ई-केवायसी केल्याशिवाय पुढचे हप्ते मिळणार नाहीत.
दुसरे कारण : आधार कार्ड बँक खात्याशी लिंक नाही
मुख्य मुद्दा: आधार आणि बँक खाते लिंक नसल्यास डीबीटीद्वारे पैसे खात्यात येत नाहीत, बँकेत जाऊन आधार लिंक करणे आवश्यक आहे.
हे दुसरे महत्त्वाचे कारण आहे. लाडकी बहीण योजनेचे पैसे डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर म्हणजेच डीबीटी पद्धतीने थेट बँक खात्यात जमा होतात. हे होण्यासाठी बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असणे अनिवार्य आहे. अनेक महिलांचे बँक खाते आधारशी लिंक झालेले नसते. कदाचित जुन्या बँक खात्याचे आधार लिंक झाले होते पण नवीन खाते उघडले तेव्हा लिंक केले नाही. किंवा बँक खाते एकाचे आणि आधार नंबर दुसऱ्याचे अशा परिस्थितीत पैसे येत नाहीत. हे दुरुस्त करण्यासाठी जवळच्या बँकेत जायचे आहे. बँकेत जाऊन सांगायचे की माझे आधार कार्ड माझ्या बँक खात्याशी लिंक करायचे आहे. बँक कर्मचारी ते करून देतात. एकदा हे झाले की डीबीटी पद्धतीने पैसे येण्याचा मार्ग मोकळा होतो.
तिसरे कारण : डीबीटी सेवा बंद असणे
मुख्य मुद्दा: बँक खात्यावर डीबीटी सेवा सुरू नसेल तर शासनाचे पैसे अडकतात, बँकेत जाऊन डीबीटी इनेबल करणे आवश्यक आहे.
डीबीटी म्हणजे सरकार थेट तुमच्या बँक खात्यात पैसे पाठवते. पण यासाठी बँक खात्यावर डीबीटी सेवा सुरू असणे आवश्यक आहे. काही खात्यांवर डीबीटी सेवा इनेबल केलेली नसते. अशा खात्यांवर सरकारचे पैसे पाठवले तरी ते खात्यात जमा होत नाहीत आणि परत जातात. हे कळायला खूप उशीर होतो आणि तोपर्यंत अनेक हप्ते चुकतात. त्यामुळे प्रत्येक महिलेने एकदा बँकेत जाऊन आपल्या खात्यावर डीबीटी सेवा इनेबल आहे का हे विचारायला हवे. नसेल तर ती इनेबल करायला सांगायचे. हे काम पाच मिनिटांत होते आणि त्यामुळे पुढचे सगळे हप्ते वेळेत येण्यास मदत होते.
चौथे कारण : बँकेशी संबंधित तांत्रिक अडचणी आणि नावातील फरक
मुख्य मुद्दा: सर्व्हर समस्या, निष्क्रिय खाते किंवा आधार आणि बँक खात्यावरील नावात फरक असल्यास पैसे उशिरा येतात.
काही वेळा तांत्रिक कारणांमुळेही पैसे येत नाहीत. सर्व्हर डाउन असणे, बँकेच्या सिस्टमची देखभाल सुरू असणे किंवा बँक खाते निष्क्रिय झाल्यामुळे पैसे उशिरा येऊ शकतात. या गोष्टी तात्पुरत्या असतात आणि काही दिवसांत आपोआप सुटतात. मात्र एक आणखी महत्त्वाचे कारण म्हणजे नावातील फरक. लाडकी बहीण योजनेच्या अर्जावरील नाव आणि आधार कार्डवरील नाव यात थोडाही फरक असेल तर पैसे जमा होत नाहीत. उदाहरणार्थ अर्जावर “सुनीता” आणि आधारवर “सुनीता बाई” असेल तर सिस्टम जुळवू शकत नाही. असे असेल तर महिला व बालविकास कार्यालयात जाऊन नाव दुरुस्त करून घेणे आवश्यक आहे. आर्थिक वर्ष बदलताना म्हणजेच एप्रिल-मे महिन्यात काही तांत्रिक प्रक्रिया सुरू असतात. या काळात काही खात्यांमध्ये पैसे जमा होण्यास उशीर होणे स्वाभाविक आहे. या कारणाने पैसे उशिरा आले असतील तर काही दिवसात आपोआप येतात.
२० मेपर्यंत पैसे येतील अशी शक्यता
मुख्य मुद्दा: ज्या पात्र महिलांचे अर्ज योग्य आहेत त्यांना २० मेपर्यंत हप्ते मिळण्याची शक्यता असल्याची माहिती समोर आली आहे.
ज्या महिलांचे अर्ज योग्य आहेत, ई-केवायसी पूर्ण आहे, आधार लिंक आहे आणि डीबीटी सेवा सुरू आहे अशा सर्व पात्र महिलांना २० मे पर्यंत हप्ते मिळण्याची शक्यता असल्याची माहिती समोर येत आहे. वितरण प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने होत आहे. सगळ्यांना एकाच दिवशी पैसे येत नाहीत. त्यामुळे अजून थोडी प्रतीक्षा करायची आहे. जर २० मे उलटला आणि तरीही पैसे आले नाहीत, तर मग मात्र जवळच्या महिला व बालविकास कार्यालयात किंवा आपले सरकार पोर्टलवर तक्रार करणे आवश्यक आहे. त्यापूर्वी घाई करण्याची गरज नाही. शांतपणे वाट पाहणे आणि आपले कागदपत्र तपासणे एवढेच सध्या करायचे आहे.
जून-जुलैमध्ये पुन्हा ई-केवायसी आत्तापासून तयारी करा
मुख्य मुद्दा: ई-केवायसी दरवर्षी अनिवार्य असल्याने जून-जुलैमध्ये पुन्हा ई-केवायसी करावी लागणार आहे, वेळेत केल्यास पुढचे हप्ते नियमित मिळतील.
लाडकी बहीण योजनेत ई-केवायसी दरवर्षी एकदा करणे सरकारने अनिवार्य केले आहे. यावर्षी जून किंवा जुलैमध्ये पुन्हा ई-केवायसी प्रक्रिया सुरू होणार आहे. त्यावेळी सर्व पात्र महिलांना ई-केवायसी करायची आहे. जे वेळेत ई-केवायसी करतील त्यांना पुढील वर्षभर नियमित हप्ते मिळत राहतील. जे वेळेत करणार नाहीत त्यांचे हप्ते पुन्हा थांबतील. त्यामुळे आत्तापासूनच तयारी करणे आवश्यक आहे. आधार कार्डशी जोडलेला मोबाईल नंबर चालू आहे का हे तपासा. ओटीपी येण्यासाठी तो नंबर अॅक्टिव्ह असणे आवश्यक आहे. बँक खाते आधारशी लिंक आहे का हे तपासा. डीबीटी सेवा सुरू आहे का हे तपासा. या तीन गोष्टी व्यवस्थित असतील तर ई-केवायसी करणे सहज होईल आणि हप्ते मिळत राहतील.
अफवांवर विश्वास ठेवू नका अधिकृत माहितीची वाट पाहा
ई-केवायसी, पैसे बंद होणे किंवा योजना बंद होणे याबाबत अनेक अफवा पसरत असतात. कोणी सांगते की योजना बंद होणार, कोणी सांगते की पैसे कमी होणार, कोणी अर्जासाठी पैसे मागते. अशा कुठल्याही अफवांवर विश्वास ठेवू नका. ई-केवायसी पूर्णपणे मोफत आहे. कोणत्याही कामासाठी पैसे द्यायची गरज नाही. अधिकृत माहिती महिला व बालविकास विभागाच्या वेबसाईटवर किंवा अधिकृत जाहिरातींमधूनच घ्या. आपले कागदपत्र अद्ययावत ठेवा, ई-केवायसी वेळेत करा आणि शांतपणे प्रक्रिया पूर्ण होण्याची वाट पाहा. हीच सगळ्यात योग्य गोष्ट आहे.
लाडकी बहीण योजना आणि महिला कल्याण योजनांशी संबंधित इतर महत्त्वाच्या अपडेटसाठी नियमित माहिती घेत राहा. जय हिंद, जय महाराष्ट्र.
