महाराष्ट्र बांधकाम कामगार मंडळ शैक्षणिक सहाय्य योजनेत मोठे बदल, ९वी ते मेडिकल-इंजिनिअरिंगपर्यंत नवीन लाभ या लेखात आपण जाणून घेणार आहोत की १३ जुलै २०२६ रोजी आलेल्या शासन निर्णयानुसार महाराष्ट्र इमारत व बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळाच्या शैक्षणिक सहाय्य योजनेत काय बदल झाले, जुनी योजना बंद झाली का, नव्या योजनेत कोणत्या वर्गांसाठी किती पैसे मिळतात, पात्रता काय आहे, कागदपत्रे कोणती लागतात, सैनिक शाळेतील मुलांना लाभ मिळणार का, मेडिकल आणि इंजिनिअरिंगसाठी काय तरतूद आहे हे सगळे एकत्र आणि सविस्तर.
हा GR का महत्त्वाचा आहे?
महाराष्ट्रातील लाखो बांधकाम कामगारांचे मुले शिक्षण घेत आहेत. या मुलांच्या शिक्षणासाठी महाराष्ट्र इमारत व बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळ वेगवेगळ्या शैक्षणिक सहाय्य योजना राबवते. या योजनांमध्ये गेल्या काही वर्षांपासून ज्या जुन्या योजना चालू होत्या त्या आता बदलल्या आहेत. सामाजिक सुरक्षा संहिता २०२० नुसार या सर्व जुन्या योजना बंद करून नव्या योजना लागू करण्यात आल्या आहेत. १३ जुलै २०२६ रोजी हा GR निर्गमित करण्यात आला. या GR मध्ये सात प्रकारच्या शैक्षणिक सहाय्य योजनांचा समावेश आहे. त्यामुळे ज्या बांधकाम कामगारांची मुले शाळेत, कॉलेजमध्ये किंवा मेडिकल-इंजिनिअरिंगमध्ये शिकत आहेत, त्यांनी हे नवीन बदल नक्की वाचायला हवेत. जुन्या योजनेप्रमाणे क्लेम करणे आता चालणार नाही नव्या योजनेनुसार क्लेम करावा लागेल.
जुनी योजना बंद झाली नवी सुरू झाली
GR मध्ये स्पष्टपणे सांगण्यात आले आहे की आधी चालू असलेल्या सर्व शैक्षणिक सहाय्य योजना बंद करण्यात आल्या आहेत आणि त्यांच्या जागी सामाजिक सुरक्षा संहिता २०२० नुसार नव्या योजना लागू करण्यास शासन मान्यता देण्यात आली आहे. म्हणजे पूर्वी पहिली ते सातवी, आठवी ते दहावी, अशा वेगवेगळ्या वर्गांसाठी ज्या योजना होत्या, त्यांचे स्वरूप आता बदलले आहे. सात प्रकारच्या नव्या शैक्षणिक बाबींचा समावेश असलेली एकत्रित योजना आता लागू झाली आहे. प्रत्येक योजनेचे नाव, पात्रता निकष, आर्थिक सहाय्याची रक्कम आणि आवश्यक कागदपत्रे GR मधील तक्त्यात नमूद करण्यात आली आहेत. एक महत्त्वाची गोष्ट मूलभूत वस्तू संच म्हणजे Basic Item Kit योजना सुद्धा या GR मध्ये समाविष्ट केली आहे, पण त्याचे वितरण कसे होणार याचा पुढील GR येणार आहे.
९वी उत्तीर्ण पाल्यांसाठी शैक्षणिक सहाय्य रक्कम वाढली
पहिल्या योजनेत ९वी उत्तीर्ण झालेल्या मुलांसाठी सहाय्य दिले जाते. पूर्वी यासाठी फक्त काही शंभर रुपये मिळत होते, पण आता ही रक्कम वाढवून दरवर्षी २५ हजार रुपये करण्यात आली आहे. हे पैसे बांधकाम कामगाराच्या बँक खात्यात थेट जमा होतात. पात्रतेचे निकष असे आहेत जिवंत आणि सक्रिय बांधकाम कामगाराच्या पहिल्या दोन मुलांना हा लाभ मिळतो. जर पती आणि पत्नी दोघेही बांधकाम कामगार असतील, तर एकाच लेबर कार्डवर दोन मुलांना लाभ मिळेल दोघांच्या वेगळ्या कार्डवर वेगळा लाभ मिळणार नाही. आणखी एक महत्त्वाची अट जर त्या पाल्याने पहिली ते सातवी किंवा आठवी ते दहावी या जुन्या योजनांचा लाभ घेतला असेल, तर त्याच वर्षी ९वीसाठी वेगळा लाभ मिळणार नाही. म्हणजे एकाच शैक्षणिक वर्षात दोन योजनांचा लाभ घेता येणार नाही. क्लेम करण्याची मुदत ज्या दिवशी मुलाला ९वीचे गुणपत्रक मिळाले त्या दिवसापासून एक वर्षाच्या आत अर्ज करायचा आहे. उशीर केल्यास अर्ज स्वीकारला जाणार नाही. आवश्यक कागदपत्रे तीनच आहेत पाल्याचे आधार कार्ड, शाळेचे प्रमाणपत्र, आणि ९वीचे गुणपत्रक. याशिवाय रेशन कार्ड आणि कामगाराचे आधार कार्ड सुद्धा सोबत ठेवणे गरजेचे आहे.
११वी साठी शैक्षणिक सहाय्य कॉलेजच्या दिशेने
११वी उत्तीर्ण पाल्यांसाठी सुद्धा दरवर्षी २५ हजार रुपये आर्थिक सहाय्य देण्याची तरतूद या GR मध्ये करण्यात आली आहे. पात्रता निकष ९वीसारखेच आहेत पहिल्या दोन मुलांनाच लाभ, एकाच लेबर कार्डवर. कागदपत्रे सुद्धा जवळजवळ तशीच आहेत पाल्याचे आधार कार्ड, कॉलेजचे प्रवेश पत्र आणि ११वीचे गुणपत्रक. एका वर्षाच्या आत अर्ज करणे बंधनकारक आहे. १२वीसाठी सुद्धा वेगळी तरतूद असण्याची शक्यता आहे पण या GR मध्ये त्याचा उल्लेख स्पष्टपणे नाही. जेव्हा वेबसाईट अपडेट होईल, तेव्हा १२वीसाठीचा पर्याय सुद्धा दिसेल. त्यामुळे MahaBuilding वेबसाईटवर नियमित लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.
वैद्यकीय पदवी सहाय्य योजना मेडिकलसाठी एक लाख प्रतिवर्ष
ज्या बांधकाम कामगारांची मुले MBBS किंवा इतर वैद्यकीय पदवी अभ्यासक्रमात शिकत आहेत, त्यांच्यासाठी एक लाख रुपये प्रतिवर्ष सहाय्य देण्याची तरतूद आहे. म्हणजे चार वर्षांचा कोर्स असेल तर एकूण चार लाख रुपये मिळू शकतात. पात्रता जिवंत आणि सक्रिय बांधकाम कामगाराच्या पाल्यांनाच हा लाभ मिळतो. एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे जर पती किंवा पत्नी स्वतः बांधकाम कामगार असेल आणि ते स्वतः मेडिकल शिक्षण घेत असतील, तर त्यांना हा लाभ मिळणार नाही. हा लाभ फक्त कामगाराच्या मुलांसाठी आहे. जर पती आणि पत्नी दोघेही बांधकाम कामगार असतील, तर एकाच लेबर कार्डवर मुलांना लाभ मिळेल. आणखी एक महत्त्वाची अट जे मुले पदव्युत्तर शिक्षण म्हणजे MD, MS किंवा इतर PG Courses करत आहेत, त्यांना या योजनेचा लाभ मिळणार नाही. हा लाभ फक्त पदवी स्तरापर्यंत म्हणजे MBBS पातळीपर्यंत आहे. MBBS पूर्ण केल्यावर पुढे PG करायला गेल्यास या योजनेत तो पात्र नाही. आवश्यक कागदपत्रे पाल्याचे आधार कार्ड, महाविद्यालयाचे प्रवेश प्रमाणपत्र, चालू शैक्षणिक वर्षातील उत्तीर्ण गुणपत्रिका हे तीन मुख्य कागदपत्रे लागतात.
अभियांत्रिकी म्हणजे इंजिनिअरिंगसाठी सुद्धा सहाय्य
इंजिनिअरिंग म्हणजे BE, BTech किंवा इतर तत्सम अभ्यासक्रमांसाठी सुद्धा आर्थिक सहाय्याची तरतूद आहे. इंजिनिअरिंगसाठी सुद्धा वार्षिक ५० हजार ते एक लाख रुपयांच्या दरम्यान सहाय्य मिळते GR मधील तक्त्यात ही रक्कम नमूद आहे. पात्रता निकष मेडिकलसारखेच आहेत. कागदपत्रे पाल्याचे आधार कार्ड, महाविद्यालयाचे प्रवेश प्रमाणपत्र, उत्तीर्ण गुणपत्रिका. इंजिनिअरिंग PG म्हणजे ME, MTech साठी सुद्धा हा लाभ लागू होईल का याबद्दल GR मध्ये स्पष्टता नाही त्यामुळे वेबसाईट अपडेट होईपर्यंत वाट पाहणे गरजेचे आहे.
सैनिक शाळेतील मुलांना आता लाभ मिळणार
हे या GR मधील एक नवीन आणि महत्त्वाचे बदल आहे. पूर्वी सैनिक शाळेतील मुलांना या योजनेत समाविष्ट केले जात नव्हते. कारण सैनिक शाळा सरकारी किंवा पूर्ण अनुदानित असतात आणि तेथील मुलांचा सारा खर्च शाळा उचलते असे समजले जात होते. पण आता या GR नुसार शासन मान्यता प्राप्त अनुदानित आणि बिना अनुदानित अशा दोन्ही प्रकारच्या सैनिक शाळांमधील मुलांना ट्यूशन फी म्हणजे शिक्षण शुल्काची प्रतिपूर्ती केली जाणार आहे. दरवर्षी किमान १ हजार रुपये सहाय्य मिळणार आहे. ट्यूशन फी जेवढी असेल तेवढी पूर्णपणे परत मिळणार आहे. यासाठी दर वर्षी वेगळा अर्ज करणे आवश्यक आहे. हे बांधकाम कामगारांच्या मुलांसाठी एक चांगली संधी आहे कारण सैनिक शाळेत शिक्षण घेणे प्रतिष्ठेचे आहे आणि आता त्याचा खर्च सुद्धा योजनेतून मिळू शकतो.
परदेशात उच्च शिक्षण घेणाऱ्यांसाठी विशेष योजना
या GR मध्ये एक आणखी नवीन योजना आहे परदेशात पदव्युत्तर किंवा PhD करणाऱ्या मुलांसाठी. या योजनेत ट्यूशन फी जेवढी असेल तेवढी शासन देणार आहे. पण हे लक्षात ठेवायचे संपूर्ण महाराष्ट्रातून फक्त २५ उमेदवारांना हा लाभ मिळणार आहे. म्हणजे स्पर्धा खूप मोठी आहे. पात्रता निकष इतर योजनांसारखेच आहेत सक्रिय बांधकाम कामगाराचा पाल्य असणे आवश्यक आहे. परदेशातील मान्यताप्राप्त विद्यापीठात प्रवेश असणे गरजेचे आहे. या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्ज करताना सर्व कागदपत्रे अत्यंत व्यवस्थित आणि पूर्ण असणे आवश्यक आहे कारण फक्त २५ जणांची निवड होणार आहे.
मूलभूत वस्तू संच योजना पुढील GR येणार
या GR मध्ये सात नंबरची एक योजना आहे मूलभूत वस्तू संच म्हणजे Basic Item Kit सहाय्य योजना. या योजनेत प्रत्येक पाल्याला एक Basic Item Kit दिली जाणार आहे. पण आत्ता Kit मध्ये नक्की काय असेल हे GR मध्ये सांगण्यात आलेले नाही. वितरणाचा पुढील GR येईल तेव्हा याची माहिती मिळेल. त्यामुळे या योजनेबद्दल आत्ता जास्त माहिती उपलब्ध नाही पण बांधकाम कामगारांनी लक्ष ठेवायला हवे.
ऑनलाईन क्लेम कसा करायचा?
MahaBuilding म्हणजे mahabolding.gov.in या वेबसाईटवर ऑनलाईन क्लेम करता येतो. वेबसाईटवर Login करायचे लेबर कार्ड नंबर आणि आधार नंबरने Login होते. Login झाल्यावर New Claim किंवा शैक्षणिक सहाय्य या पर्यायावर जायचे. ९वी, ११वी, मेडिकल, इंजिनिअरिंग असे वेगवेगळे पर्याय दिसतील योग्य तो पर्याय निवडायचा. माहिती भरायची, कागदपत्रे अपलोड करायची आणि Submit करायचे. सध्या वेबसाईट अपडेट होण्याची प्रक्रिया चालू आहे सर्व नव्या योजनांचे पर्याय लवकरच दिसू लागतील.
शेवटचे बांधकाम कामगारांनी काय करायचे?
लेबर कार्ड सक्रिय आहे का ते तपासा नसेल तर नूतनीकरण करा. मुलांच्या शैक्षणिक कागदपत्रांची झेरॉक्स तयार ठेवा. बँक खाते आधारशी लिंक आहे का ते तपासा. क्लेम एक वर्षाच्या आत करायचा आहे उशीर केल्यास लाभ मिळणार नाही. MahaBuilding वेबसाईट अपडेट होण्याची वाट पाहा आणि नव्या योजनांनुसार क्लेम करा. हा GR mahabolding.gov.in वर उपलब्ध आहे तो डाउनलोड करून वाचा आणि आपल्या बांधकाम कामगार मित्रांना सुद्धा ही माहिती द्या.
