प्रधानमंत्री मातृवंदना योजना: गरोदर महिलांना ११,००० रुपयांपर्यंत मदत ऑनलाईन अर्ज कसा करायचा, संपूर्ण प्रक्रिया प्रधानमंत्री मातृवंदना योजनेत किती पैसे मिळतात आणि पहिल्या व दुसऱ्या अपत्यासाठी रक्कम कशी ठरते, पोर्टलवर खाते कसे तयार करायचे, बेनिफिशियरी रजिस्ट्रेशन फॉर्म कसा भरायचा, पात्रतेचा पुरावा म्हणून कोणती कागदपत्रे चालतात, MCP कार्डाची माहिती कुठे मिळते, आणि अर्जाचा स्टेटस कसा तपासायचा हे सगळे टप्प्याटप्प्याने सोप्या भाषेत.
या योजनेत किती पैसे मिळतात?
प्रधानमंत्री मातृवंदना योजना ही गरोदर महिलांसाठी केंद्र सरकारची एक आर्थिक मदत योजना आहे. या योजनेचा उद्देश गरोदरपणात महिलेला पुरेसे पोषण मिळावे आणि आर्थिक ताण कमी व्हावा हा आहे. पहिल्यांदा गरोदर राहिलेल्या महिलेला मग पहिले अपत्य मुलगा असो किंवा मुलगी एकूण ५,००० रुपये दिले जातात. ही रक्कम टप्प्याटप्प्याने मिळते, गरोदरपणाच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर नोंदणी आणि तपासणी झाल्यावर. याशिवाय जर एखाद्या महिलेला दुसऱ्यांदा गरोदरपणात मुलगी झाली, तर तिला अतिरिक्त ६,००० रुपये मिळतात. म्हणजे दुसऱ्या अपत्यासाठी फक्त मुलगी झाली तरच हा अतिरिक्त लाभ मिळतो, मुलगा झाला तर मिळत नाही. हे धोरण मुलींच्या जन्माला प्रोत्साहन देण्यासाठी ठेवण्यात आले आहे. एकूण मिळून एका महिलेला ११,००० रुपयांपर्यंत मदत मिळू शकते.
अर्ज कुठे करायचा?
या योजनेसाठी अर्ज ऑनलाईन पद्धतीने pmmvy.wcd.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावर करायचा आहे. हे पोर्टल महिला व बालविकास मंत्रालयाचे आहे. मोबाईल किंवा संगणकावरून हे पोर्टल उघडता येते. पोर्टलवर गेल्यावर “Citizen Login” असा पर्याय दिसतो. याचा अर्थ कोणतीही पात्र व्यक्ती स्वतः लॉगिन करून अर्ज भरू शकते सरकारी कार्यालयात जाण्याची गरज नाही. “Citizen Login” वर क्लिक केल्यावर पुढची प्रक्रिया सुरू होते.
खाते कसे तयार करायचे पहिला टप्पा
“Citizen Login” वर क्लिक केल्यावर मोबाईल नंबर विचारला जातो. इथे गरोदर महिलेचाच मोबाईल नंबर टाकायचा आहे, कारण पुढे याच नंबरवर OTP येणार आहे आणि स्टेटस अपडेटही याच नंबरवर मिळतील. मोबाईल नंबर टाकल्यावर “Your Name” मध्ये गरोदर महिलेचे पूर्ण नाव टाकायचे. त्यानंतर राज्य निवडायचे महाराष्ट्रातील असाल तर “Maharashtra” निवडा. त्यानंतर जिल्हा निवडायचा ज्या जिल्ह्यात महिला राहते तो जिल्हा. नंतर भाग म्हणजे “Area” विचारले जाते ग्रामीण की शहरी हे निवडायचे. त्यानंतर “Block/ULB” विचारले जाते म्हणजे तुमचा तालुका कोणता ते निवडायचे. नंतर गावाचे नाव निवडायचे.
तुमचे आणि लाभार्थीचे नाते कोण अर्ज करत आहे?
पुढे “Relationship with Beneficiary” असा पर्याय येतो. इथे गरोदर महिलेसोबत अर्जदाराचे काय नाते आहे ते सांगायचे आहे. जर महिला स्वतः अर्ज करत असेल तर “Self” निवडायचे. जर महिलेचे वडील अर्ज करत असतील तर “Father”, आई अर्ज करत असेल तर “Mother”, पती अर्ज करत असेल तर “Spouse” निवडायचे. यापैकी जे लागू असेल ते निवडून “Create Account” वर क्लिक करायचे. खाते तयार झाल्याचा संदेश दिसेल.
OTP आणि कॅप्चा व्हेरिफिकेशन
खाते तयार झाल्यावर पुन्हा एकदा मोबाईल नंबर विचारला जातो हाच नंबर जो आधी टाकला होता तो पुन्हा टाकायचा आणि “Verify” करायचे. यावर एक OTP येतो त्या मोबाईलवर. तो OTP योग्य जागी टाकायचा. त्याखाली एक कॅप्चा कोड दिसतो काही अक्षरे आणि आकडे मिसळून दिलेले असतात. ते जसेच्या तसे खालच्या बॉक्समध्ये टाकायचे आणि “Validate” वर क्लिक करायचे. व्हॅलिडेट झाल्यावर प्रधानमंत्री मातृवंदना योजनेचा डॅशबोर्ड समोर उघडतो.
बेनिफिशियरी रजिस्ट्रेशन फॉर्म डाव्या बाजूला सापडेल
डॅशबोर्ड उघडल्यावर डाव्या बाजूला “Data Entry” असा पर्याय दिसतो. त्यावर क्लिक करा. त्याखाली “Beneficiary Registration” हा पर्याय दिसेल. त्यावर क्लिक केल्यावर मुख्य फॉर्म उघडतो. या फॉर्ममध्ये गरोदर महिलेची संपूर्ण माहिती भरायची असते. हा फॉर्म थोडा मोठा आहे पण व्यवस्थित भरला तर दहा-पंधरा मिनिटांत पूर्ण होतो.
पर्सनल प्रोफाईल पहिला विभाग
फॉर्मच्या पहिल्या भागात विचारले जाते लाभार्थी महिला केंद्र सरकार, राज्य सरकार किंवा PSU म्हणजे सार्वजनिक उपक्रमाची कर्मचारी आहे का? जर महिला अशा कोणत्याही सरकारी नोकरीत असेल तर ती या योजनेसाठी पात्र नाही, त्यामुळे “No” निवडायचे जर ती सरकारी कर्मचारी नसेल. पुढे “Applying For” मध्ये दोन पर्याय असतात “First Child” आणि “Second Time Girl Child”. जर पहिल्यांदा अपत्य झाले असेल मुलगा किंवा मुलगी कोणीही असो तर “First Child” निवडायचे. जर दुसऱ्यांदा फक्त मुलगी झाली असेल तरच “Second Time Girl Child” निवडायचे. हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे कारण चुकीचा पर्याय निवडल्यास अर्ज नाकारला जाऊ शकतो.
जिवंत मुलांची संख्या आणि आधार माहिती
पुढे “Number of Living Children” विचारले जाते. म्हणजे आधीपासून किती मुले जिवंत आहेत. जर पहिल्यांदाच अर्ज करत असाल तर इथे “0” टाकायचे. जर आधी एखादे मूल असेल तर तो आकडा टाकायचा. त्यानंतर “Does the Beneficiary Have Aadhaar Card” असे विचारले जाते आधार कार्ड असेल तर “Yes” निवडायचे. पुढे महिलेचे पूर्ण नाव, आधार कार्ड नंबर, जन्मतारीख टाकायची. जन्मतारीख टाकल्यावर वय आपोआप दिसते. त्यानंतर “Category” मध्ये जात श्रेणी निवडायची SC, ST असल्यास तसे, अन्यथा “Others” मध्ये General किंवा OBC निवडायचे. नंतर मोबाईल नंबर टाकायचा.
पात्रतेचा पुरावा कोणता कागद चालतो?
या फॉर्ममधील एक महत्त्वाचा विभाग म्हणजे “Eligibility Criteria” म्हणजे पात्रता पुरावा. इथे अनेक पर्याय दिसतात आणि यापैकी एक निवडायचा असतो. पहिला पर्याय वार्षिक उत्पन्न ८ लाखांपेक्षा कमी असल्याचे उत्पन्न प्रमाणपत्र. दुसरा पर्याय महिलेकडे मनरेगा जॉब कार्ड असल्यास. तिसरा पर्याय महिला पीएम किसान सन्मान निधी योजनेची लाभार्थी असल्यास. चौथा पर्याय महिलेकडे ई-श्रम कार्ड असल्यास. पाचवा पर्याय महिलेकडे आयुष्मान भारत म्हणजे प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजनेचे कार्ड असल्यास. सहावा पर्याय महिलेकडे BPL रेशन कार्ड म्हणजे पिवळे रेशन कार्ड असल्यास. सातवा पर्याय महिला ४०% पेक्षा जास्त अपंगत्व असलेली असल्यास. आठवा पर्याय महिला आशा वर्कर किंवा अंगणवाडी सेविका असल्यास. यापैकी जो पर्याय महिलेला लागू होतो तो निवडायचा आणि संबंधित कार्डाचा ओळख क्रमांक टाकून ते कार्ड स्कॅन करून अपलोड करायचे.
MCP कार्ड म्हणजे काय आणि त्याची माहिती कुठे मिळते?
फॉर्मच्या पुढच्या भागात “Important Dates” विचारल्या जातात आणि त्यासाठी MCP कार्ड डिटेल्स लागतात. MCP म्हणजे Mother Child Protection Card. हे कार्ड गरोदर महिलेची नोंदणी झाल्यावर तयार होते आणि त्यात गरोदरपणाची संपूर्ण नोंद असते. हे कार्ड आणि त्याचा रजिस्ट्रेशन नंबर आशा वर्कर, अंगणवाडी सेविका किंवा आरोग्य सेविकेकडे मिळतो कारण त्यांनीच गरोदर महिलेची नोंदणी केलेली असते. त्यांच्याकडे जाऊन MCP कार्डचा रजिस्ट्रेशन नंबर आणि नोंदणी तारीख विचारून घ्यावी. त्यानंतर LMP Date म्हणजे Last Menstrual Period ची तारीख टाकायची. नंतर Antenatal Checkup म्हणजे गरोदरपणातील तपासणीची तारीख टाकायची. ही सगळी माहिती आशा वर्कर किंवा अंगणवाडी सेविकेकडूनच मिळेल, त्यामुळे त्यांच्याशी आधीच संपर्क करून ठेवावा.
बाळाचा जन्म झाला असेल तर
पुढे “Has the Child Been Born” असे विचारले जाते. जर बाळाचा जन्म झाला असेल तर “Yes” निवडायचे आणि “Actual Date of Child Birth” मध्ये बाळाची जन्मतारीख टाकायची. जर अजून बाळाचा जन्म झाला नसेल तर हा भाग रिकामा ठेवायचा किंवा “No” निवडायचे, जे फॉर्ममध्ये लागू असेल त्यानुसार.
पत्ता आणि अंगणवाडी निवड शेवटचा टप्पा
फॉर्मच्या शेवटच्या भागात पत्ता टाकायचा असतो. ग्रामीण किंवा शहरी हे आधीच नोंदणीच्या वेळी निवडलेले असते, ते आपोआप दिसते. इथे पूर्ण पत्ता टाकायचा घर क्रमांक, गल्ली, गाव वगैरे. राज्य, जिल्हा, तालुका, गाव हे आपोआप भरलेले दिसते. पिनकोड टाकायचा. त्यानंतर “Assign Anganwadi” म्हणजे तुमच्या गावातील जी अंगणवाडी आहे ती निवडायची. हे सगळे भरून झाल्यावर “Submit” वर क्लिक करायचे. फॉर्म साधारण दोन मिनिटांत सबमिट होतो.
अर्जाचा स्टेटस कसा तपासायचा?
फॉर्म सबमिट झाल्यावर डाव्या बाजूला “Beneficiary Status” असा पर्याय दिसतो. इथे मोबाईल नंबर टाकून तुमचा अर्ज मंजूर झाला आहे की नाही हे तपासता येते. अर्ज मंजूर झाल्यावर त्यातील रक्कम महिलेच्या आधार-संलग्न बँक खात्यात थेट जमा होते. कारण फॉर्म भरताना आधार नंबर दिलेला असतो, त्यामुळे पैसे त्याच बँक खात्यात जातात ज्या खात्याशी आधार जोडलेला आहे. त्यामुळे आधार आणि बँक खाते दोन्ही व्यवस्थित जोडलेले असणे आवश्यक आहे.
थोडक्यात संपूर्ण प्रक्रिया एका दृष्टीक्षेपात
प्रधानमंत्री मातृवंदना योजनेसाठी pmmvy.wcd.gov.in वर जा, Citizen Login निवडा, मोबाईल नंबर आणि नाव टाकून खाते तयार करा, OTP आणि कॅप्चाने व्हेरिफाय करा, Data Entry मधून Beneficiary Registration उघडा, सरकारी कर्मचारी नसल्याचे सांगा, First Child किंवा Second Girl Child निवडा, आधार आणि वैयक्तिक माहिती भरा, पात्रतेचा पुरावा निवडून संबंधित कार्ड अपलोड करा, आशा वर्कर किंवा अंगणवाडी सेविकेकडून MCP कार्डाची माहिती घेऊन ती भरा, पत्ता आणि अंगणवाडी निवडून Submit करा. नंतर Beneficiary Status मधून मंजुरीची स्थिती तपासा. मंजूर झाल्यावर पैसे थेट आधार-संलग्न बँक खात्यात जमा होतील.
