वारस नोंद फेरफारासाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करायचा? जाणून घ्या संपूर्ण प्रक्रिया

वारस फेरफार ऑनलाईन अर्ज ई हक्क प्रणालीवर सातबारा वारस नोंद कशी करायची, संपूर्ण माहिती भूमी अभिलेख विभागाने आता जमिनीशी संबंधित जवळजवळ सगळ्या सेवा ऑनलाईन केल्या आहेत. यातील एक महत्त्वाची सेवा म्हणजे वारस फेरफारासाठीचा ऑनलाईन अर्ज. जमिनीचा मूळ मालक मृत्यू पावल्यावर त्याच्या नावावरील सातबारा वारसांच्या नावावर करण्यासाठी हा फेरफार अर्ज भरावा लागतो. ई हक्क प्रणालीद्वारे हे घरबसल्या मोबाईल किंवा कॉम्प्युटरवरून करता येते. या लेखात ई हक्क पोर्टलवर लॉगिन कसे करायचे, नवीन अर्ज कसा सुरू करायचा, अर्जदाराची आणि खातेदाराची माहिती कशी भरायची, वारसांची नावे कशी जोडायची, कागदपत्रे कशी अपलोड करायची, OTP कसा वापरायचा आणि अर्ज सबमिट केल्यावर पुढे काय होते हे सगळे टप्प्याटप्प्याने सांगणार आहोत.

वारस फेरफार म्हणजे काय आणि तो का आवश्यक आहे?

जेव्हा एखाद्या जमीन मालकाचा मृत्यू होतो तेव्हा त्याच्या नावावर असलेली जमीन आपोआप वारसांच्या नावावर होत नाही. यासाठी एक अधिकृत प्रक्रिया करावी लागते याला वारस फेरफार म्हणतात. ही प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर सातबारा उताऱ्यावर मृत व्यक्तीचे नाव जाते आणि त्याऐवजी त्याच्या कायदेशीर वारसांची नावे येतात. हे करणे अत्यंत आवश्यक आहे कारण वारस नोंद नसेल तर जमिनीची विक्री, कर्ज घेणे, सरकारी योजनांचा लाभ घेणे यांसारख्या गोष्टींत अडचणी येतात. आधी ही प्रक्रिया तलाठी कार्यालयात प्रत्यक्ष जाऊन करावी लागत होती, पण आता ई हक्क प्रणालीमुळे ही पूर्ण प्रक्रिया ऑनलाईन झाली आहे.

ई हक्क पोर्टल कुठे आहे आणि लॉगिन कसे करायचे?

ही प्रक्रिया सुरू करण्यासाठी bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवर जायचे आहे. पोर्टल उघडल्यावर अनेक पर्याय दिसतात, त्यातून “ई हक्क” या पर्यायावर क्लिक करायचे. क्लिक केल्यावर लॉगिन पेज उघडते जिथे युजर आयडी आणि पासवर्ड विचारला जातो. जर आधीच खाते असेल तर तो आयडी-पासवर्ड टाकून लॉगिन करायचे. जर खाते नसेल तर “Create New User” वर क्लिक करून नवीन खाते तयार करावे लागते. नवीन खाते तयार करताना नाव, मोबाईल नंबर आणि पत्ता ही माहिती भरावी लागते. एकदा खाते तयार झाले की त्या युजर आयडी आणि पासवर्डने पुढच्या वेळी थेट लॉगिन करता येते.

सातबारा मुटेशन हा पर्याय कुठे सापडतो?

लॉगिन झाल्यावर “सातबारा मुटेशन” असा पर्याय दिसतो. मुटेशन म्हणजेच फेरफार. या पर्यायावर क्लिक केल्यावर जर आधी काही अर्ज केलेले असतील तर ते डॅशबोर्डवर दिसतात. जर पहिल्यांदाच अर्ज करत असाल तर “नवीन अर्ज” या पर्यायावर क्लिक करायचे. डाव्या बाजूला आणखी काही पर्याय दिसतात पूर्वी सादर केलेले अर्ज, अर्जाचा मसुदा, अर्ज दुरुस्ती वगैरे. आपण नवीन अर्ज करत असल्यामुळे “New Application” या पर्यायावर क्लिक करायचे आहे.

जिल्हा, तालुका आणि गाव कसे निवडायचे?

नवीन अर्ज सुरू केल्यावर सर्वप्रथम जिल्हा निवडायचा असतो. राज्यातील सगळे जिल्हे एका यादीत दिसतात त्यातून आपली जमीन ज्या जिल्ह्यात आहे तो जिल्हा निवडायचा. जिल्हा निवडल्यावर त्या जिल्ह्याअंतर्गत तालुक्यांची यादी येते त्यातून योग्य तालुका निवडायचा. तालुका निवडल्यावर त्या तालुक्यातील गावांची यादी येते आपले गाव त्यातून निवडायचे. जिल्हा, तालुका आणि गाव हे तीन टप्पे पूर्ण झाल्यावर पुढे जाता येते.

फेरफाराचे कोणते प्रकार उपलब्ध आहेत?

गाव निवडल्यावर एक यादी दिसते ज्यात फेरफाराचे विविध प्रकार आहेत. यात बोजा चढवणे, बोजा कमी करणे, वारस नोंद, अपाक शेरा कमी करणे, एकोम कमी करणे, विश्वस्तात नाव बदलणे, खातेदाराची माहिती भरणे, सातबारामधील तफावत दुरुस्त करणे आणि मयत कुळाची वारस नोंद करणे असे अनेक पर्याय असतात. यातून आपल्याला “वारसाचा फेरफार” हा पर्याय निवडायचा आहे कारण आज आपण मृत व्यक्तीच्या जमिनीचा वारसांच्या नावे फेरफार करणार आहोत.

अर्जदाराची माहिती कशी भरायची?

वारसाचा फेरफार निवडल्यावर सगळ्यात आधी अर्जदाराची माहिती भरायची असते. अर्जदार म्हणजे जो हा अर्ज भरत आहे तो व्यक्ती साधारणपणे वारसांपैकीच एक. अर्जदाराचे नाव टाइप केल्यावर फक्त स्पेसबार दाबायचे यामुळे ते नाव आपोआप योग्य मराठी स्पेलिंगमध्ये येते. नाव बरोबर आले आहे का ते तपासायचे, नसेल तर बॅक करून दुसरे पर्याय निवडायचे. नाव, वडिलांचे नाव, आडनाव आणि टोपणनाव असल्यास ते भरायचे. अर्जदाराचा ईमेल असेल तर द्यायचा, नसेल तरी चालते पण मोबाईल नंबर मात्र बंधनकारक आहे, तो द्यायलाच हवा. ही माहिती भरून “पुढे जा” वर क्लिक केल्यावर अर्ज ड्राफ्ट स्वरूपात सेव्ह होतो.

मयत खातेदाराची माहिती कशी शोधायची आणि भरायची?

पुढच्या टप्प्यात मयत खातेदाराची माहिती भरायची असते. खातेदार म्हणजे जो मूळ जमीन मालक होता आणि जो आता मृत झाला आहे. त्याचे नाव किंवा खाते क्रमांक टाकून शोधता येते सगळ्यात सोपा मार्ग म्हणजे खाते क्रमांक टाकून “खातेदार शोधा” वर क्लिक करायचे. शोध घेतल्यावर त्या खातेदाराचे नाव यादीत दिसते ते निवडायचे. नाव निवडल्यावर त्या खातेदाराच्या जमिनीसंबंधी माहिती दिसते खाते क्रमांक, खातेदाराचे नाव. यानंतर खातेदाराचा मृत्यू दिनांक टाकायचा असतो हा दिनांक मृत्यू प्रमाणपत्रावर असलेल्या तारखेनुसार कॅलेंडरमधून निवडायचा. मृत्यू दिनांक निवडल्यावर खातेदाराची जमीन निवडायची आणि “समाविष्ट करा” वर क्लिक करायचे.

वारसांची माहिती कशी जोडायची एक एक वारस कसा भरायचा?

आता वारसांची नावे जोडायची आहेत. पहिल्या वारसाची माहिती भरताना एक महत्त्वाचा प्रश्न येतो “अर्जदार हा वारसांपैकी आहे का?” जर अर्जदार स्वतःच एक वारस असेल तर “होय” निवडायचे. यानंतर त्या वारसाचा धर्म, नाव, जन्मतारीख ही माहिती भरायची अर्जदाराची माहिती आधीच भरली असल्यामुळे ती इथे आपोआप येते. पत्ता टाकायचा असतो यासाठी पिनकोड टाकल्यावर राज्य आणि जिल्हा आपोआप दिसतो. त्यानंतर पोस्ट ऑफिस यादीतून निवडायचे, तालुका निवडायचा आणि गाव टाकायचे. लाल रंगाने स्टार केलेले सगळे रकाने भरणे बंधनकारक आहे. घराचा नंबर आणि कोणता लँडमार्क असेल तर तो टाकायचा. सगळ्यात महत्त्वाची माहिती म्हणजे “मयताशी नाते” हे नाते निवडायचे आहे, जसे मुलगा, मुलगी, सून, नातू, पणतू इत्यादी. हे सगळे भरून “साठवा” वर क्लिक करायचे.

एकापेक्षा जास्त वारस असतील तर कसे जोडायचे?

जर मृत व्यक्तीचे एकापेक्षा जास्त वारस असतील म्हणजे अनेक मुले, मुली किंवा इतर नातेवाईक तर प्रत्येक वारसाची माहिती स्वतंत्रपणे भरावी लागते. पहिला वारस सेव्ह झाल्यावर “नवीन वारस जोडा” या पर्यायाने दुसऱ्या वारसाची माहिती भरायची पुन्हा नाव, जन्मतारीख, पत्ता, मयताशी नाते ही माहिती द्यायची. असे एक, दोन, तीन, चार जेवढे वारस असतील तेवढे सगळे जोडायचे. प्रत्येक वारस जोडल्यावर तो खाली यादीत दिसत राहतो यामुळे आपण किती वारस जोडले आहेत हे सहज तपासता येते. सगळे वारस जोडून झाल्यावर “पुढे जा” वर क्लिक करायचे.

कागदपत्रे कशी अपलोड करायची फाईल साईजची मर्यादा लक्षात ठेवा

पुढच्या टप्प्यात कागदपत्रे अपलोड करायची आहेत. सगळ्यात आधी मृत्यू दाखल्याची सत्यप्रत अपलोड करायची. इथे एक महत्त्वाची अट आहे फाईलची साईज 1 MB पेक्षा कमी असावी. जर फाईल मोठी असेल तर अपलोड करताना एरर येतो “File size should be less than 1 MB” असा संदेश दिसतो. अशा वेळी फाईल कॉम्प्रेस करून, साईज कमी करून मगच अपलोड करायची. यानंतर इतर कागदपत्रे जोडायची असतात यात वारसांचा एकत्रित ठराव म्हणजे सगळ्या वारसांनी मिळून दिलेले एक संमतीपत्र, आणि वारसांचे आधार कार्ड यांसारखी कागदपत्रे जोडायची. प्रत्येक कागदपत्र 1 MB च्या आत असणे आवश्यक आहे मोठ्या फाईल्स कॉम्प्रेस PDF करून छोट्या करूनच अपलोड करायच्या.

OTP कसा भरायचा आणि अर्जाचा Preview कसा पाहायचा?

सगळी कागदपत्रे अपलोड झाल्यावर “मी सहमत आहे” या पर्यायावर टिक करायचे. यानंतर OTP भरण्याचा टप्पा येतो “OTP पाठवा” वर क्लिक करायचे. क्लिक केल्यावर अर्जदाराने दिलेल्या मोबाईल नंबरवर OTP येतो. तो OTP दिलेल्या बॉक्समध्ये टाकायचा. OTP भरल्यावर “Preview” वर क्लिक करायचे यामुळे अर्ज सबमिट करण्यापूर्वी संपूर्ण अर्ज कसा दिसतो हे तपासता येते. जर काही चूक असेल, काही दुरुस्ती करायची असेल तर हाच टप्पा ती दुरुस्त करण्याची शेवटची संधी आहे. Preview डाउनलोड करूनही तपासता येतो.

अर्ज सबमिट कसा करायचा आणि पुढे काय होते?

Preview मध्ये सगळी माहिती बरोबर आहे याची खात्री झाल्यावर अर्ज साठवायचा आणि “OK” करायचे. OK केल्यावर “Application Submitted Successfully” असा संदेश येतो आणि अर्ज क्रमांक दिला जातो. हा अर्ज क्रमांक जपून ठेवायचा कारण पुढे अर्जाची स्थिती तपासताना तो लागतो. OK वर क्लिक केल्यावर अर्जाची प्रत दिसते “फेरफार नोंद घेण्याबाबत” असा शीर्षक असलेला हा अर्ज PDF स्वरूपात डाउनलोड करता येतो किंवा सेव्ह करता येतो.

अर्ज सबमिट झाल्यावर तलाठ्याकडे कशी पडताळणी होते?

हा फेरफार अर्ज सबमिट झाल्यावर थेट तलाठी कार्यालयात जातो. तलाठी या अर्जातील सगळी कागदपत्रे तपासतो मृत्यू प्रमाणपत्र खरे आहे का, वारसांचा रेकॉर्ड बरोबर आहे का, वारसांचा एकत्रित ठराव योग्य आहे का हे सगळे पडताळले जाते. एक महत्त्वाची गोष्ट इथे लक्षात ठेवायची काही वेळा इतर वारस असतानाही एखादी व्यक्ती स्वतःला एकमेव वारस दाखवून खोटा अर्ज करते. अशा प्रकरणांत तलाठी पडताळणी करताना ही गोष्ट उघड होते आणि असा अर्ज बाद केला जातो किंवा त्यात त्रुटी काढून पुन्हा सुधारित अर्ज मागवला जातो. त्यामुळे अर्ज करताना खरी आणि पूर्ण माहिती देणे अत्यंत आवश्यक आहे खोटी माहिती दिल्यास अर्ज नाकारला जातो आणि वेळ वाया जातो.

अर्ज करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवायच्या?

पहिले म्हणजे सगळ्या वारसांची नावे खरी आणि पूर्ण भरायची कोणालाही वगळू नका, अन्यथा अर्ज नाकारला जाऊ शकतो. दुसरे म्हणजे मृत्यू दाखला आणि इतर कागदपत्रे 1 MB च्या आत असावीत मोठी फाईल असल्यास आधीच कॉम्प्रेस करून ठेवावी. तिसरे म्हणजे मोबाईल नंबर बंधनकारक आहे आणि सुरू असलेलाच द्यावा कारण OTP त्यावरच येतो. चौथे म्हणजे अर्ज सबमिट करण्यापूर्वी Preview मध्ये सगळी माहिती काळजीपूर्वक तपासून घ्यावी एकदा सबमिट झाल्यावर दुरुस्ती करणे कठीण होते. पाचवे म्हणजे अर्ज क्रमांक आणि डाउनलोड केलेली अर्जाची प्रत जपून ठेवावी.

थोडक्यात वारस फेरफार अर्जाचे सगळे टप्पे

bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in वर जाऊन “ई हक्क” निवडायचे. युजर आयडी-पासवर्डने लॉगिन करायचे किंवा नवीन खाते तयार करायचे. “सातबारा मुटेशन” मध्ये “नवीन अर्ज” सुरू करायचा. जिल्हा, तालुका, गाव निवडायचे. “वारसाचा फेरफार” हा प्रकार निवडायचा. अर्जदाराची माहिती भरायची. मयत खातेदार शोधून त्याची माहिती आणि मृत्यू दिनांक भरायचा. सगळ्या वारसांची नावे, जन्मतारीख, पत्ता आणि मयताशी नाते एक एक करून जोडायचे. मृत्यू दाखला, वारसांचा ठराव आणि आधार कार्ड 1 MB च्या आत अपलोड करायचे. OTP भरून Preview तपासायचा. अर्ज सबमिट करून अर्ज क्रमांक जपून ठेवायचा. यानंतर अर्ज तलाठ्याकडे पडताळणीसाठी जातो आणि सगळे बरोबर असल्यास फेरफार मंजूर होतो.