13 मे 2026 रोजी केंद्र शासनाने खरीप हंगाम 2026-27 साठी 14 महत्त्वाच्या पिकांचे हमीभाव जाहीर केले. भात, ज्वारी, बाजरी, नाचणी, मका, तूर, मूग, उडीद, शेंगदाणे, सूर्यफूल, सोयाबीन, तीळ, करडई आणि कापूस या पिकांच्या हमीभावात यंदा वाढ करण्यात आली आहे. सूर्यफुलाला सर्वाधिक 622 रुपये प्रति क्विंटल वाढ मिळाली, तर कापसालाही 557 रुपयांची वाढ मिळाली. या लेखात प्रत्येक पिकाचा नवीन हमीभाव, किती वाढ झाली आणि शेतकऱ्यांसाठी यातून काय अर्थ निघतो हे सविस्तर पाहणार आहोत.
हमीभाव म्हणजे काय आणि तो का महत्त्वाचा असतो?
हमीभाव म्हणजे किमान आधारभूत किंमत — MSP. केंद्र शासन दरवर्षी खरीप आणि रब्बी हंगामापूर्वी प्रत्येक पिकासाठी एक किमान भाव जाहीर करते. बाजारात धान्याचा भाव कितीही खाली गेला तरी शासन त्या शेतकऱ्याकडून किमान याच भावाने खरेदी करेल, असे हे वचन असते. शेतकऱ्याचे उत्पन्न स्थिर राहावे, उत्पादन खर्च निघावा आणि शेती परवडणारी व्हावी यासाठी हमीभाव ठरवला जातो. दरवर्षी खरीप हंगाम जवळ येतो तेव्हा शेतकऱ्यांची नजर या एका घोषणेकडे लागलेली असते, कारण हमीभाव वाढला तर पेरणी करताना मनात थोडा आधार असतो. 2026-27 साठी जाहीर झालेले हमीभाव पाहता काही पिकांना चांगली वाढ मिळाली आहे, तर काही पिकांच्या बाबतीत ही वाढ तुलनेने कमी वाटते — पण ते पुढे बघू.
पीक विमा बैठक धाराशीवचे ४ लाख शेतकरी पात्र, पण लातूर-बीड-यवतमाळ अजूनही प्रतीक्षेत
तृणधान्ये : भात, ज्वारी, बाजरी, नाचणी, मका
भात हे महाराष्ट्रासह देशातील सर्वात मोठे खरीप पीक आहे. सर्वसाधारण दर्जाच्या भातासाठी यंदा 2,441 रुपये प्रति क्विंटल हमीभाव निश्चित करण्यात आला आहे. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यात 72 रुपयांची वाढ आहे. ग्रेड-A म्हणजे उच्च दर्जाच्या भातासाठी हमीभाव 2,461 रुपये करण्यात आला असून त्यातही 72 रुपयांची वाढ आहे. ज्वारीच्या बाबतीत यंदा चांगली वाढ झाली आहे. हायब्रिड ज्वारीसाठी 4,023 रुपये आणि माळदांडी ज्वारीसाठी 4,073 रुपये हमीभाव निश्चित करण्यात आला असून दोन्हींमध्ये 324 रुपयांची वाढ आहे.
बाजरीसाठी यंदा 2,900 रुपये प्रति क्विंटल हमीभाव असणार आहे, ज्यात 125 रुपयांची वाढ झाली आहे. नाचणीसाठी 5,205 रुपये हमीभाव जाहीर झाला असून यंदा 319 रुपयांनी वाढ झाली आहे. नाचणी हे कमी जमीन असलेल्या आणि डोंगराळ भागातील शेतकऱ्यांचे महत्त्वाचे पीक असल्याने ही वाढ त्यांच्यासाठी दिलासादायक आहे. मात्र मक्याचा विचार केला तर निराशा येते — मक्यासाठी 2,410 रुपये हमीभाव असून यात फक्त दोन रुपयांची वाढ झाली आहे. देशभरात मका उत्पादन वाढत असताना हमीभावात इतकी तुटपुंजी वाढ शेतकऱ्यांना रुचणारी नाही.
कडधान्ये : तूर, मूग, उडीद
महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी तूर हे अत्यंत महत्त्वाचे पीक आहे. तुरीच्या हमीभावात यंदा 450 रुपयांची वाढ करण्यात आली आहे आणि 2026-27 साठी हमीभाव 8,450 रुपये प्रति क्विंटल निश्चित झाला आहे. गेल्या काही वर्षांत तुरीचे बाजारभाव अनेकदा हमीभावापेक्षा खाली गेले आहेत, त्यामुळे शेतकऱ्यांना प्रत्यक्षात हा भाव मिळेल की नाही हा प्रश्न कायम राहतो. पण हमीभाव वाढणे हे पहिले पाऊल आहे. मुगाचा हमीभाव 8,780 रुपये प्रति क्विंटल निश्चित करण्यात आला आहे, पण यात फक्त 12 रुपयांची वाढ झाली आहे. उत्पादन खर्च आणि हमीभाव यातील तफावत पाहता मुगाची वाढ निश्चितच कमी वाटते. उडदाचा हमीभाव 8,200 रुपये प्रति क्विंटल असणार असून यात 400 रुपयांची वाढ झाली आहे. उडीद पिकवणाऱ्या शेतकऱ्यांना ही वाढ तुलनेने बरी वाटेल.
युडीआयडी कार्ड घरबसल्या काढा ऑनलाईन अर्ज कसा करायचा पायरीपायरीने संपूर्ण माहिती
तेलबिया : शेंगदाणे, सूर्यफूल, सोयाबीन, तीळ, करडई
तेलबिया पिकांच्या हमीभावात यंदा सर्वात लक्षणीय वाढ झाली आहे. सूर्यफुलाला तब्बल 622 रुपये प्रति क्विंटल इतकी वाढ मिळाली असून 2026-27 साठी हमीभाव 8,343 रुपये निश्चित झाला आहे. ही 14 पिकांपैकी सर्वात मोठी वाढ आहे. सूर्यफुलाचे क्षेत्र गेल्या काही वर्षांत कमी झाले होते, ही वाढ शेतकऱ्यांना पुन्हा सूर्यफुलाकडे वळवण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते. सोयाबीनसाठी 380 रुपयांची वाढ होऊन हमीभाव 5,708 रुपये प्रति क्विंटल झाला आहे. महाराष्ट्रात सोयाबीन हे लाखो शेतकऱ्यांचे मुख्य नगदी पीक आहे.
मागील काही वर्षांत सोयाबीनचे बाजारभाव हमीभावापेक्षा खाली राहिले होते, त्यामुळे या वाढीकडे शेतकरी आशेने पाहत आहेत. शेंगदाण्यासाठी 7,517 रुपये हमीभाव असणार असून यात 254 रुपयांची वाढ झाली आहे. तिळाचा हमीभाव 10,346 रुपये प्रति क्विंटल निश्चित झाला आहे, यात 500 रुपयांची वाढ आहे. तीळ हे विशेष बाजारपेठ असलेले पीक आहे आणि ही वाढ तीळ उत्पादक शेतकऱ्यांना समाधान देणारी आहे. करडईचा हमीभाव 1,052 रुपये प्रति क्विंटल निश्चित करण्यात आला आहे.
कापूस : मध्यम आणि लांब धाग्याला 557 रुपयांची वाढ
कापूस हे महाराष्ट्रातील विदर्भ आणि मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांसाठी जगण्याचा आधार आहे. यंदा कापसाच्या दोन्ही प्रकारांना चांगली वाढ मिळाली आहे. मध्यम धाग्याच्या कापसासाठी 8,267 रुपये आणि लांब धाग्याच्या कापसासाठी 8,667 रुपये प्रति क्विंटल हमीभाव निश्चित करण्यात आला असून दोन्हींमध्ये 557 रुपयांची वाढ झाली आहे. गेल्या काही वर्षांत कापसाच्या बाजारभावात मोठ्या प्रमाणात चढउतार झाले. 2021-22 मध्ये कापसाचे भाव गगनाला भिडले होते, नंतर ते कोसळले. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी कापूस पेरणी कमी केली होती. यंदाची वाढ पाहता कापूस उत्पादकांना थोडासा दिलासा मिळेल असे वाटते, पण प्रत्यक्ष खरेदी हमीभावाने होते की नाही यावर सगळं अवलंबून आहे.
इंदिरा गांधी राष्ट्रीय विधवा निवृत्ती वेतन योजना विधवा महिलांना दरमहा १००० ते १५०० रुपये
14 पिकांचे हमीभाव एका नजरेत
| पीक | हमीभाव 2026-27 (रु/क्विंटल) | वाढ (रु/क्विंटल) |
|---|---|---|
| भात (सर्वसाधारण) | 2,441 | 72 |
| भात (ग्रेड-A) | 2,461 | 72 |
| ज्वारी (हायब्रिड) | 4,023 | 324 |
| ज्वारी (माळदांडी) | 4,073 | 324 |
| बाजरी | 2,900 | 125 |
| नाचणी | 5,205 | 319 |
| मका | 2,410 | 2 |
| तूर | 8,450 | 450 |
| मूग | 8,780 | 12 |
| उडीद | 8,200 | 400 |
| शेंगदाणे | 7,517 | 254 |
| सूर्यफूल | 8,343 | 622 |
| सोयाबीन | 5,708 | 380 |
| तीळ | 10,346 | 500 |
| कापूस (मध्यम) | 8,267 | 557 |
| कापूस (लांब) | 8,667 | 557 |
दरवर्षी हमीभाव जाहीर होतो आणि दरवर्षी हाच प्रश्न येतो — शेतकऱ्याला प्रत्यक्षात हा भाव मिळतो का? सरकारी खरेदी केंद्रे वेळेत सुरू होतात का? नोंदणी प्रक्रिया सोपी आहे का? या सगळ्या गोष्टी जेव्हा नीट जुळतात तेव्हाच हमीभाव हा फक्त कागदावरचा आकडा न राहता शेतकऱ्याच्या हातात पैसे येण्याचे साधन बनतो. यंदाचे हमीभाव जाहीर झाले आहेत, वाढही झाली आहे — आता नजर असेल ती खरेदी प्रक्रियेवर. शेतकऱ्यांनी आपल्या पिकाची नोंदणी वेळेत करावी, खरेदी केंद्रांची माहिती जिल्हा कृषी कार्यालयाकडून घ्यावी आणि हमीभावाचा लाभ घ्यायला सज्ज राहावे.
हयातीचा दाखला आता घरबसल्या काढा निराधार, वृद्ध आणि दिव्यांग पेन्शनधारकांसाठी मोठी सुविधा
