ई-पीक पाहणीत मोठा बदल! आता शेतकऱ्यांना स्वतः नोंद करण्याची गरज नाही; गावागावात शासनाने सहाय्यकांची केली नियुक्ती

ई-पीक पाहणीत मोठा बदल: आता शेतकऱ्यांऐवजी गावातील सहाय्यक करणार नोंदणी शेतकरी बांधवांनो, यंदाच्या ई-पीक पाहणीत एक अतिशय मोठा बदल करण्यात आला आहे. आता शेतकऱ्यांना स्वतः मोबाईलवरून ई-पीक पाहणी करण्याची गरज राहणार नाही. या लेखात आपण हा नवीन बदल नेमका काय आहे, शासनाने नेमलेले सहाय्यक कोण आहेत, ते नेमके काय काम करणार आहेत, शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे आणि चुकीची नोंद झाल्यास तक्रार कुठे करावी, हे सगळे सविस्तरपणे समजून घेणार आहोत.

आधीची पद्धत का बदलण्यात आली

आधी शेतकऱ्यांना स्वतः ई-पीक पाहणी करताना अनेक अडचणी येत होत्या. काही शेतकऱ्यांकडे अँड्रॉइड मोबाईलच नव्हता, तर काही ठिकाणी इंटरनेट कनेक्टिव्हिटी नसल्याने अडचणी येत होत्या. याशिवाय अनेकवेळा चुकीच्या पिकाची किंवा चुकीच्या क्षेत्राची नोंद होत असे, आणि अशी चूक दुरुस्त करण्यासाठी शेतकऱ्यांना तलाठी कार्यालयात वारंवार फेऱ्या माराव्या लागत असत. या सर्व समस्यांमुळे शेतकऱ्यांचा वेळ आणि श्रम मोठ्या प्रमाणात वाया जात होते.

या सर्व समस्यांवर उपाय म्हणून शासनाने आता प्रत्येक गावासाठी एक ते चार अधिकृत सहाय्यकांची नेमणूक केली आहे. या सहाय्यकांना अधिकृत आयडी आणि पासवर्ड देण्यात आले असून, तेच आता प्रत्यक्ष शेतात जाऊन ई-पीक पाहणी करणार आहेत. म्हणजेच यापुढे शेतकऱ्यांना स्वतः मोबाईल घेऊन शेतात जाऊन फोटो काढण्याची किंवा माहिती भरण्याची गरज राहणार नाही, कारण हे संपूर्ण काम आता शासनाने नेमलेले सहाय्यक करणार आहेत.

सहाय्यक शेतात काम कसे करणार आहेत

हे सहाय्यक शेताच्या बांधावरून किंवा गटाजवळ जाऊन साधारण वीस मीटर अंतरावरून पिकाचा फोटो घेणार आहेत. यामुळे संपूर्ण गावाची पाहणी एकाच वेळी व्यवस्थितपणे पूर्ण होऊ शकेल. जर एखाद्या भागात इंटरनेट उपलब्ध नसेल, तरीही ही माहिती ऑफलाईन पद्धतीने सेव्ह करता येणार आहे, आणि नंतर इंटरनेट उपलब्ध झाल्यावर ती अपलोड करता येणार आहे. यामुळे नेटवर्कच्या अभावामुळे पाहणी अडकून राहण्याची समस्या दूर होणार आहे.

एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घेण्यासारखी आहे. या पाहणीसाठी शेतकऱ्याच्या परवानगीची सक्ती करण्यात आलेली नाही. जर शेतकरी त्यावेळी शेतात उपस्थित असेल, तर सहाय्यक त्याची मदत घेऊ शकतात, मात्र प्रत्यक्षात शेतात दिसणाऱ्या पिकाची नोंद सहाय्यक स्वतःच करतील. म्हणजेच शेतकरी उपस्थित नसला, तरीही पाहणी प्रक्रिया थांबणार नाही, आणि प्रत्यक्ष स्थितीनुसार नोंद पूर्ण केली जाईल.

नोंदीची पडताळणी कशी केली जाणार आहे

सहाय्यकांनी घेतलेली ही नोंद वरिष्ठ महसूल अधिकाऱ्यांकडून तपासली जाणार आहे. याशिवाय सॅटेलाईट इमेजच्या मदतीनेही या नोंदींची पडताळणी केली जाणार आहे. यामुळे कोणत्याही चुकीच्या किंवा खोट्या नोंदीला वाव राहणार नाही, आणि माहिती अधिक अचूक ठेवण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे. सॅटेलाईट इमेजमुळे प्रत्यक्ष शेतातील पिकाची स्थिती आणि सहाय्यकाने नोंदवलेली माहिती यांची तुलना करता येईल, त्यामुळे कोणत्याही प्रकारच्या चुकीच्या नोंदीला आळा बसू शकेल.

या कामासाठी सहाय्यकांना शासनाकडूनच मानधन दिले जाणार आहे. प्रत्येक प्लॉटसाठी दहा रुपये आणि मिश्र पिकाच्या नोंदीसाठी बारा रुपये असे मानधन निश्चित करण्यात आले आहे. यामुळे सहाय्यकांनी शेतकऱ्यांकडे कोणत्याही प्रकारे पैसे मागू नयेत, आणि शेतकऱ्यांनीही या कामासाठी कोणतेही पैसे देऊ नयेत, हे स्पष्टपणे नमूद करण्यात आले आहे. सहाय्यकांना त्यांच्या कामाचा मोबदला शासनाकडूनच थेट मिळणार असल्याने, शेतकऱ्यांकडून पैसे घेण्याची कोणतीही गरज नाही.

शेतकऱ्यांनी पैसे मागितल्यास काय करावे

जर एखाद्या सहाय्यकाने शेतकऱ्याकडे पैसे मागितले, तर हे पूर्णपणे अनुचित आहे आणि शेतकऱ्यांनी असे पैसे देऊ नयेत. मानधन हे शासनाकडून सहाय्यकांना दिले जात असल्याने, शेतकऱ्यांकडून वेगळे पैसे मागणे हा नियमबाह्य प्रकार ठरतो. जर असे काही घडले, तर शेतकऱ्यांनी याबाबतही तक्रार नोंदवण्याचा विचार करावा.

चुकीची नोंद झाल्यास तक्रार कुठे करावी

जर एखाद्या सहाय्यकाने चुकीची नोंद केली असेल, किंवा पाहणीच केली नसेल, तर शेतकरी थेट तहसील कार्यालयात जाऊन तहसीलदारांकडे तक्रार करू शकतात. ही तक्रार करण्याची प्रक्रिया अगदी सोपी ठेवण्यात आली आहे, जेणेकरून शेतकऱ्यांना त्यांच्या हक्काबाबत योग्य दाद मागता येईल.

यंदाच्या ई-पीक पाहणीची संपूर्ण जबाबदारी शासनाने नियुक्त केलेल्या सहाय्यकांवर सोपवण्यात आली आहे. यामागचा मुख्य उद्देश ही प्रक्रिया अधिक सोपी, पारदर्शक आणि अचूक बनवणे हा आहे. आधी शेतकऱ्यांना स्वतः तांत्रिक अडचणींना सामोरे जावे लागत होते, मात्र आता ही जबाबदारी प्रशिक्षित सहाय्यकांकडे असल्याने, चुकीच्या नोंदींचे प्रमाण कमी होण्याची अपेक्षा आहे.

या नव्या पद्धतीबाबत शेतकऱ्यांची प्रतिक्रिया काय आहे

हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की, ही नवीन प्रक्रिया अद्याप सर्व शेतकऱ्यांना पूर्णपणे पटलेली नाही. काही शेतकऱ्यांना असे वाटते की, स्वतःच्या शेतातील पिकाची नोंद स्वतः करणे अधिक विश्वासार्ह वाटते, तर काहींना ही नवीन पद्धत सोयीची वाटते, कारण त्यांना स्वतः तांत्रिक प्रक्रिया करण्याची गरज राहत नाही. या विषयावर शेतकऱ्यांची वेगवेगळी मते असू शकतात, आणि याबाबत खुली चर्चा होणेही स्वाभाविक आहे.

शेतकऱ्यांनी काही महत्त्वाच्या गोष्टी लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे. सगळ्यात आधी आपल्या गावात कोणते सहाय्यक नेमले आहेत, याची माहिती करून घ्यावी. शक्य असल्यास पाहणीच्या वेळी शेतात उपस्थित राहावे, जेणेकरून पिकाची अचूक नोंद होण्यास मदत होईल. तसेच सहाय्यकांना कोणत्याही प्रकारे पैसे देऊ नयेत, कारण त्यांना शासनाकडून आधीच मानधन मिळणार आहे.

पाहणीनंतर नोंद कशी तपासावी

पाहणी पूर्ण झाल्यानंतर शेतकऱ्यांनी आपल्या पिकाची नोंद योग्य पद्धतीने झाली आहे की नाही, हे तपासून घ्यावे. यासाठी संबंधित ऑनलाईन पोर्टलवर जाऊन आपल्या शेताची आणि पिकाची नोंद पाहता येते. जर नोंदीत काही चूक आढळली, तर त्वरित तहसील कार्यालयाशी संपर्क साधून तक्रार नोंदवावी, जेणेकरून वेळेत दुरुस्ती होऊ शकेल.

ई-पीक पाहणीची नोंद ही शेतकऱ्यांसाठी अनेक दृष्टींनी महत्त्वाची असते. या नोंदीच्या आधारेच पीक विमा, पीक कर्ज, नैसर्गिक आपत्तीमुळे होणारी नुकसान भरपाई आणि इतर अनेक शासकीय योजनांचा लाभ ठरवला जातो. त्यामुळे या नोंदीत जर चूक राहिली, तर शेतकऱ्याला भविष्यात योग्य लाभ मिळण्यात अडचण येऊ शकते. म्हणूनच ही नोंद अचूक होणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

सॅटेलाईट पडताळणीचा फायदा काय होणार आहे

सॅटेलाईट इमेजच्या माध्यमातून पडताळणी केल्यामुळे, प्रत्यक्ष शेतातील पिकाची स्थिती आणि सहाय्यकाने केलेली नोंद यांच्यात तफावत आढळल्यास ती लगेच लक्षात येऊ शकेल. यामुळे कोणत्याही प्रकारच्या चुकीच्या किंवा जाणीवपूर्वक केलेल्या खोट्या नोंदींना आळा बसण्यास मदत होईल, आणि संपूर्ण व्यवस्था अधिक विश्वासार्ह बनेल.

गावातील सहाय्यकांवर आता मोठी जबाबदारी येऊन पडली आहे, कारण संपूर्ण गावाच्या पिकांची अचूक नोंद त्यांनाच करावी लागणार आहे. एक ते चार सहाय्यक प्रत्येक गावासाठी नेमले असले, तरी त्यांना गावातील सर्व शेतांना भेट देऊन वेळेत आणि अचूकपणे नोंद पूर्ण करावी लागणार आहे. यामुळे त्यांनाही या कामासाठी पुरेसा वेळ आणि नियोजन करावे लागेल.

शेतकऱ्यांनी सहाय्यकांशी कसा समन्वय ठेवावा

शेतकऱ्यांनी आपल्या गावातील नेमलेल्या सहाय्यकांची माहिती घेऊन त्यांच्याशी संपर्कात राहावे. शक्य झाल्यास पाहणीच्या वेळी शेतात हजर राहून, आपल्या पिकाची योग्य माहिती सहाय्यकांना द्यावी. यामुळे नोंद अधिक अचूक होण्यास मदत होईल आणि भविष्यात कोणत्याही योजनेचा लाभ घेताना अडचण येणार नाही.

थोडक्यात सांगायचे झाले, तर यंदाच्या ई-पीक पाहणीत मोठा बदल करण्यात आला असून, आता शेतकऱ्यांऐवजी शासनाने नेमलेले गावातील सहाय्यक ही पाहणी पूर्ण करणार आहेत. हे सहाय्यक वीस मीटर अंतरावरून पिकाचा फोटो घेतील, आणि ही माहिती वरिष्ठ महसूल अधिकारी व सॅटेलाईट इमेजच्या माध्यमातून तपासली जाईल. सहाय्यकांना शासनाकडून प्रति प्लॉट दहा रुपये आणि मिश्र पिकासाठी बारा रुपये मानधन मिळणार आहे, त्यामुळे शेतकऱ्यांनी त्यांना कोणतेही पैसे देऊ नयेत. जर चुकीची नोंद झाली किंवा पाहणीच झाली नाही, तर शेतकरी थेट तहसील कार्यालयात तक्रार करू शकतात. ही नवीन प्रक्रिया प्रत्येक शेतकऱ्याने समजून घेणे गरजेचे आहे, कारण याच नोंदीच्या आधारे पुढे पीक विमा, पीक कर्ज आणि इतर शासकीय योजनांचा लाभ ठरवला जाणार आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी सहाय्यकांशी योग्य समन्वय ठेवावा आणि आपल्या पिकाची नोंद अचूक होत असल्याची खात्री करून घ्यावी.

ई-पीक पाहणी 2026 : महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे (Q&A)

1. ई-पीक पाहणी म्हणजे काय?

उत्तर: ई-पीक पाहणी ही शेतातील प्रत्यक्ष पिकाची ऑनलाइन नोंद करण्याची शासनाची डिजिटल प्रक्रिया आहे. या माहितीचा वापर विविध शासकीय योजना, पीक विमा, नुकसान भरपाई आणि कृषी नियोजनासाठी केला जातो.

2. यंदा ई-पीक पाहणीत कोणता मोठा बदल करण्यात आला आहे?

उत्तर: यंदा शेतकऱ्यांना स्वतः मोबाईलवरून ई-पीक पाहणी करण्याची गरज राहणार नाही. शासनाने प्रत्येक गावात अधिकृत सहाय्यकांची नियुक्ती केली आहे.

3. प्रत्येक गावात किती सहाय्यक नेमले जाणार आहेत?

उत्तर: गावाच्या आकारानुसार प्रत्येक गावात 1 ते 4 अधिकृत सहाय्यक नेमले जाणार आहेत.

4. ई-पीक पाहणी कोण करणार?

उत्तर: शासनाने नियुक्त केलेले अधिकृत सहाय्यक प्रत्यक्ष शेतात जाऊन ई-पीक पाहणी करतील.

5. सहाय्यकांना अधिकृत ओळख कशी मिळणार?

उत्तर: प्रत्येक सहाय्यकाला शासनाकडून अधिकृत आयडी आणि पासवर्ड दिले जातील.

6. सहाय्यक शेताची पाहणी कशी करतील?

उत्तर: सहाय्यक शेताच्या बांधावर किंवा गटाजवळ जाऊन साधारण 20 मीटर अंतरावरून पिकाचा फोटो घेतील आणि त्याची नोंद करतील.

7. इंटरनेट नसल्यास ई-पीक पाहणी होईल का?

उत्तर: होय. इंटरनेट नसल्यास माहिती ऑफलाइन सेव्ह केली जाईल आणि नंतर इंटरनेट उपलब्ध झाल्यावर अपलोड केली जाईल.

8. ई-पीक पाहणीवेळी शेतकऱ्याची उपस्थिती आवश्यक आहे का?

उत्तर: नाही. शेतकऱ्याची उपस्थिती किंवा परवानगी बंधनकारक नाही. मात्र शेतकरी उपस्थित असल्यास त्याची मदत घेतली जाऊ शकते.

9. पिकाची अंतिम नोंद कोण करणार?

उत्तर: प्रत्यक्ष दिसणाऱ्या पिकाच्या आधारे अधिकृत सहाय्यक नोंद करतील.

10. सहाय्यकांनी केलेल्या नोंदीची पडताळणी कोण करणार?

उत्तर: वरिष्ठ महसूल अधिकारी नोंद तपासतील. तसेच सॅटेलाईट इमेजच्या मदतीनेही पडताळणी केली जाईल.