पीएम किसान २३वा हप्ता आणि नमो शेतकरी योजना शेतकऱ्यांनी आत्ताच हे करायला हवे या लेखात काय आहे: पीएम किसान सन्मान निधी योजनेचा २३वा हप्ता कधी येणार, कोणाला मिळणार नाही, फार्मर आयडी काय आहे आणि का महत्त्वाचा आहे, नमो शेतकरी योजनेचा नववा हप्ता कधी येईल, आणि आत्ता शेतकऱ्यांनी नक्की काय करायला हवे या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरे या लेखात सविस्तर दिली आहेत. एकही मुद्दा सोडू नका, कारण यातील एकही गोष्ट चुकली तर हप्ता अडू शकतो.
२३वा हप्ता येण्याआधीच मोठी अट केवायसी नाही तर हप्ता नाही
पीएम किसान सन्मान निधी योजनेचा २२वा हप्ता नुकताच वितरित झाला आणि आता शेतकऱ्यांचे लक्ष २३व्या हप्त्याकडे लागले आहे. पण हा हप्ता मिळवणे आधीच्यापेक्षा थोडे कठीण झाले आहे, कारण केंद्र शासनाने २३वा हप्ता वितरित करण्यापूर्वीच काही कडक निर्देश जारी केले आहेत. त्यातील सर्वात महत्त्वाची अट म्हणजे ई-केवायसी. ज्या शेतकऱ्यांनी अजून ई-केवायसी पूर्ण केलेली नाही, त्यांना या हप्त्यापासून वंचित राहावे लागेल असे स्पष्टपणे सांगण्यात आले आहे.
ही केवायसी पीएम किसान मोबाईल अॅप्लिकेशनमधून फेस ऑथेंटिकेशनद्वारे करता येते. म्हणजे स्वतःचा चेहरा स्कॅन करून ओळख पटवायची असते. ही प्रक्रिया खूप कठीण नाही, पण जे शेतकरी स्मार्टफोन वापरत नाहीत किंवा ज्यांना तंत्रज्ञान फारसे माहीत नाही, त्यांना जवळच्या कॉमन सर्व्हिस सेंटरमध्ये जाऊन ही केवायसी करता येते. मे महिना संपण्यापूर्वीच ही केवायसी पूर्ण करण्याचे आव्हान करण्यात आले आहे. जे शेतकरी हे वेळेत करणार नाहीत, त्यांचा २३वा हप्ता थांबेल हे जवळपास निश्चित आहे. एक दुर्दैवाची गोष्ट सांगायची तर, अनेक शेतकरी मयत झालेले आहेत आणि त्यांची नावे अजूनही यादीत आहेत. अशा शेतकऱ्यांची ई-केवायसी होणे शक्य नाही, आणि त्यामुळेच यादीत मोठ्या प्रमाणात शेतकरी केवायसी न झालेले दिसत आहेत. हे प्रकरण वेगळे आहे आणि त्यावर वेगळी कारवाई होणे आवश्यक आहे.
फार्मर आयडी म्हणजे काय आणि ती का काढायला हवी?
केवायसीनंतर दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे फार्मर आयडी. हे नाव बऱ्याच शेतकऱ्यांनी पहिल्यांदाच ऐकले असेल. ऍग्रीस्टॅक पोर्टलवर नोंदणी केल्यावर हा फार्मर आयडी तयार होतो. यात शेतकऱ्याच्या जमिनीचा डेटा म्हणजे लँड सीडिंग माहिती जोडलेली असते. केंद्र शासनाने स्पष्ट केले आहे की २२वा हप्ता हा सवलतीच्या स्वरूपात म्हणजे कन्सेशनल पद्धतीने दिला गेला होता, म्हणजे फार्मर आयडी नसतानाही तो मिळाला.
पण २३वा हप्ता फक्त ज्यांचा फार्मर आयडी तयार झाला आहे त्यांनाच मिळणार आहे, हे आता स्पष्ट सांगण्यात आले आहे. देशभरात पाहिले तर अजूनही खूप मोठ्या संख्येने शेतकऱ्यांनी फार्मर आयडी काढलेला नाही. हे काम मे महिन्याच्या आत पूर्ण करण्याचे आव्हान करण्यात आले होते, पण प्रत्यक्षात बऱ्याच शेतकऱ्यांपर्यंत ही माहिती पोहोचलेलीच नाही. ज्यांना अजून फार्मर आयडी काढायचा आहे, त्यांनी तालुका कृषी कार्यालय, कॉमन सर्व्हिस सेंटर किंवा ऍग्रीस्टॅक पोर्टल यापैकी कुठेही जाऊन हे काम करून घ्यावे. हे काम जितक्या लवकर होईल तितके चांगले.
कोणाला अपात्र केले जाते आणि का?
केवायसी आणि फार्मर आयडी व्यतिरिक्त आणखी काही कारणांमुळे शेतकरी अपात्र होऊ शकतात. एका घरात एकापेक्षा जास्त लाभार्थी असणे, घरातील कुणी सरकारी कर्मचारी असणे, लँड सीडिंग डेटा जुळत नसणे, नावात तफावत असणे या आणि अशा अनेक कारणांमुळे शेतकऱ्यांना अपात्र केले जाते. एक चिंताजनक गोष्ट म्हणजे या तपासणी मोहिमेत काही पात्र शेतकरीही चुकीच्या पद्धतीने अपात्र झाले आहेत. लँड सीडिंग डेटा जुळला नाही किंवा नावात छोटीशी चूक असली तरी अपात्र होण्याचे प्रकार घडले आहेत. ज्यांना वाटते की आपण पात्र असूनही अपात्र केले गेलो आहोत, त्यांनी तालुका स्तरावरील पीएम किसान नोडल अधिकाऱ्याला भेटून तक्रार करावी. ते हे प्रकरण तपासून योग्य ती दुरुस्ती करू शकतात. गेल्या २२व्या हप्त्यात महाराष्ट्रातून सुमारे ९२ लाख शेतकऱ्यांना पैसे मिळाले होते. या संख्येत आणखी वाढ व्हावी यासाठी शासन प्रयत्नशील आहे, पण त्यासाठी शेतकऱ्यांनीही स्वतःची कागदपत्रे व्यवस्थित ठेवणे गरजेचे आहे.
नमो शेतकरी योजनेचा नववा हप्ता कधी येणार?
पीएम किसानबरोबरच नमो शेतकरी योजनेचाही हप्ता शेतकऱ्यांना मिळतो. राज्य शासनाची ही स्वतंत्र योजना आहे आणि यात सर्वसाधारण, एससी आणि एसटी या तीनही प्रवर्गांसाठी वेगळा निधी तरतूद केला जातो. नमो शेतकरी योजनेचा नववा हप्ता फेब्रुवारी किंवा मार्च महिन्यात येण्याची अपेक्षा होती. १३ मार्च रोजी पीएम किसानचा हप्ता आला तेव्हा त्यासोबतच नमो शेतकरीचा हप्ताही येईल असे वाटले होते, पण तो आला नाही. कारण त्यासाठी लागणारा निधी अपुरा होता. आता मात्र राज्य शासनाने २०२६-२७ या आर्थिक वर्षाच्या अर्थसंकल्पात निधीची तरतूद केली आहे. यात प्रलंबित हप्त्यासहित निधी ठेवण्यात आला आहे आणि तिन्ही प्रवर्गांसाठी वेगळे लेखाशीर्ष तयार केले आहेत. राज्य शासन हा हप्ता पीएम किसानच्या हप्त्यापासून स्वतंत्रपणे वितरित करण्याची तयारी करत आहे. खरीप हंगाम सुरू होण्यापूर्वी हा हप्ता मिळावा यासाठी मोठ्या प्रमाणात मागणी होत आहे, आणि त्या दिशेने काम सुरू असल्याचे दिसते.
पीएम किसान २३वा हप्ता कधी येणार?
सध्याच्या माहितीनुसार पीएम किसानचा २३वा हप्ता जून महिन्याच्या शेवटपर्यंत किंवा जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात वितरित होण्याची शक्यता आहे. बऱ्याचदा हे हप्ते पंतप्रधानांच्या हस्ते एखाद्या कार्यक्रमात वितरित केले जातात, त्यामुळे नक्की तारीख आधी सांगता येत नाही. मात्र जो कोणी केवायसी आणि फार्मर आयडी पूर्ण करेल, त्यालाच हा हप्ता मिळेल हे मात्र आता निश्चित आहे. याच वेळी नमो शेतकरीचे दोन्ही प्रलंबित हप्तेही एकत्र मिळावेत अशी मागणी शेतकरी संघटनांकडून होत आहे. राज्य शासन याबाबत स्वतंत्र निर्णय घेणार असल्याचे दिसत आहे, त्यामुळे ते हप्ते वेगळ्या तारखेला येण्याची शक्यता आहे.
आत्ता काय करायला हवे थोडक्यात
वेळ फार कमी आहे आणि करायच्या गोष्टी स्पष्ट आहेत. पहिली गोष्ट म्हणजे पीएम किसान अॅपवरून फेस ऑथेंटिकेशनद्वारे ई-केवायसी पूर्ण करा. ही केवायसी मे महिन्याच्या आत करायची आहे. दुसरी गोष्ट म्हणजे ऍग्रीस्टॅक पोर्टलवर जाऊन फार्मर आयडीसाठी नोंदणी करा. जमिनीचा डेटा आधारशी जोडला जाणे हे या आयडीसाठी आवश्यक आहे.
तिसरी गोष्ट म्हणजे जर तुमचा हप्ता कधीपासून बंद आहे किंवा अपात्र झाला आहे असे दिसत असेल, तर तालुका स्तरावरील पीएम किसान नोडल अधिकाऱ्याला भेटा आणि तुमची समस्या सांगा. कागदपत्रे सोबत घेऊन जा आधार कार्ड, जमिनीचे ७/१२ उतारे आणि बँक पासबुक. या तीन गोष्टी व्यवस्थित झाल्या की थकलेले हप्ते आणि येणारे हप्ते दोन्ही मिळण्याचा मार्ग मोकळा होतो. शेती करणे वैसेही कठीण आहे त्यात हक्काचे पैसे मिळवण्यासाठी थोडी धावपळ करायला लागली तरी ती करणे योग्यच आहे.
पीएम किसान आणि नमो शेतकरी योजना : महत्त्वाचे प्रश्न आणि उत्तरे (Q&A)
प्रश्न 1 : पीएम किसानचा 23 वा हप्ता कधी येणार?
उत्तर :
सध्या मिळालेल्या माहितीनुसार पीएम किसान सन्माननिधी योजनेचा 23 वा हप्ता जून महिन्याच्या शेवटपर्यंत किंवा जुलै 2026 च्या पहिल्या आठवड्यात शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा होऊ शकतो.
प्रश्न 2 : 23 वा हप्ता मिळण्यासाठी ई-केवायसी आवश्यक आहे का?
उत्तर :
होय. शासनाने ई-केवायसी अनिवार्य केली आहे. ज्या शेतकऱ्यांनी ई-केवायसी पूर्ण केलेली नाही, त्यांचा पुढील हप्ता अडकू शकतो.
प्रश्न 3 : ई-केवायसी कशी करायची?
उत्तर :
पीएम किसान मोबाईल अॅपच्या माध्यमातून फेस ऑथेंटिकेशन वापरून ई-केवायसी करता येते. तसेच जवळच्या CSC सेंटरवर जाऊनही प्रक्रिया पूर्ण करता येते.
प्रश्न 4 : फार्मर आयडी म्हणजे काय?
उत्तर :
फार्मर आयडी हा ऍग्रीस्टॅक पोर्टलवर तयार होणारा शेतकऱ्यांचा डिजिटल ओळख क्रमांक आहे. यात जमीन, लँड सीडिंग आणि इतर शेती संबंधित माहिती नोंदवली जाते.
प्रश्न 5 : फार्मर आयडी नसल्यास हप्ता मिळणार नाही का?
उत्तर :
शासनाच्या माहितीनुसार 23 वा हप्ता फक्त फार्मर आयडी तयार झालेल्या शेतकऱ्यांनाच मिळण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे लवकरात लवकर नोंदणी करणे महत्त्वाचे आहे.
प्रश्न 6 : फार्मर आयडीसाठी नोंदणी कुठे करायची?
उत्तर :
ऍग्रीस्टॅक पोर्टलवर ऑनलाइन नोंदणी करता येते. तसेच CSC सेंटर किंवा संबंधित कार्यालयात मदत मिळू शकते.
प्रश्न 7 : कोणते शेतकरी अपात्र ठरू शकतात?
उत्तर :
खालील परिस्थितीत शेतकरी अपात्र ठरू शकतात :
ई-केवायसी पूर्ण नसणे
फार्मर आयडी नसणे
एका घरात एकापेक्षा जास्त लाभार्थी असणे
कुटुंबातील सदस्य सरकारी कर्मचारी असणे
लँड सीडिंग डेटा चुकीचा असणे
नावामध्ये तफावत असणे
प्रश्न 8 : चुकीने अपात्र झाल्यास काय करावे?
उत्तर :
तालुका स्तरावरील पीएम किसान नोडल अधिकाऱ्यांना भेटून तक्रार करावी. आवश्यक कागदपत्रे सादर करून दुरुस्ती करून घेता येते.
प्रश्न 9 : नमो शेतकरी योजनेचा नववा हप्ता कधी मिळणार?
उत्तर :
नमो शेतकरी योजनेचा नववा हप्ता अद्याप प्रलंबित आहे. खरीप हंगामाच्या पार्श्वभूमीवर तो लवकरच वितरित होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
प्रश्न 10 : नमो शेतकरी योजनेचा हप्ता पीएम किसानसोबत येणार का?
उत्तर :
सुरुवातीला दोन्ही हप्ते एकत्र मिळण्याची शक्यता होती. मात्र आता राज्य शासन नमो शेतकरीचा हप्ता स्वतंत्रपणे वितरित करण्याच्या तयारीत असल्याची माहिती समोर येत आहे.
प्रश्न 11 : शासनाने निधीची तरतूद केली आहे का?
उत्तर :
होय. 2026-27 च्या अर्थसंकल्पात ओपन, एससी आणि एसटी या तिन्ही प्रवर्गांसाठी स्वतंत्र निधीची तरतूद करण्यात आलेली आहे.
प्रश्न 12 : 22 वा हप्ता किती शेतकऱ्यांना मिळाला होता?
उत्तर :
मागील 22 वा हप्ता जवळपास 92 लाख शेतकऱ्यांना वितरित करण्यात आला होता.
प्रश्न 13 : मयत शेतकऱ्यांचे काय?
उत्तर :
मयत शेतकऱ्यांची ई-केवायसी होऊ शकत नसल्यामुळे त्यांची नावे यादीतून वगळली जाण्याची शक्यता आहे.
प्रश्न 14 : पुढील अपडेट कुठे मिळतील?
उत्तर :
पीएम किसानच्या अधिकृत पोर्टलवर, मोबाईल अॅपवर किंवा स्थानिक कृषी कार्यालयामार्फत पुढील अपडेट मिळू शकतात.
