जमिनीच्या मोजणीसाठी आता घरबसल्या अर्ज! मोजणी 2.0 पोर्टलवरून ऑनलाईन प्रक्रिया सुरू

जमीन मोजणी 2.0 : ऑनलाईन अर्ज कसा करायचा संपूर्ण माहिती स्टेप बाय स्टेप शेत जमिनीच्या हद्दीवरून होणारे वाद सोडवण्यासाठी सरकारी मोजणी आवश्यक असते. आता मोजणी 2.0 या नवीन पोर्टलद्वारे ऑनलाईन अर्ज करता येतो. नोंदणी कशी करायची, हद्दकायम मोजणी कशी निवडायची, सहधारक आणि लगतधारकांची माहिती कशी भरायची, कागदपत्रे कोणती लागतात, फी किती आहे आणि चलान कसे भरायचे हे सगळे या लेखात स्टेप बाय स्टेप सांगणार आहोत.

जमीन मोजणी का आवश्यक आहे?

मुख्य मुद्दा: जमिनीच्या हद्दीवरून शेजाऱ्यांशी वाद होतात. सरकारी मोजणी झाली तर हद्द अधिकृत होते आणि वाद मिटतो. मोजणी 2.0 द्वारे आता ऑनलाईन अर्ज शक्य आहे.

महाराष्ट्रातील हजारो शेतकऱ्यांना जमिनीच्या हद्दीवरून वाद असतात. पानबंदिस्ती म्हणजे शेतजमिनीची हद्द निश्चित नसेल तर शेजाऱ्याशी भांडण होते. कोणाची किती जमीन आहे, बांध कुठे आहे, कोण किती अतिक्रमण केले आहे हे सगळे वाद सरकारी मोजणी झाल्याशिवाय संपत नाहीत. आधी मोजणीसाठी भूमी अभिलेख कार्यालयात जाऊन अर्ज करावा लागत असे. रांगेत थांबावे लागत असे. अनेकदा चकरा माराव्या लागत असत. आता महाराष्ट्र शासनाने मोजणी 2.0 हे नवीन पोर्टल आणले आहे. या पोर्टलद्वारे घरबसल्या ऑनलाईन अर्ज करता येतो. भूमी अभिलेख विभागाच्या वेबसाईटवर जाऊन इ-मोजणी विभागात मोजणी 2.0 चा पर्याय उपलब्ध आहे. जुन्या पोर्टलवरही अर्ज करता येतो, मात्र नवीन 2.0 आवृत्ती अधिक सोयीस्कर आहे. मोजणीचे अनेक प्रकार आहेत हद्दकायम मोजणी, नवीन मोजणी, पोट हिस्सा मोजणी, बिगर शेती पोट हिस्सा मोजणी. यापैकी हद्दकायम मोजणी सर्वात जास्त वापरली जाते. याचे शुल्क फक्त २०० रुपये आहे.

पहिली स्टेप : पोर्टलवर नोंदणी कशी करायची?

मुख्य मुद्दा: भूमी अभिलेख पोर्टलवर जाऊन आधी विभाग निवडायचा, नवीन वापरकर्ता नोंदणी करायची आणि युजर आयडी-पासवर्ड तयार करायचा.

मोजणी 2.0 साठी अर्ज करण्यापूर्वी पोर्टलवर नोंदणी करणे आवश्यक आहे. ही नोंदणी एकदाच करायची असते. नंतर प्रत्येक वेळी फक्त लॉगिन करायचे असते. भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत वेबसाईटवर जा. इ-मोजणी वर क्लिक करा. त्यात मोजणी 2.0 चा पर्याय निवडा. क्लिक केल्यावर सर्वात आधी विभाग निवडायचा आहे. महाराष्ट्राचे वेगवेगळे महसूल विभाग आहेत पुणे, नाशिक, औरंगाबाद, अमरावती, नागपूर, कोकण. तुमची जमीन ज्या विभागात आहे तो निवडा आणि Submit वर क्लिक करा. त्यानंतर लॉगिन पेज येईल. जर आधी नोंदणी केली नसेल तर “नवीन वापरकर्ता नोंदणी” वर क्लिक करा.

नोंदणी फॉर्ममध्ये श्रीमती, महिला किंवा पुरुष हे निवडा. पहिले नाव, मधले नाव आणि आडनाव टाका. वापरकर्ता नाव म्हणजे username तयार करा. तुम्हाला आवडेल आणि लक्षात राहील असे नाव निवडा. पासवर्ड तयार करा. तो पासवर्ड कुठेतरी लिहून ठेवा. एक सुरक्षा प्रश्न द्या जेणेकरून पासवर्ड विसरला तर परत मिळवता येईल. ईमेल आयडी आणि मोबाईल नंबर टाका. सगळे भरल्यावर Submit वर क्लिक करा. युजर आयडी आणि पासवर्ड तयार होईल. आता मुख्य पेजवर येऊन वापरकर्ता प्रकारात नागरिक निवडा, username, पासवर्ड आणि कॅप्चा कोड टाकून लॉगिन करा.

दुसरी स्टेप : मोजणीचा प्रकार निवडणे

मुख्य मुद्दा: लॉगिन केल्यावर हद्दकायम, नवीन मोजणी, पोट हिस्सा असे पर्याय दिसतात. हद्दकायम मोजणी निवडा, अटी वाचा आणि पुढे जा.

लॉगिन झाल्यावर डाव्या बाजूला अनेक पर्याय दिसतात. नवीन मोजणी, हद्दकायम, पोट हिस्सा, बिगर शेती पोट हिस्सा असे पर्याय असतात. आपल्याला हद्दकायम मोजणी करायची आहे म्हणजे शेताची हद्द अधिकृतपणे निश्चित करायची आहे. हद्दकायम वर क्लिक करा. क्लिक केल्यावर अटी व शर्ती दाखवल्या जातात. या अटी काळजीपूर्वक वाचा. जमिनीशी संबंधित सगळी महत्त्वाची माहिती त्यात असते. सगळे वाचल्यावर “मला मान्य आहे” वर क्लिक करा. खाली तुमच्या गावाचे नाव लिहा. त्यानंतर “सुरू ठेवा” वर क्लिक करा. पुढच्या पेजवर अर्जदाराची माहिती विचारली जाईल. तुम्ही स्वतः अर्ज करत आहात का हे विचारले जाईल. जर तुम्हीच त्या जमिनीचे सातबारा धारक असाल तर होय निवडा. जमिनीची आधी मोजणी झाली आहे का असे विचारले जाईल. झाली असेल तर होय, नसेल तर नाही निवडा. तुम्ही अर्जदार धारक आहात का यावर होय क्लिक करा आणि पुढे जा वर क्लिक करा.

तिसरी स्टेप : जमिनीचा सर्वे नंबर आणि विभाग माहिती

मुख्य मुद्दा: विभाग, जिल्हा, तालुका, गाव निवडल्यावर भूमी अभिलेख कार्यालय आपोआप येते. सर्वे नंबर किंवा गट नंबर निवडायचा आहे.

पुढच्या पेजवर जमिनीची माहिती भरायची आहे. ग्रामीण भागासाठी सर्वे नंबर आणि गट क्रमांक निवडायचा आहे. शहरी भागासाठी सिटी सर्वे नंबर असतो. तुमचा विभाग, जिल्हा आणि तालुका निवडा. त्यानंतर गाव निवडा. गाव निवडल्यावर त्या गावाचे भूमी अभिलेख कार्यालय आपोआप दाखवले जाते. हे कार्यालय बरोबर आहे का तपासा. पुढे जा वर क्लिक करा. पुढच्या पेजवर मोजणीचा प्रकार म्हणून हद्दकायम निवडा. खाली सर्वे नंबर टाका. सर्वे नंबरमध्ये अ, ब, क, ड किंवा ए, बी, सी असे काही असेल तर ते पुढे दाखवले जाईल. यादीतून तुमचा सर्वे नंबर निवडा. निवडल्यावर त्या सर्वे नंबरमधील एकूण क्षेत्र दाखवले जाईल. ते बरोबर आहे का तपासा आणि पुढे जा वर क्लिक करा. पुन्हा एकदा जमिनीची संपूर्ण माहिती दाखवली जाईल. सगळे निवडा. पोट हिस्सा दिसत नसेल तर पुढे जा. हद्दकायम मोजणी करायची आहे का असे विचारले जाईल. होय वर क्लिक करा. किती क्षेत्र मोजायचे ते दाखवले जाईल. ओके करा आणि पुढे जा वर क्लिक करा.

चौथी स्टेप : मोजणीची फी किती आणि कोणती निवडावी?

मुख्य मुद्दा: नियमित मोजणीसाठी सहा महिने लागतात. द्रुत गती मोजणी तीन महिन्यांत होते मात्र फी चार पट जास्त असते. दोन्ही प्रकारांना सध्या मोठी प्रतीक्षा आहे.

पुढच्या पेजवर मोजणीची फी दाखवली जाते. यात दोन पर्याय असतात. पहिला म्हणजे नियमित मोजणी. ही साधारण सहा महिन्यांत होते. फी कमी असते. उदाहरणार्थ साडेतीन हेक्टर जमिनीसाठी ३,००० रुपये असू शकते. दुसरा पर्याय म्हणजे द्रुत गती मोजणी. ही तीन महिन्यांच्या आत होते. मात्र फी नियमित मोजणीच्या चार पट असते. म्हणजे ३,००० ऐवजी १२,००० रुपये लागतात. तुम्हाला जी मोजणी परवडेल ती निवडा. मात्र एक गोष्ट लक्षात ठेवा. सध्या राज्यात मोजणीची प्रकरणे मोठ्या प्रमाणात प्रलंबित आहेत. त्यामुळे दोन्ही प्रकारांना वेटिंग आहे. नियमित मोजणीला जास्त वेळ लागतो. तुमच्या परिस्थितीनुसार निर्णय घ्या. फी माहिती पाहिल्यावर पुढे जा वर क्लिक करा.

पाचवी स्टेप : अर्जदार आणि सहधारकांची माहिती

मुख्य मुद्दा: अर्जदाराचे नाव, पत्ता, मोबाईल नंबर भरायचा. एकापेक्षा जास्त खातेदार असतील तर किमान तीन सहधारकांची माहिती द्यायची आहे.

पुढच्या पेजवर अर्जदाराची सविस्तर माहिती भरायची आहे. सातबाऱ्यातील अर्जदाराचे नाव निवडा. घर नंबर, गाव, जिल्हा, पिनकोड हे पत्त्याचे तपशील भरा. मोबाईल नंबर आणि ईमेल आयडी टाका. हा पत्ता महत्त्वाचा आहे कारण मोजणीची नोटीस याच पत्त्यावर पाठवली जाते. मोजणीच्या तारखेच्या १० ते १५ दिवस आधी नोटीस येते. त्यामुळे पत्ता आणि मोबाईल नंबर अचूक द्या. मोबाईल नंबर परत एकदा एंटर करायचा आहे. त्यानंतर पुढे जा वर क्लिक करा. जर सातबाऱ्यात एकापेक्षा जास्त खातेदार असतील तर किमान तीन सहधारकांची माहिती भरावी लागते. त्यांचे नाव, पत्ता, मोबाईल नंबर आणि पिनकोड द्यायचे आहे. या सहधारकांनाही मोजणीची नोटीस मोबाईलवर आणि पत्त्यावर येते. त्यामुळे त्यांचीही माहिती अचूक असणे आवश्यक आहे.

सहावी स्टेप : लगतधारकांची माहिती आणि भूनकाशा

मुख्य मुद्दा: शेताच्या चारी बाजूंच्या लगतधारकांची माहिती भरायची आहे. भूनकाशा वेबसाईटवरून लगतचे सर्वे नंबर तपासता येतात.

ही स्टेप थोडी किचकट वाटते पण महत्त्वाची आहे. तुमच्या शेताच्या पूर्व, पश्चिम, उत्तर आणि दक्षिण बाजूला कोण आहे हे सांगायचे आहे. ज्या शेतकऱ्यांची जमीन तुमच्या शेताला लागून आहे त्यांना लगतधारक म्हणतात. त्यांनाही मोजणीची नोटीस द्यायची असते. त्यांची नावे, पत्ते आणि मोबाईल नंबर या पेजवर भरायचे आहेत. जर लगतधारकांचे सर्वे नंबर माहित नसतील तर भूनकाशा वेबसाईट वापरा. भूमी अभिलेख पोर्टलवरच भूनकाशाचा पर्याय उपलब्ध आहे. तेथे जिल्हा, तालुका आणि गाव निवडा. तुमचा सर्वे नंबर एंटर करून सर्च करा. नकाशावर तुमचे शेत दिसेल आणि त्याच्या चारी बाजूचे सर्वे नंबरही दिसतील. ते नंबर नोंदवा आणि परत येऊन अर्जात भरा. जर एखाद्या बाजूला शिवरस्ता, तलाव किंवा नदी असेल तर त्या बाजूला शेतकऱ्याचे नाव नको. फक्त शेतजमिनीच्या बाजूंसाठीच लगतधारकांची माहिती लागते. सगळी माहिती भरल्यावर पुढे जा वर क्लिक करा.

सातवी स्टेप : कागदपत्रे अपलोड करणे

मुख्य मुद्दा: ओळखपत्र, तीन महिन्यांतील सातबारा, टिपण, फाळणी योजना पत्रक ही कागदपत्रे अपलोड करायची आहेत. सातबारा ऑनलाईन डाउनलोड करता येतो.

कागदपत्रांचा टप्पा महत्त्वाचा आहे. पहिले कागदपत्र म्हणजे ओळखपत्र. आधार कार्ड किंवा मतदार ओळखपत्र चालते. दुसरे म्हणजे तीन महिन्यांच्या आतील सातबारा. फक्त तुमचाच नाही, तर लगतधारकांच्या गट नंबरचेही सातबारे लागतात. हे सातबारे पोर्टलवरच उपलब्ध असलेल्या “सातबारा डाउनलोड करा” या पर्यायातून मिळवता येतात. प्रति सातबारा १५ रुपये शुल्क आहे. सगळे सातबारे एकत्र करून एकच PDF बनवा आणि अपलोड करा. टिपण, फाळणी योजना पत्रक किंवा जुन्या मोजणीशी संबंधित इतर कागदपत्रे असतील तर ती जोडा. जुन्या आणि नवीन क्षेत्रात तफावत असेल तर त्याची कागदपत्रेही जोडा. सगळी कागदपत्रे अपलोड झाल्यावर पुढे जा वर क्लिक करा.

आठवी स्टेप : अर्ज पुनर्लोकन आणि चलान भरणे

मुख्य मुद्दा: अर्ज Submit करण्यापूर्वी सगळी माहिती तपासा. चलान ऑनलाईन किंवा ऑफलाईन भरता येते. चलान अपलोड केल्यावर अर्ज यशस्वी होतो.

कागदपत्रे अपलोड झाल्यावर अर्जाचा प्रिव्ह्यू म्हणजे पूर्वावलोकन दाखवले जाते. यात मोजणीचा प्रकार, अर्जदाराची माहिती, सहधारकांचे मोबाईल नंबर, लगतधारकांचे नाव-पत्ते हे सगळे दिसते. हे सगळे काळजीपूर्वक तपासा. काही चूक असेल तर दुरुस्ती करा. सगळे बरोबर असेल तर पुढे जा वर क्लिक करा. आता मोजणीची फी भरण्याचा टप्पा येतो. चलान दोन प्रकारे भरता येते. ऑनलाईन आणि ऑफलाईन. ऑनलाईन पद्धतीने थेट पेमेंट होते. ऑफलाईन पद्धतीत अर्जाची प्रिंट काढायची, बँक किंवा पोस्ट ऑफिसमध्ये चलान भरायचे. चलान भरल्यावर चलान क्रमांक मिळतो. तो क्रमांक, तारीख, रक्कम आणि चलानची PDF पोर्टलवर अपलोड करायची आहे. “चलान अपलोड करा” वर क्लिक करा. सगळी माहिती भरा. फाईल अटॅच करा. Submit करा. Submit केल्यावर “हद्दकायम मोजणीचा अर्ज यशस्वीरित्या सबमिट झाला” असा संदेश येईल. तुमचा अर्ज क्रमांक सांभाळून ठेवा. पुढे या क्रमांकाने अर्जाची स्थिती तपासता येते.

थोडक्यात मोजणी 2.0 बद्दल महत्त्वाचे मुद्दे

जमिनीच्या वादांवर उपाय म्हणजे सरकारी मोजणी. मोजणी 2.0 पोर्टलद्वारे ऑनलाईन अर्ज करता येतो. भूमी अभिलेख वेबसाईटवर जाऊन इ-मोजणी 2.0 वर क्लिक करा. नोंदणी करा, लॉगिन करा. हद्दकायम मोजणी निवडा. जमिनीची माहिती, सहधारक, लगतधारकांचे तपशील भरा. आधार कार्ड आणि तीन महिन्यांतील सातबारा अपलोड करा. फी भरा आणि चलान अपलोड करा. अर्ज यशस्वी होईल आणि मोजणीची नोटीस वेळेवर येईल.

जमीन मोजणी आणि भूमी अभिलेखशी संबंधित अधिकृत माहितीसाठी bhulekh.mahabhumi.gov.in या संकेतस्थळाला भेट द्या.