घरबसल्या काढा हयातीचे प्रमाणपत्र! वृद्धांना मोठा दिलासा, मोबाईलवर काही मिनिटांत होणार लाईफ सर्टिफिकेट डाउनलोड

इंदिरा गांधी पेन्शन योजना : हयात प्रमाणपत्र आता घरबसल्या मोबाईलवर स्टेप बाय स्टेप संपूर्ण माहिती इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ पेन्शन योजना, संजय गांधी निराधार योजना आणि इतर केंद्रीय पेन्शन योजनांचा लाभ सुरू ठेवण्यासाठी दरवर्षी हयात प्रमाणपत्र म्हणजेच लाईफ सर्टिफिकेट सादर करावे लागते. आधी हे काम तहसील कार्यालय किंवा आपले सरकार केंद्रात जाऊन करावे लागत होते. आता हे घरबसल्या मोबाईलवर करता येते. Beneficiary Satypaan अॅप कसे डाउनलोड करायचे, नोंदणी कशी करायची, हयात व्हेरिफिकेशन कसे करायचे, BSA नंबर काय असतो आणि प्रमाणपत्र कसे डाउनलोड करायचे हे सगळे या लेखात स्टेप बाय स्टेप सांगणार आहोत.

तहसीलच्या चकरा संपल्या आता मोबाईलवरच होते सगळे

मुख्य मुद्दा: वृद्ध, अपंग आणि निराधार पेन्शनधारकांना हयात प्रमाणपत्रासाठी आता कुठेही जाण्याची गरज नाही. मोबाईलवर घरबसल्या हे काम होते.

महाराष्ट्रातील हजारो वृद्ध बांधवांना दर महिना शासनाकडून पेन्शन मिळते. इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ पेन्शन योजना, संजय गांधी निराधार योजना यांसारख्या केंद्र शासनाच्या योजनांतून दर महिना ५०० रुपये किंवा त्यापेक्षा जास्त रक्कम लाभार्थ्यांच्या खात्यात जमा होते. ही रक्कम छोटी वाटत असली तरी एकट्या वृद्ध माणसाच्या दैनंदिन गरजा भागवण्यासाठी ती महत्त्वाची असते. मात्र हे पेन्शन सतत मिळत राहण्यासाठी दरवर्षी एकदा हयात प्रमाणपत्र म्हणजे लाईफ सर्टिफिकेट सादर करणे बंधनकारक असते. याशिवाय शासनाला समजत नाही की लाभार्थी अजून जिवंत आहे का नाही. जर प्रमाणपत्र सादर झाले नाही तर पेन्शन थांबते. आधी हे प्रमाणपत्र मिळवण्यासाठी तहसील कार्यालय किंवा आपले सरकार सेवा केंद्रात जावे लागत होते. ७० ते ८० वर्षांच्या वृद्धांना हे करणे किती कठीण असते हे सांगायला नको. गुडघ्याचे दुखणे असेल, चालणे जड असेल, वाहतुकीचा खर्च नसेल अशा परिस्थितीत तालुक्याला जाणे म्हणजे मोठाच त्रास. पण आता हा त्रास संपला आहे. Beneficiary Satypaan या सरकारी अॅपद्वारे घरबसल्या मोबाईलवरच हयात प्रमाणपत्र काढता येते. संपूर्ण प्रक्रिया फक्त दहा ते पंधरा मिनिटांत पूर्ण होते.

कोणत्या योजनांसाठी हे प्रमाणपत्र लागते?

मुख्य मुद्दा: इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ पेन्शन, संजय गांधी निराधार योजना आणि National Social Assistance Programme अंतर्गत येणाऱ्या सर्व योजनांसाठी हे प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.

हे प्रमाणपत्र नक्की कोणाला लागते हे स्पष्ट करणे महत्त्वाचे आहे कारण अनेकांना आपल्या योजनेबद्दल माहित नसते. केंद्र शासनाच्या National Social Assistance Programme म्हणजे NSAP अंतर्गत अनेक पेन्शन योजना येतात. इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ पेन्शन योजना ही ६० वर्षांवरील गरजू वृद्धांसाठी आहे. इंदिरा गांधी राष्ट्रीय विधवा पेन्शन योजना ही विधवा महिलांसाठी आहे. इंदिरा गांधी राष्ट्रीय अपंगत्व पेन्शन योजना ही अपंग व्यक्तींसाठी आहे. संजय गांधी निराधार अनुदान योजना ही राज्य शासनाची योजना आहे. या सर्व योजनांतील लाभार्थ्यांना दरवर्षी हयात प्रमाणपत्र सादर करणे अनिवार्य आहे. तुमच्या घरात एखादे आजोबा, आजी, विधवा आई किंवा अपंग व्यक्ती असेल जे या योजनांचा लाभ घेतात, तर त्यांच्यासाठी हे प्रमाणपत्र काढणे तुम्ही घरबसल्या करू शकता. त्यासाठी त्यांना कुठे न्यायची गरज नाही.

पहिली स्टेप : अॅप डाउनलोड आणि नोंदणी

मुख्य मुद्दा: Google Play Store वर “Beneficiary Satypaan” शोधा, version 1.2.2 इन्स्टॉल करा आणि आधार क्रमांक व मोबाईल नंबरने नोंदणी करा.

संपूर्ण प्रक्रिया दोन भागांत होते. पहिला भाग म्हणजे अॅप इन्स्टॉल करून त्यात नोंदणी करणे. दुसरा भाग म्हणजे प्रत्यक्ष हयात व्हेरिफिकेशन करणे. आधी पहिला भाग पाहूया. तुमच्या Android मोबाईलमध्ये Google Play Store उघडा. वरच्या सर्च बारमध्ये “Beneficiary Satypaan” असे टाइप करा. शोधल्यानंतर हे सरकारी अॅप पहिल्या क्रमांकावर दिसेल. सध्या याचे version 1.2.2 उपलब्ध आहे. Install वर क्लिक करा. अॅप इन्स्टॉल झाल्यावर ते उघडा. उघडल्यावर भाषा निवडण्याचा पर्याय येईल. मराठी, हिंदी किंवा इंग्रजी यापैकी तुम्हाला सोयीची भाषा निवडा. त्यानंतर authentication म्हणजे ओळख पडताळणीची माहिती दिसेल.

“Proceed for Device Registration” वर क्लिक करा. आता एक फॉर्म येईल. यात तुमचा आधार कार्ड क्रमांक टाका. मोबाईल नंबर टाका. ईमेल आयडी असल्यास टाका, नसल्यास सोडून द्या. हे भरल्यानंतर Register वर क्लिक करा. त्या मोबाईल नंबरवर OTP येईल. तो OTP अॅपमध्ये टाका आणि Submit करा. OTP Submit झाल्यानंतर आधार कार्डावरील नाव टाका, Declaration वर क्लिक करा आणि Scan वर क्लिक करा. आता अॅप तुमचे फेस ऑथेंटिकेशन करेल. मोबाईल चेहऱ्यासमोर धरा आणि हळू डोळे उघडझाप करा. व्हेरिफिकेशन आपोआप होईल. नोंदणी पूर्ण झाल्यावर तीन पर्याय दिसतील Central Government, Gujarat आणि Maharashtra. इंदिरा गांधी पेन्शन योजना ही केंद्र शासनाची योजना असल्याने “Central Government” वर क्लिक करा.

दुसरी स्टेप : NSAP पर्याय निवडणे

मुख्य मुद्दा: Central Government निवडल्यानंतर National Social Assistance Programme म्हणजे NSAP या पर्यायावर क्लिक करायचे आहे.

Central Government वर क्लिक केल्यानंतर अनेक पर्याय दिसतील. यात वेगवेगळ्या केंद्रीय योजनांचे पर्याय असतात. या सगळ्यांमधून “National Social Assistance Programme” म्हणजे NSAP हा पर्याय शोधा आणि त्यावर क्लिक करा. हा पर्याय म्हणजेच इंदिरा गांधी पेन्शन योजना, विधवा पेन्शन, अपंगत्व पेन्शन यांच्यासाठीचा विभाग आहे. NSAP वर क्लिक केल्यानंतर दोन पर्याय दिसतील. एक म्हणजे “Beneficiary Verification” आणि दुसरा म्हणजे “View Beneficiary Certificate.” हयात व्हेरिफिकेशन करण्यासाठी “Beneficiary Verification” वर क्लिक करायचे आहे. हा सगळ्यात महत्त्वाचा टप्पा आहे कारण इथेच प्रत्यक्ष व्हेरिफिकेशन होते.

तिसरी स्टेप : लाभार्थ्याची माहिती भरणे आणि फेस व्हेरिफिकेशन

मुख्य मुद्दा: लाभार्थ्याचा आधार क्रमांक, मोबाईल नंबर टाकायचा, OTP Submit करायचा आणि लाभार्थ्याचे फेस ऑथेंटिकेशन करायचे.

Beneficiary Verification वर क्लिक केल्यानंतर एक फॉर्म उघडेल. आता एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्या. यावेळी अॅप वापरणाऱ्याची माहिती नाही तर ज्यांचे हयात प्रमाणपत्र काढायचे आहे त्या लाभार्थ्याची माहिती भरायची आहे. म्हणजे जर आजोबांसाठी प्रमाणपत्र काढायचे असेल तर आजोबांचा आधार क्रमांक आणि त्यांचा मोबाईल नंबर टाका. ईमेल आयडी असल्यास टाका, नसल्यास सोडून द्या. एक चौकोन दिसेल त्यावर टिक करा म्हणजे Declaration द्या. Submit वर क्लिक करा. Submit केल्यानंतर लाभार्थ्याच्या मोबाईल नंबरवर OTP येईल. तो OTP अॅपमध्ये टाका. OTP Submit झाल्यानंतर काही सूचना दिसतील. त्या वाचा आणि परत एकदा चौकोनावर टिक करा.

आता “Scan” वर क्लिक करा. क्लिक केल्यावर मोबाईलचा कॅमेरा सुरू होईल. आता मोबाईल लाभार्थ्याच्या चेहऱ्यासमोर धरा. हे महत्त्वाचे आहे ज्याचे प्रमाणपत्र काढायचे त्याचाच चेहरा कॅमेऱ्यासमोर असणे आवश्यक आहे. कारण आधार कार्डावरील फोटोशी हा चेहरा जुळवला जातो. लाभार्थ्याने हळू डोळे बंद करून उघडायचे आहेत म्हणजे डोळे उघडझाप करायची आहे. जेव्हा चेहरा योग्य स्थितीत येईल तेव्हा कॅमेरा आपोआप फोटो कॅप्चर करेल. फेस व्हेरिफिकेशन यशस्वी झाल्यावर अर्ज आपोआप Submit होईल. स्क्रीनवर “Thank you for using Beneficiary Satypaan Application” असा संदेश येईल.

चौथी स्टेप : BSA नंबर हा नंबर अत्यंत महत्त्वाचा आहे

मुख्य मुद्दा: व्हेरिफिकेशन यशस्वी झाल्यावर BSA Transaction ID येतो. हा नंबर लिहून ठेवा. प्रमाणपत्र डाउनलोड करण्यासाठी हा नंबर लागतो.

व्हेरिफिकेशन यशस्वी झाल्यानंतर स्क्रीनवर एक महत्त्वाचा नंबर दिसेल. याला BSA Transaction ID म्हणतात. हा नंबर दिसला की लगेच तो कुठे तरी लिहून घ्या. मोबाईलमध्ये screenshot घ्या किंवा कागदावर लिहा. हा नंबर चुकूनही डिलीट होऊ देऊ नका. कारण हयात प्रमाणपत्र डाउनलोड करण्यासाठी हा BSA नंबरच लागतो. नंबर नसेल तर प्रमाणपत्र मिळत नाही आणि व्हेरिफिकेशन कोठे झाले हे तपासता येत नाही. स्क्रीनवर लाभार्थ्याचे नाव, नोंदणी तारीख, Beneficiary ID, मोबाईल नंबर, आधार क्रमांक, प्रवर्ग, लिंग आणि योजनेचे नाव दिसते. जसे की “Indira Gandhi National Old Age Pension” असे योजनेचे नाव दिसेल. हे सगळे बघा आणि BSA Transaction ID नंबर नीट लिहून घ्या. हा नंबर म्हणजे तुमच्या यशस्वी व्हेरिफिकेशनचा पुरावा आहे.

पाचवी स्टेप : हयात प्रमाणपत्र डाउनलोड करणे

मुख्य मुद्दा: “View Beneficiary Certificate” मध्ये BSA नंबर टाकल्यावर हयात प्रमाणपत्र स्क्रीनवर दिसते आणि डाउनलोड करता येते.

BSA नंबर मिळाल्यानंतर प्रमाणपत्र डाउनलोड करण्याची प्रक्रिया सुरू करायची आहे. अॅपच्या मागच्या स्क्रीनवर जा. NSAP च्या पर्यायांमध्ये परत जा. आता “View Beneficiary Certificate” या पर्यायावर क्लिक करा. एक नवीन स्क्रीन उघडेल. त्यात BSA Transaction ID टाकायची जागा असेल. तुम्ही आधी लिहून ठेवलेला BSA नंबर इथे टाका. Submit वर क्लिक करा. Submit केल्यानंतर हयात प्रमाणपत्र म्हणजेच लाईफ सर्टिफिकेट स्क्रीनवर दिसेल. या प्रमाणपत्रात लिहिलेले असते “Certified that the Beneficiary having Beneficiary ID has been biometrically authenticated her presence and that she is alive on [तारीख].” याचा सोप्या भाषेत अर्थ असा आहे की या लाभार्थ्याची आज या तारखेला बायोमेट्रिक ओळख पटवण्यात आली आणि ते जिवंत असल्याचे शासनाला कळवण्यात आले. हे प्रमाणपत्र Download किंवा Save करता येते. PDF स्वरूपात साठवता येते. भविष्यात लागल्यास प्रिंट काढता येते. एवढी सोपी प्रक्रिया आहे. आणि हे सगळे कोठेही न जाता, कोणावरही अवलंबून न राहता घरबसल्या होते.

घरातील तरुणांनी वृद्धांसाठी हे करावे

मुख्य मुद्दा: मोबाईल न जमणाऱ्या वृद्धांसाठी घरातील तरुण मुले किंवा नातवंडे ही प्रक्रिया करू शकतात. फक्त फेस ऑथेंटिकेशनच्या वेळी लाभार्थ्याचा चेहरा कॅमेऱ्यासमोर असणे आवश्यक आहे.

हे अॅप वापरणे वृद्धांना जड जाऊ शकते. मोबाईल कमी वापरणाऱ्या आजोबा-आजींना Play Store, OTP, Scan असे शब्द परके वाटतात. मात्र यात अडायचे कारण नाही. घरातील मुले, नातवंडे किंवा विश्वासू शेजारी ही सगळी प्रक्रिया करू शकतात. अॅप इन्स्टॉल करणे, नोंदणी करणे, फॉर्म भरणे हे सगळे दुसरा माणूस करू शकतो. फक्त एक गोष्ट लाभार्थ्याने स्वतः करायची आहे. फेस ऑथेंटिकेशनच्या वेळी मोबाईल कॅमेऱ्यासमोर त्यांचा स्वतःचा चेहरा असणे आवश्यक आहे. कारण आधार कार्डावरील फोटोशी त्यांचाच चेहरा जुळवला जातो. त्यामुळे ते कुठेही बसलेले असोत, त्यांच्या समोर मोबाईल धरा, डोळे उघडझाप करायला सांगा आणि व्हेरिफिकेशन पूर्ण करा. पाच मिनिटांत काम होते. घरातील एका तरुणाने हे शिकले तर तो संपूर्ण कुटुंबातील आणि शेजारच्यांच्या वृद्धांसाठी हे काम करू शकतो. हे एक छोटेसे काम आहे पण त्यामुळे एखाद्या वृद्ध माणसाचे पेन्शन बंद पडण्यापासून वाचते.

थोडक्यात या प्रक्रियेचे महत्त्वाचे मुद्दे

इंदिरा गांधी पेन्शन किंवा इतर NSAP योजनांचे लाभार्थी आता घरबसल्या हयात प्रमाणपत्र काढू शकतात. Play Store वर Beneficiary Satypaan अॅप इन्स्टॉल करा. Central Government मधून NSAP निवडा. Beneficiary Verification मध्ये लाभार्थ्याचा आधार आणि मोबाईल नंबर टाका. OTP Submit करा. लाभार्थ्याचे फेस ऑथेंटिकेशन करा. BSA नंबर लिहून घ्या. View Beneficiary Certificate मध्ये BSA नंबर टाकून प्रमाणपत्र डाउनलोड करा. तहसील किंवा सेवा केंद्राची चक्कर वाचते. वेळ वाचतो. पैसे वाचतात. आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे वृद्धांचे पेन्शन वेळेत सुरू राहते.

सरकारी पेन्शन योजना आणि हयात प्रमाणपत्राबाबत अधिक माहितीसाठी तुमच्या जवळच्या आपले सरकार सेवा केंद्राशी किंवा तहसील कार्यालयाशी संपर्क साधा.