घरबसल्या काढा हयातीचे प्रमाणपत्र! महाराष्ट्र सरकारची नवीन ऑनलाईन सुविधा सुरू

श्रावण बाळ योजना, अपंग पेन्शन योजना आणि इतर सामाजिक सुरक्षा पेन्शन योजनांचा लाभ सुरू ठेवण्यासाठी दरवर्षी हयात प्रमाणपत्र म्हणजेच हयातीचे व्हेरिफिकेशन करणे आवश्यक असते. आधी हे काम ऑफलाईन करावे लागत होते. आता महाराष्ट्र शासनाने ही संपूर्ण प्रक्रिया ऑनलाईन केली आहे. Beneficiary Satypaan नावाचे अॅप वापरून घरबसल्या मोबाईलवरच हयात प्रमाणपत्र काढता येते. हे अॅप कसे डाउनलोड करायचे, नोंदणी कशी करायची, हयात व्हेरिफिकेशन कसे करायचे आणि प्रमाणपत्र कसे डाउनलोड करायचे हे सगळे या लेखात सविस्तर आणि सोप्या भाषेत सांगणार आहोत.

हयात प्रमाणपत्र म्हणजे काय आणि ते का लागते?

मुख्य मुद्दा: पेन्शन योजनांचा लाभ सुरू ठेवण्यासाठी लाभार्थी जिवंत असल्याचे दरवर्षी सिद्ध करावे लागते. यालाच हयात प्रमाणपत्र म्हणतात.

महाराष्ट्रात अनेक पेन्शन योजना चालवल्या जातात. श्रावण बाळ योजना, अपंगत्व पेन्शन योजना, विधवा पेन्शन योजना, वृद्धापकाळ निवृत्ती वेतन योजना अशा अनेक योजना आहेत. या योजनांचा लाभ दर महिन्याला लाभार्थ्यांच्या बँक खात्यात जमा होतो. मात्र हा लाभ सतत मिळत राहण्यासाठी एक महत्त्वाची अट आहे. लाभार्थी जिवंत असल्याचे म्हणजे हयात असल्याचे दरवर्षी एकदा तरी शासन यंत्रणेला सिद्ध करून दाखवावे लागते.

याला हयात प्रमाणपत्र किंवा हयातीचे व्हेरिफिकेशन म्हणतात. जर हे व्हेरिफिकेशन झाले नाही तर शासन समजते की कदाचित लाभार्थी आता हयात नाही. अशा वेळी पेन्शन बंद होऊ शकते. अनेक वृद्ध, अपंग किंवा आजारी लाभार्थ्यांना आधी हे प्रमाणपत्र काढण्यासाठी ऑफलाईन कार्यालयात जावे लागत होते. वृद्धांना लांब प्रवास करायला त्रास होत असे. अपंग व्यक्तींना कार्यालयात जाणे शक्य नसे. कधी कधी कार्यालयात जाऊनही काम होत नसे, पुन्हा यायला सांगितले जात असे. या सगळ्या त्रासापासून मुक्तता करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने आता ही संपूर्ण प्रक्रिया ऑनलाईन केली आहे. आता घरबसल्या मोबाईलवर अवघ्या काही मिनिटांत हयात प्रमाणपत्र काढता येते. हे खरोखरच एक मोठे बदल आहे.

कोणत्या योजनांसाठी हे प्रमाणपत्र लागते?

मुख्य मुद्दा: श्रावण बाळ योजना, अपंग पेन्शन, विधवा पेन्शन यांसह सर्व सामाजिक सुरक्षा पेन्शन योजनांसाठी हे प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.

हयात प्रमाणपत्र कोणत्या योजनांसाठी लागते हे आधी समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. श्रावण बाळ योजना ही वृद्धांसाठी आहे. ६५ वर्षांवरील गरजू वृद्धांना या योजनेतून दर महिना पेन्शन मिळते. या योजनेचा लाभ सुरू ठेवण्यासाठी दरवर्षी हयात व्हेरिफिकेशन करावे लागते. अपंगत्व पेन्शन योजनेतील लाभार्थ्यांनाही हे प्रमाणपत्र द्यावे लागते. ४०% किंवा त्यापेक्षा जास्त अपंगत्व असलेल्या व्यक्तींना या योजनेतून पेन्शन मिळते. विधवा पेन्शन योजनेतील महिलांनाही हे व्हेरिफिकेशन करावे लागते. याशिवाय इतर सामाजिक सुरक्षा पेन्शन योजनांतील सर्व लाभार्थ्यांना हे प्रमाणपत्र आवश्यक आहे. थोडक्यात, जे कोणी राज्य शासनाच्या कोणत्याही पेन्शन योजनेचा लाभ घेतात, त्यांना दरवर्षी एकदा हे हयात व्हेरिफिकेशन करावेच लागते. जर तुमच्या घरात आजोबा, आजी, आई-वडील किंवा अपंग व्यक्ती असेल जे पेन्शन घेतात, तर ही माहिती त्यांच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे.

कोणते अॅप वापरायचे आणि ते कुठून मिळेल?

मुख्य मुद्दा: Google Play Store वर “Beneficiary Satypaan” हे अॅप शोधायचे आणि ते मोबाईलमध्ये इन्स्टॉल करायचे.

हे सगळे करण्यासाठी एक विशेष अॅप वापरावे लागते. या अॅपचे नाव आहे Beneficiary Satypaan. हे अॅप महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत अॅप आहे. ते Google Play Store वर उपलब्ध आहे. अॅप डाउनलोड करण्यासाठी आधी तुमच्या Android मोबाईलमध्ये Play Store उघडा. Play Store उघडल्यानंतर वरती सर्च बारमध्ये “Beneficiary Satypaan” असे टाइप करा. सर्च केल्यानंतर पहिल्या क्रमांकावर हे सरकारी अॅप दिसेल. ते अॅप ओळखण्यासाठी त्यावर सरकारी चिन्ह असते. Install वर क्लिक करा. अॅप मोबाईलमध्ये इन्स्टॉल झाल्यानंतर ते उघडा. अॅप उघडल्यावर एक डॅशबोर्ड दिसेल. यात भाषा निवडण्याचा पर्याय येईल. मराठी किंवा हिंदी तुम्हाला जी भाषा सोयीची असेल ती निवडा. मराठी निवडल्यास सगळे मराठीत दिसेल त्यामुळे समजणे सोपे जाईल.

अॅपमध्ये नोंदणी कशी करायची?

मुख्य मुद्दा: अॅप वापरण्यासाठी आधी आधार क्रमांक, मोबाईल नंबर आणि ईमेल आयडी वापरून नोंदणी करावी लागते. फेस ऑथेंटिकेशनही करावे लागते.

अॅप डाउनलोड झाल्यानंतर त्यात नोंदणी करणे आवश्यक आहे. ही नोंदणी फक्त एकदाच करायची आहे. नोंदणी झाल्यानंतर पुढच्या वेळी फक्त लॉगिन करायचे असते. नोंदणीसाठी अॅप उघडल्यानंतर “Proceed for Device Registration” या बटणावर क्लिक करा. आता एक फॉर्म उघडेल. या फॉर्ममध्ये तुमचा आधार कार्ड क्रमांक टाका. त्यानंतर तुमचा मोबाईल नंबर टाका. ईमेल आयडी टाकणे ऐच्छिक आहे, म्हणजे इच्छा असल्यास टाका. हे सगळे भरल्यानंतर Register वर क्लिक करा. क्लिक केल्यानंतर तुम्ही दिलेल्या मोबाईल नंबरवर एक OTP येईल. तो OTP अॅपमध्ये टाका आणि Submit वर क्लिक करा. OTP Submit झाल्यानंतर आता तुम्हाला तुमचे नाव टाकायचे आहे. जे नाव तुमच्या आधार कार्डावर आहे तेच नाव टाका. Declaration वर क्लिक करा आणि Scan वर क्लिक करा. आता अॅप तुमचे फेस ऑथेंटिकेशन करेल. हे ऐकून घाबरू नका. फेस ऑथेंटिकेशन म्हणजे अॅप तुमचा चेहरा आधार कार्डावरील फोटोशी जुळवते. यासाठी फक्त मोबाईल तुमच्या चेहऱ्यासमोर धरायचा आणि डोळे हळू बंद करून उघडायचे. ऑटोमॅटिकली व्हेरिफिकेशन होईल. व्हेरिफिकेशन यशस्वी झाल्यानंतर तुमची नोंदणी पूर्ण होईल. आता पुढच्या स्क्रीनवर तीन पर्याय दिसतील Central Government, Gujarat आणि Maharashtra. यातून Maharashtra वर क्लिक करा.

हयात व्हेरिफिकेशन कसे करायचे? स्टेप बाय स्टेप

मुख्य मुद्दा: Social Security Pension मधील Beneficiary Verification वर क्लिक करून लाभार्थ्याचे आधार, मोबाईल नंबर टाकायचे आणि फेस ऑथेंटिकेशन करायचे.

नोंदणी पूर्ण झाल्यानंतर आता प्रत्यक्ष हयात व्हेरिफिकेशनची प्रक्रिया करायची आहे. Maharashtra वर क्लिक केल्यानंतर एक नवीन स्क्रीन उघडेल. त्यात “Social Security Pension” हा पर्याय दिसेल. त्यावर क्लिक करा. क्लिक केल्यानंतर दोन पर्याय दिसतील. पहिला आहे “Beneficiary Verification” आणि दुसरा आहे “View Beneficiary Certificate.” हयात व्हेरिफिकेशन करण्यासाठी “Beneficiary Verification” वर क्लिक करा. आता एक फॉर्म उघडेल. या फॉर्ममध्ये लाभार्थ्याची माहिती भरायची आहे. म्हणजे ज्या व्यक्तीचे हयात प्रमाणपत्र काढायचे आहे त्यांची माहिती. त्यांचा आधार कार्ड क्रमांक टाका. त्यांचा मोबाईल नंबर टाका. ईमेल आयडी असल्यास टाका. “I Declare” वर क्लिक करा आणि Submit वर क्लिक करा. Submit केल्यानंतर त्या लाभार्थ्याच्या मोबाईल नंबरवर OTP जाईल. तो OTP अॅपमध्ये टाका. OTP Submit केल्यानंतर आता फेस ऑथेंटिकेशन होईल. मात्र इथे एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्या. यावेळी ज्या व्यक्तीचे हयात प्रमाणपत्र काढायचे आहे त्या व्यक्तीचे फेस ऑथेंटिकेशन होईल. म्हणजे मोबाईल त्या व्यक्तीच्या चेहऱ्यासमोर धरायचा. ते व्यक्ती डोळे हळू बंद करून उघडतील. ऑटोमॅटिकली त्यांचा चेहरा आधार कार्डाशी जुळेल. जेव्हा हिरव्या रंगाचे चिन्ह दिसेल तेव्हा फेस व्हेरिफिकेशन यशस्वी झाले असे समजा. फेस व्हेरिफिकेशन झाल्यानंतर Application आपोआप Submit होईल. स्क्रीनवर “Thank you for Hayat Certification” असा संदेश येईल. त्याचबरोबर एक BSA नंबर म्हणजे एक विशेष ओळख क्रमांक लाभार्थ्याच्या मोबाईल नंबरवर पाठवला जाईल. हा नंबर सांभाळून ठेवा कारण प्रमाणपत्र डाउनलोड करण्यासाठी तो लागेल.

हयात प्रमाणपत्र कसे डाउनलोड करायचे?

मुख्य मुद्दा: View Beneficiary Certificate मध्ये BSA नंबर टाकल्यानंतर प्रमाणपत्र डाउनलोड करता येते.

व्हेरिफिकेशन झाल्यानंतर प्रमाणपत्र डाउनलोड करण्याची प्रक्रिया सोपी आहे. Social Security Pension स्क्रीनवर परत जा. आता “View Beneficiary Certificate” वर क्लिक करा. एक नवीन स्क्रीन उघडेल. त्यात BSA ID नंबर टाकण्याचे ठिकाण असेल. तुमच्या मोबाईलवर जो BSA नंबर आला होता तो इथे टाका. Submit वर क्लिक करा. Submit केल्यानंतर तुमचे हयात प्रमाणपत्र स्क्रीनवर दिसेल. हे प्रमाणपत्र Download किंवा Save करता येते. ते PDF स्वरूपात साठवता येते. भविष्यात कुठे सादर करायचे असेल तेव्हा हे PDF वापरता येईल किंवा प्रिंट काढता येईल. ही संपूर्ण प्रक्रिया घरबसल्या दहा ते पंधरा मिनिटांत पूर्ण होऊ शकते. आधी जे काम कार्यालयात जाऊन तासनतास थांबून करावे लागत होते ते आता मोबाईलवर होते. ज्या व्यक्तींना चालणे फिरणे कठीण आहे, ज्या वृद्धांना प्रवास जड जातो, ज्या अपंगांना कार्यालयात पोहोचणे शक्य नसते त्या सर्वांसाठी हे खरोखरच खूप मोठी सुविधा आहे.

या प्रक्रियेत कोण मदत करू शकते?

मुख्य मुद्दा: घरातील तरुण मुले, नातवंडे किंवा शेजारी हे वृद्ध आणि अपंग लाभार्थ्यांना ही प्रक्रिया पूर्ण करण्यात मदत करू शकतात.

अनेक वृद्ध आणि अपंग लाभार्थ्यांना मोबाईल वापरणे जड जाते. अॅप डाउनलोड करणे, नोंदणी करणे, OTP टाकणे हे त्यांना एकट्याने करणे कठीण असते. पण यात घाबरण्याचे कारण नाही. कारण ही प्रक्रिया तुमच्यासाठी दुसरी व्यक्तीही करू शकते. घरातील मुले, नातवंडे किंवा विश्वासू शेजारी ही प्रक्रिया करू शकतात. अॅपमध्ये नोंदणी करणारी व्यक्ती वेगळी असू शकते आणि ज्यांचे हयात प्रमाणपत्र काढायचे ती व्यक्ती वेगळी असू शकते. महत्त्वाचे फक्त एवढेच आहे की लाभार्थ्याच्या आधार क्रमांकावर नोंद असलेला मोबाईल नंबर जवळ असावा जेणेकरून OTP मिळेल. आणि फेस ऑथेंटिकेशनच्या वेळी लाभार्थ्याचाच चेहरा कॅमेऱ्यासमोर धरायचा आहे. बाकी सगळी प्रक्रिया मदतनीस व्यक्ती करू शकते. त्यामुळे घरात जर एखादा तरुण असेल, तर त्याने आजोबा, आजी किंवा पेन्शनधारक आई-वडिलांसाठी हे काम करावे. हा त्यांच्यासाठी खूप मोठा उपकार ठरेल.

थोडक्यात हयात प्रमाणपत्राबद्दल महत्त्वाचे मुद्दे

पेन्शन योजनांचा लाभ सुरू ठेवण्यासाठी दरवर्षी हयात व्हेरिफिकेशन करणे आवश्यक आहे. आधी हे ऑफलाईन करावे लागत होते, आता ऑनलाईन होते. Beneficiary Satypaan हे अॅप Play Store वर उपलब्ध आहे. आधार क्रमांक आणि मोबाईल नंबर वापरून नोंदणी करायची. फेस ऑथेंटिकेशनने व्हेरिफिकेशन होते. BSA नंबर वापरून प्रमाणपत्र डाउनलोड करता येते. श्रावण बाळ योजना, अपंग पेन्शन, विधवा पेन्शन यांसह सर्व पेन्शनधारकांसाठी हे आवश्यक आहे. वृद्ध आणि अपंग व्यक्तींना घरातील तरुणांनी मदत करावी.

सामाजिक सुरक्षा पेन्शन योजना आणि इतर शासकीय योजनांच्या अधिकृत माहितीसाठी नेहमी महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत वेबसाईटवरून माहिती घ्या.