ई-फेरफार ऑनलाईन अर्ज : वारसाची नोंद घरबसल्या करा संपूर्ण पायरीपायरीने मार्गदर्शन महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने ई-फेरफार म्हणजेच ऑनलाईन सातबारा म्युटेशनची सुविधा उपलब्ध करून दिली आहे. वारसाची नोंद, बोजा चढवणे किंवा कमी करणे, इकरार नोंद हे सगळे फेरफार आता घरबसल्या ऑनलाईन करता येतात. नोंदणी कशी करायची, लॉगिन कसे करायचे, वारसाची नोंद कशी करायची, कोणती कागदपत्रे लागतात, विलंब शुल्क कधी लागते आणि अर्ज केल्यानंतर पुढे काय होते हे सगळं या लेखात सविस्तर जाणून घेणार आहोत.
फेरफार म्हणजे काय आणि ऑनलाईन का करायचे?
जमिनीच्या सातबाऱ्यावर कोणतीही नोंद बदलण्याची किंवा नवीन करण्याची प्रक्रिया म्हणजे फेरफार. एखाद्या व्यक्तीचे निधन झाले की त्यांच्या जमिनीचे वारस म्हणून नावे लावण्यासाठी वारसाची नोंद करावी लागते. जमिनीवर बँकेचे कर्ज घेतले असेल तर बोजा चढवला जातो आणि कर्ज फेडल्यावर बोजा कमी करण्याचा फेरफार होतो. जमीन विकली तर इकरार नोंद होते. असे वेगवेगळे फेरफार जमिनीच्या नोंदींमध्ये होतात. यापूर्वी हे सगळे काम तलाठी कार्यालयात जाऊन करावे लागत होते. तिथे रांगा, वेळ, दलाल आणि त्रास हे सगळे सहन करावे लागत होते. आता मात्र महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने ई-फेरफार प्रणाली सुरू केली आहे. या प्रणालीद्वारे घरबसल्या मोबाईल किंवा संगणकावरून फेरफारासाठी ऑनलाईन अर्ज करता येतो. अर्ज केल्यानंतर तो थेट तलाठ्याच्या डेस्कला जातो. तलाठी कागदपत्रे तपासतो आणि फेरफार करतो. कार्यालयात जाण्याची गरज नाही, दलालाची गरज नाही आणि रांगेत उभे राहण्याची गरज नाही. ही सुविधा शेतकरी आणि जमीनधारकांसाठी खूपच उपयुक्त आहे. विशेषतः वृद्ध आणि ज्यांना लांब जाणे शक्य नाही अशांसाठी ही सुविधा वरदान आहे.
भूमी अभिलेख पोर्टलवर नोंदणी कशी करायची?
मुख्य मुद्दा: भूमी अभिलेख विभागाच्या पोर्टलवर आधी नोंदणी करायची असते, नोंदणीनंतर युजरनेम आणि पासवर्ड मिळतो.
ई-फेरफार प्रणाली वापरण्यासाठी सर्वात आधी भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवर नोंदणी करणे आवश्यक आहे. पोर्टलवर आल्यानंतर “Sign Up” किंवा “नोंदणी करा” या पर्यायावर क्लिक करायचे. नोंदणी फॉर्मध्ये काही महत्त्वाची माहिती भरायची असते. सर्वात आधी अर्जदाराचे पूर्ण नाव मराठीत भरायचे. त्यानंतर स्वतःसाठी एक युजरनेम तयार करायचा. हा युजरनेम म्हणजे लॉगिन करण्यासाठी वापरण्यात येणारे नाव आहे. जसे की “ramesh123” किंवा “patil.suresh” असा कोणताही युजरनेम निवडता येतो. तो लक्षात राहणारा असावा. त्यानंतर एक पासवर्ड तयार करायचा. पासवर्ड कोणाला सांगू नये. पासवर्ड विसरला तर परत मिळवण्यासाठी एक सुरक्षा प्रश्न विचारला जातो, तो प्रश्न आणि उत्तर निवडायचे. त्यानंतर पूर्ण पत्ता, मोबाईल नंबर आणि ईमेल आयडी भरायचा. सगळी माहिती भरल्यानंतर “नोंदणी करा” वर क्लिक करायचे. नोंदणी यशस्वी झाली की मोबाईलवर संदेश येतो. एकदा नोंदणी झाली की पुन्हा करायची गरज नाही. आपले युजरनेम आणि पासवर्ड जपून ठेवायचे.
लॉगिन करून ई-हक्क प्रणालीत कसे जायचे?
मुख्य मुद्दा: युजरनेम, पासवर्ड आणि कॅप्चा टाकून लॉगिन केल्यावर सातबारा म्युटेशन पर्याय निवडायचा आणि नवीन अर्ज भरायला सुरुवात करायची.
नोंदणी झाल्यानंतर आता लॉगिन करायचे आहे. पोर्टलवर येऊन युजरनेम टाकायचे. पासवर्ड टाकायचा. त्यानंतर कॅप्चा कोड दिसेल तो अचूक भरायचा. आणि लॉगिन बटण दाबायचे. लॉगिन झाल्यानंतर डॅशबोर्ड दिसतो. डॅशबोर्डवर “सातबारा मुटेशन” किंवा “ई-हक्क” असा पर्याय दिसतो. त्यावर क्लिक करायचे. आता “फेरफार अर्ज प्रणाली” उघडते. इथे आधी केलेले अर्ज असतील तर ते दिसतात. नवीन अर्ज करायचा असेल तर “नवीन अर्ज” या बटणावर क्लिक करायचे. नवीन अर्जावर क्लिक केल्यावर एक फॉर्म उघडतो. यात आधी जिल्हा निवडायचा आहे. जिल्हा निवडल्यावर तालुका निवडायचा. तालुका निवडल्यावर गाव निवडायचे. जिल्हा, तालुका आणि गाव हे तुमच्या जमिनीच्या ठिकाणानुसार निवडायचे. हे निवडल्यानंतर पुढचा फॉर्म उघडतो जिथे फेरफाराचा प्रकार निवडायचा असतो.
फेरफाराचा प्रकार कसा निवडायचा?
मुख्य मुद्दा: वारसाची नोंद, बोजा चढवणे-कमी करणे, इकरार नोंद, एकोम नोंद यापैकी हवा तो फेरफार निवडता येतो.
जिल्हा, तालुका आणि गाव निवडल्यानंतर फेरफाराचा प्रकार निवडण्याचा पर्याय येतो. यात वेगवेगळे पर्याय दिसतात जसे की वारस नोंद, बोजा कमी करणे, बोजा चढवणे, इकरार नोंद, एकोम नोंद, अपाक नोंद इत्यादी. आपल्याला कोणता फेरफार करायचा आहे तो निवडायचा. उदाहरणार्थ एखाद्या व्यक्तीचे निधन झाले आणि त्यांच्या जमिनीवर वारसाचे नाव लावायचे असेल तर “वारस नोंद” निवडायचे. हा या लेखातील मुख्य उदाहरण आहे. “वारस नोंद” वर क्लिक केल्यानंतर पुढचा भाग उघडतो जिथे अर्जदाराची माहिती भरायची असते.
वारसाची नोंद करताना अर्जदाराची माहिती कशी भरायची?
मुख्य मुद्दा: अर्जदाराचे पूर्ण नाव, वडिलांचे नाव, आडनाव, मोबाईल नंबर आणि ईमेल आयडी मराठीत भरायचे असते.
“वारस नोंद” निवडल्यानंतर अर्जदाराच्या माहितीचा भाग येतो. यात अर्जदाराचे संपूर्ण नाव मराठीत लिहायचे. मराठीत नाव लिहिले की खाली इंग्रजीत आपोआप येते. वडिलांचे नाव द्यायचे. आडनाव द्यायचे. टोपण नाव असेल तर ते द्यायचे, नसेल तर रिकामे ठेवता येते. अर्जदाराचा ईमेल आयडी द्यायचा. मोबाईल नंबर द्यायचा. हा मोबाईल नंबर सक्रिय असणे आवश्यक आहे कारण ओटीपी त्यावर येतो. सगळी माहिती भरल्यानंतर “पुढे” किंवा “Next” वर क्लिक करायचे. पुढच्या पायरीत खातेदाराची माहिती म्हणजे ज्याचा मृत्यू झाला त्याची माहिती भरायची असते.
मयत खातेदाराची माहिती कशी भरायची?
मुख्य मुद्दा: मयत खातेदाराचे नाव शोधायचे, त्याचा खाते क्रमांक निवडायचा आणि मृत्यूची तारीख टाकायची.
वारसाची नोंद करण्यासाठी ज्याचे निधन झाले म्हणजेच मयत खातेदाराची माहिती भरणे आवश्यक आहे. इथे खातेदाराचे नाव टाकून सर्च करायचे. नाव टाकल्यावर त्या नावाच्या खातेदारांची यादी येते. त्यातून योग्य खातेदार निवडायचा. खातेदार निवडल्यावर त्याचा खाते क्रमांक दाखवला जातो. तो खाते क्रमांक निवडायचा. त्यानंतर खातेदाराचा मृत्यू कधी झाला ती तारीख टाकायची. मृत्यूची तारीख टाकल्यानंतर एक महत्त्वाची गोष्ट होते मृत्यूनंतर किती दिवसांनी अर्ज केला जात आहे यावरून विलंब शुल्क लागेल का हे सांगितले जाते. जर मृत्यूनंतर लवकर अर्ज केला तर विलंब शुल्क लागत नाही. जर बराच काळ उलटला असेल तर विलंब शुल्क लागते. हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. सगळी माहिती भरल्यानंतर “सबमिट” वर क्लिक करायचे.
अर्जदार हाच वारस असेल तर काय करायचे?
मुख्य मुद्दा: अर्जदार वारसांपैकी असेल तर “होय” निवडायचे आणि वारसाचे नाव, पत्ता, धर्म आणि मयताशी नाते यांची माहिती द्यायची.
खातेदाराची माहिती सबमिट केल्यानंतर एक महत्त्वाचा प्रश्न विचारला जातो “अर्जदार हा वारसांपैकी आहे का?” जर अर्ज करणाऱ्या व्यक्तीचेच नाव वारस म्हणून लावायचे असेल तर “होय” निवडायचे. “होय” निवडल्यानंतर युजरनेम नुसार माहिती आपोआप येते. त्यात पूर्ण नाव दिसते. त्यानंतर काही अतिरिक्त माहिती भरायची असते जसे की पूर्ण पत्ता, धर्म आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे मयत खातेदाराशी असलेले नाते. नाते म्हणजे अर्जदार त्या मयत व्यक्तीचा मुलगा आहे, मुलगी आहे, पत्नी आहे, सून आहे किंवा इतर कोणते नाते आहे. यापैकी योग्य नाते निवडायचे. नाते निवडल्यानंतर “साठवा” म्हणजेच “Save” वर क्लिक करायचे. माहिती सेव्ह झाल्यावर खाली दाखवली जाते. ती तपासायची. बरोबर असेल तर “पुढे जा” वर क्लिक करायचे. जर एकापेक्षा जास्त वारस असतील तर प्रत्येक वारसाची माहिती अशाच पद्धतीने एक एक करून भरायची असते.
कोणती कागदपत्रे अपलोड करायची?
मुख्य मुद्दा: मृत्यू प्रमाणपत्र, सर्व वारसांचे संमती पत्र किंवा घोषणापत्र आणि जास्त वारस असल्यास इतर वारसांचा ठराव अपलोड करायचा.
“पुढे जा” वर क्लिक केल्यानंतर कागदपत्रे अपलोड करण्याचा भाग येतो. इथे योग्य कागदपत्रे अपलोड करणे अत्यंत आवश्यक आहे. चुकीची किंवा अपूर्ण कागदपत्रे असल्यास अर्ज नाकारला जाऊ शकतो. पहिले आणि सर्वात महत्त्वाचे कागदपत्र म्हणजे मयत खातेदाराचे मृत्यू प्रमाणपत्र. हे ग्रामपंचायत किंवा नगरपालिकेकडून मिळते. दुसरे कागदपत्र म्हणजे सर्व वारसांचे संमती पत्र. जर सगळे वारस एकमताने एका वारसाच्या नावाने नोंद करायला तयार असतील तर संमती पत्र द्यायचे. जर स्वतःच वारस असल्याचे सिद्ध करायचे असेल तर घोषणापत्र द्यायचे. तिसरे कागदपत्र म्हणजे जर एकापेक्षा जास्त वारस असतील आणि फक्त एकाचे नाव लावायचे असेल तर इतर वारसांचा ठराव म्हणजेच त्यांची सही असलेले कागदपत्र द्यायचे असते. सगळी कागदपत्रे एक एमबीच्या आत असणे आवश्यक आहे. जास्त मोठ्या आकाराची कागदपत्रे अपलोड होत नाहीत. कागदपत्रे स्कॅन करून पीडीएफ किंवा फोटो स्वरूपात तयार ठेवावीत.
ओटीपी व्हेरिफिकेशन आणि अर्ज सबमिट करण्याची प्रक्रिया
मुख्य मुद्दा: सगळी माहिती भरून कागदपत्रे अपलोड केल्यानंतर सहमती देऊन ओटीपी टाकायचा, प्रिव्ह्यू पाहायची आणि अर्ज सबमिट करायचा.
सगळी कागदपत्रे अपलोड केल्यानंतर एक सहमती दाखवली जाते. यात लिहिलेले असते की “मी दिलेली माहिती आणि कागदपत्रे बरोबर आहेत.” या सहमतीवर टिक करायचे. त्यानंतर “ओटीपी मागवा” वर क्लिक करायचे. नोंदणी केलेल्या मोबाईल नंबरवर ओटीपी येतो. तो ओटीपी योग्य ठिकाणी टाकायचा. ओटीपी टाकल्यानंतर “प्रिव्ह्यू” वर क्लिक करायचे. प्रिव्ह्यूमध्ये संपूर्ण अर्ज दिसतो वारसाचे नाव, मयताचे नाव, मृत्यूची तारीख, खाते क्रमांक आणि इतर सर्व माहिती. ही माहिती काळजीपूर्वक तपासायची. काही चुकीचे असेल तर “दुरुस्त करा” वर क्लिक करून बदल करता येतो. सगळे बरोबर असेल तर “सबमिट” वर क्लिक करायचे. “ओके” वर क्लिक केल्यावर अर्ज सबमिट होतो. एक फेरफार अर्ज क्रमांक मिळतो. हा क्रमांक जपून ठेवायचा आणि त्याची प्रिंट काढायची.
अर्ज सबमिट झाल्यानंतर पुढे काय होते?
मुख्य मुद्दा: अर्ज तलाठ्याच्या डेस्कला जातो, तलाठी कागदपत्रे तपासून फेरफार करतो आणि मृत्यूनंतर लवकर अर्ज केल्यास विलंब शुल्क लागत नाही.
अर्ज सबमिट झाल्यानंतर तो थेट संबंधित तलाठ्याच्या डेस्कला जातो. तलाठी अर्जातील माहिती तपासतो. जमिनीचे सातबारा तपासतो. अपलोड केलेली कागदपत्रे तपासतो. सगळे बरोबर असेल तर तलाठी फेरफार मंजूर करतो आणि सातबाऱ्यावर वारसाचे नाव नोंदवले जाते. जर काही कागदपत्र कमी असेल किंवा माहितीत काही त्रुटी असेल तर अर्जदाराला त्रुटी सुधारण्यास सांगितले जाते. त्यामुळे अर्ज भरताना सगळी माहिती अचूक भरणे आणि सर्व कागदपत्रे व्यवस्थित अपलोड करणे महत्त्वाचे आहे. विलंब शुल्काबद्दल एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवायची आहे. खातेदाराचा मृत्यू झाल्यानंतर लवकरात लवकर म्हणजेच काही दिवसांतच अर्ज केल्यास विलंब शुल्क लागत नाही. मात्र बराच काळ उलटल्यानंतर म्हणजे महिने किंवा वर्षे उशिरा अर्ज केल्यास विलंब शुल्क म्हणजेच दंड भरावा लागतो. त्यामुळे कोणाचे निधन झाल्यास शक्य तितक्या लवकर वारसाच्या नोंदीसाठी अर्ज करणे फायदेशीर आहे.
अर्जाचे अनुसरण कसे करायचे?
ऑनलाईन अर्ज केल्यानंतर त्याची स्थिती तपासता येते. पोर्टलवर लॉगिन करून “माझे अर्ज” किंवा “My Applications” पर्यायात जायचे. तिथे अर्जाचा क्रमांक, अर्जाची तारीख आणि सध्याची स्थिती दिसते. अर्ज प्रलंबित आहे, मंजूर झाला आहे की नाकारला गेला आहे हे तपासता येते. जर अर्ज नाकारला गेला असेल तर कारण दिलेले असते. ते वाचून त्रुटी दुरुस्त करून पुन्हा अर्ज करता येतो. या संपूर्ण प्रक्रियेत कुठेही कार्यालयात जाण्याची गरज नाही. घरबसल्या सगळे होते. हे ई-फेरफार प्रणालीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य आहे.
ई-फेरफार, सातबारा, जमीन नोंदी आणि भूमी अभिलेख विभागाच्या सेवांशी संबंधित इतर महत्त्वाच्या अपडेटसाठी नियमित माहिती घेत राहा. जय शिवराय.
