एससी-एसटी शेतकऱ्यांना पाईप संचावर 100% आणि पंप सेटवर 90% अनुदान, संपूर्ण माहिती शेतकरी बांधवांनो, कृषी विभागाकडून एक महत्त्वाची आणि उपयुक्त योजना राबवली जात आहे, ज्याबद्दल अनेकांच्या मनात संभ्रम आहे. नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा दोन अंतर्गत असलेल्या गावांतील अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातीच्या शेतकऱ्यांना पाईप संच आणि पंप सेट यासाठी अर्ज करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. या लेखात आपण ही योजना नेमकी काय आहे, किती अनुदान मिळते, कोण पात्र आहे, कोणती कागदपत्रे लागतात आणि अर्ज कुठे व कसा करायचा, हे सगळे सविस्तर समजून घेणार आहोत.
या योजनेबाबत गोंधळ का निर्माण झाला
कृषी विभागाकडून याबाबत पोस्टर तयार करून समाजमाध्यमांवर प्रसारित करण्यात आले होते, ज्यात एससी आणि एसटी प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना अर्ज करण्याचे आवाहन करण्यात आले होते. मात्र अनेक शेतकऱ्यांनी हे पोस्टर नीट न पाहताच विचारणा सुरू केली की खरोखरच पाईप आणि पंप सेटला शंभर टक्के आणि नव्वद टक्के अनुदान मिळते का, आणि जर मिळत असेल तर ती कोणती योजना आहे आणि तिचा अर्ज कुठे भरायचा. यामुळे कमेंट सेक्शनमध्ये आणि सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात प्रश्न विचारले जात होते. याच सगळ्या शंकांचे निरसन करण्यासाठी ही योजना सविस्तरपणे समजून घेणे गरजेचे आहे.
राज्यात शेतकऱ्यांसाठी कोणकोणत्या योजना राबवल्या जातात
राज्यातील अनुसूचित जातीच्या शेतकऱ्यांसाठी डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर कृषी स्वावलंबन योजना राबवली जाते, तर अनुसूचित जमातीच्या शेतकऱ्यांसाठी बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजना राबवली जाते. या दोन्ही योजनांव्यतिरिक्त राज्यातील सात हजार दोनशेहून अधिक गावांमध्ये पोकरा दोन शून्य शून्य म्हणजेच नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा दोन ही योजना सध्या राबवली जात आहे. याच योजनेअंतर्गत पाणी उपसा साधने म्हणजेच पंप संच आणि पाईप यांच्यासाठी विशेष अनुदान दिले जाते. यात पाईपला शंभर टक्के अनुदान आणि पंप संचाला नव्वद टक्के अनुदान मिळते. मात्र हे लक्षात घेणे गरजेचे आहे की ही सुविधा फक्त आणि फक्त अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातीच्या शेतकऱ्यांसाठी उपलब्ध आहे.
कोण शेतकरी या योजनेसाठी पात्र आहे
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी काही महत्त्वाचे निकष पूर्ण करावे लागतात. सगळ्यात आधी शेतकऱ्याचे एकूण क्षेत्र पाच हेक्टरपर्यंत असणे आवश्यक आहे. तसेच या योजनेचा लाभ एका कुटुंबातील फक्त एकाच व्यक्तीला दिला जातो, म्हणजेच एकाच कुटुंबातील अनेक सदस्य वेगवेगळे अर्ज करून लाभ घेऊ शकत नाहीत. याशिवाय शेतकऱ्याकडे सिंचनासाठी पाणी उपलब्ध असल्याचा पुरावा असणे गरजेचे आहे, आणि हा पुरावा म्हणजे संबंधित शेतकऱ्याच्या सातबारा उताऱ्यावर पाण्याच्या स्रोताची नोंद असणे आवश्यक आहे. ही नोंद नसेल, तर या योजनेचा लाभ मिळण्यात अडचण येऊ शकते.
पंप संचासाठी किती अनुदान मिळते
या योजनेअंतर्गत विद्युत पंप आणि डिझेल इंजिन यासाठी दहा एचपीपर्यंतच्या क्षमतेवर अनुदान दिले जाते. यामध्ये मोनोब्लॉक इलेक्ट्रिक पंप, आयएसआय मानांकित पंप, ओपनवेल सबमर्सिबल इलेक्ट्रिकल पंप आणि डिझेल इंजिन असे तीन मुख्य प्रकार अनुदानासाठी पात्र आहेत. यात पाच एचपी, साडेसात एचपी किंवा दहा एचपीपर्यंतची मोटर खरेदी करता येते. या पंप संचाच्या किमतीच्या नव्वद टक्के रक्कम किंवा जास्तीत जास्त चाळीस हजार रुपये, यापैकी जी रक्कम कमी असेल, तेवढे अनुदान शेतकऱ्याला दिले जाते. म्हणजेच जर पंपाची किंमत जास्त असेल तरीही अनुदानाची कमाल मर्यादा चाळीस हजार रुपयेच राहते.
पाईपसाठी किती अनुदान मिळते
पाईपच्या बाबतीत एचडीपी पाईप, पीव्हीसी पाईप आणि एचडीपी लॅमिनेटेड पाईप या तीन प्रकारच्या पाईपसाठी अनुदान दिले जाते. या पाईपच्या किमतीच्या शंभर टक्के रक्कम किंवा जास्तीत जास्त तीस हजार रुपये, यापैकी जी रक्कम कमी असेल, तेवढे अनुदान दिले जाते. यासाठी प्रत्येक प्रकारच्या पाईपचा दर प्रति मीटर निश्चित करण्यात आला आहे. एचडीपी पाईपसाठी जास्तीत जास्त शंभर रुपये प्रति मीटर, पीव्हीसी पाईपसाठी सत्तर रुपये प्रति मीटर आणि एचडीपी लॅमिनेटेड पाईपसाठी चाळीस रुपये प्रति मीटर असा दर निश्चित करण्यात आला आहे. या दरानुसार दीड इंच, दोन इंच आणि तीन इंच व्यासाच्या पाईपसाठी जास्तीत जास्त तीस हजार रुपयांच्या मर्यादेत हे अनुदान दिले जाते.
अर्ज कुठे आणि कसा करायचा
या योजनेसाठी अर्ज पूर्णपणे ऑनलाईन पद्धतीने करावा लागतो. नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा दोन साठी एक स्वतंत्र पोर्टल तयार करण्यात आले आहे, याला एनडीकेएसबी पोर्टल असे म्हणतात. या पोर्टलवर जाऊन शेतकऱ्याला आपला फार्मर आयडी आणि ओटीपी टाकून लॉगिन करावे लागते. लॉगिन झाल्यानंतर वैयक्तिक बाबींअंतर्गत असलेल्या पर्यायांमध्ये जाऊन एससी आणि एसटी प्रवर्गातील शेतकरी या पाईप आणि पंप संचासाठी अर्ज करू शकतात.
अर्जांची निवड कशी केली जाते
या योजनेत एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घेणे आवश्यक आहे. अर्ज ज्या क्रमाने येतात, त्यानुसार प्राधान्य दिले जाते, म्हणजे जे शेतकरी आधी अर्ज करतात त्यांना प्राधान्याने लाभ दिला जातो. मात्र जर एखाद्या भागात उपलब्ध लक्ष्यांकापेक्षा जास्त अर्ज आले, तर अशावेळी सोडत पद्धतीचा अवलंब केला जातो, म्हणजे लाभार्थ्यांची निवड चिठ्ठ्यांद्वारे केली जाते. एकदा शेतकऱ्याची निवड झाल्यानंतर पुढील टप्प्यात काही आवश्यक हमीपत्रे घेतली जातात, जसे की पाईपसाठीचे हमीपत्र आणि पंप संचासाठीचे हमीपत्र. ही हमीपत्रे आणि इतर आवश्यक कागदपत्रे सादर केल्यानंतरच प्रत्यक्ष अनुदान वितरणाची प्रक्रिया सुरू होते. उपलब्ध लक्ष्यांकाच्या प्रमाणातच शेतकऱ्यांना या अनुदानाचा लाभ दिला जातो, त्यामुळे लवकरात लवकर अर्ज करणे फायद्याचे ठरते.
ही योजना का महत्त्वाची आहे
सिंचनासाठी लागणारे पाईप आणि पंप संच खरेदी करणे अनेक शेतकऱ्यांसाठी मोठा आर्थिक भार असतो, विशेषतः अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातीच्या शेतकऱ्यांसाठी. या योजनेमुळे पाईपसाठी जवळपास पूर्ण खर्च आणि पंप संचासाठी बहुतांश खर्च शासनाकडून उचलला जातो, त्यामुळे शेतकऱ्यांवरचा आर्थिक ताण मोठ्या प्रमाणात कमी होतो. यामुळे शेतकऱ्यांना आपल्या शेतात पुरेसे सिंचन उपलब्ध करून घेता येते आणि पिकाचे उत्पादन वाढवण्यास मदत होते.
थोडक्यात सांगायचे झाले, तर नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा दोन अंतर्गत अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातीच्या शेतकऱ्यांना पाईप संचासाठी शंभर टक्के आणि पंप सेटसाठी नव्वद टक्के अनुदान मिळते. यासाठी शेतकऱ्याचे क्षेत्र पाच हेक्टरपर्यंत असणे, सिंचनासाठी पाण्याची उपलब्धता सातबाऱ्यावर नोंदवलेली असणे आणि एनडीकेएसबी पोर्टलवर फार्मर आयडीने ऑनलाईन अर्ज करणे आवश्यक आहे. अर्ज लवकर केल्यास प्राधान्य मिळते, त्यामुळे पात्र शेतकऱ्यांनी वेळ न दवडता लवकरात लवकर अर्ज करावा. जर या अर्जाची सविस्तर प्रक्रिया, म्हणजे पोर्टलवर पाऊल-पाऊल कसे अर्ज भरायचा, याबद्दल अधिक माहिती हवी असेल, तर ती माहितीही पुढील लेखांमध्ये सविस्तर दिली जाईल. तोपर्यंत पात्र शेतकऱ्यांनी ही योजना समजून घेऊन तिचा जास्तीत जास्त लाभ घेण्याचा प्रयत्न करावा.
FAQ (प्रश्नोत्तरे)
1. पाईपवर 100% अनुदान कोणत्या योजनेअंतर्गत दिले जाते?
नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प (पोकरा) टप्पा-2 अंतर्गत पात्र अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) शेतकऱ्यांना पाईप संचावर 100% अनुदान दिले जाते.
2. पंपसेटवर किती अनुदान मिळते?
पंपसेटसाठी 90% अनुदान किंवा कमाल 40,000 रुपये यापैकी जी रक्कम कमी असेल तेवढे अनुदान दिले जाते.
3. पाईपसाठी कमाल किती अनुदान मिळते?
पाईपसाठी 100% अनुदान किंवा कमाल 30,000 रुपये यापैकी जी रक्कम कमी असेल तेवढे अनुदान मिळते.
4. या योजनेचा लाभ कोणत्या शेतकऱ्यांना मिळतो?
फक्त अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील पात्र शेतकऱ्यांना या योजनेचा लाभ मिळतो.
5. शेतजमिनीची मर्यादा किती आहे?
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्याकडे जास्तीत जास्त 5 हेक्टरपर्यंत शेती असणे आवश्यक आहे.
6. एका कुटुंबातील किती सदस्यांना लाभ मिळू शकतो?
एका कुटुंबातील फक्त एका सदस्यालाच या योजनेचा लाभ दिला जातो.
7. कोणत्या प्रकारच्या पाईपला अनुदान मिळते?
HDPE Pipe, PVC Pipe आणि HDPE Laminated Pipe या प्रकारच्या पाईपला अनुदान दिले जाते.
8. कोणत्या प्रकारच्या पंपसेटचा समावेश आहे?
ISI मानांकित मोनोब्लॉक इलेक्ट्रिक पंप, ओपनवेल सबमर्सिबल इलेक्ट्रिक पंप आणि डिझेल इंजिन (10 HP पर्यंत) यांचा समावेश आहे.
9. पंपसेटची कमाल क्षमता किती असावी?
या योजनेअंतर्गत 10 HP पर्यंतच्या क्षमतेच्या पंपसेटसाठी अनुदान दिले जाते.
10. सिंचनासाठी पाण्याचा स्रोत असणे आवश्यक आहे का?
होय. शेतकऱ्याकडे सिंचनासाठी पाण्याचा स्रोत उपलब्ध असणे आवश्यक असून त्याचा पुरावा किंवा सातबारा उताऱ्यावर नोंद असावी.
11. अर्ज कसा करायचा?
अर्ज पूर्णपणे ऑनलाइन करावा लागतो. नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प (पोकरा) टप्पा-2 च्या अधिकृत पोर्टलवर Farmer ID वापरून लॉगिन करून अर्ज करता येतो.
12. अर्जासाठी Farmer ID आवश्यक आहे का?
होय. ऑनलाइन अर्ज करण्यासाठी Farmer ID आणि OTP पडताळणी आवश्यक असते.
13. अर्ज मंजुरीची प्रक्रिया कशी असते?
प्रथम अर्जांची पडताळणी केली जाते. पात्र अर्जांना प्राधान्य दिले जाते. लक्ष्यापेक्षा जास्त अर्ज आल्यास लाभार्थ्यांची निवड सोडत (लॉटरी) पद्धतीने केली जाऊ शकते.
14. निवड झाल्यानंतर पुढे काय करावे लागते?
निवड झाल्यानंतर शेतकऱ्याला आवश्यक कागदपत्रे आणि पंपसेट किंवा पाईपसाठी हमीपत्र (Undertaking) सादर करावे लागते.
15. ही योजना महाराष्ट्रातील सर्व गावांसाठी आहे का?
नाही. ही योजना नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प (पोकरा) टप्पा-2 अंतर्गत समाविष्ट असलेल्या गावांमध्येच लागू आहे.
