हयातीचा दाखला आता घरबसल्या काढा निराधार, वृद्ध आणि दिव्यांग पेन्शनधारकांसाठी मोठी सुविधा

संजय गांधी निराधार योजना, श्रावण बाळ सेवानिवृत्ती योजना आणि दिव्यांग पेन्शन योजनेच्या लाभार्थ्यांना दरवर्षी हयातीचा दाखला द्यावा लागतो. आता हे काम घरबसल्या मोबाईलवरून करता येणार आहे. बेनिफिशरी सत्यापन ॲपमध्ये महाराष्ट्राचा पर्याय जोडण्यात आला आहे. हे ॲप कसे डाउनलोड करायचे, डिव्हाइस रजिस्ट्रेशन कसे करायचे, हयातीचा दाखला कसा काढायचा आणि तो बरोबर झाला का हे कसे तपासायचे — हे सगळं या लेखात पायरीपायरीने सविस्तर जाणून घेणार आहोत.

हयातीचा दाखला म्हणजे काय आणि तो का लागतो?

महाराष्ट्रातील लाखो वृद्ध, दिव्यांग आणि निराधार व्यक्ती सरकारी पेन्शनवर अवलंबून असतात. संजय गांधी निराधार योजना, श्रावण बाळ सेवानिवृत्ती योजना आणि दिव्यांग पेन्शन योजना या तीनही योजनांचा लाभ घेणाऱ्यांना दरवर्षी एकदा हयातीचा दाखला द्यावा लागतो. हयातीचा दाखला म्हणजे एक पुरावा की लाभार्थी अजूनही जिवंत आहे आणि पेन्शन मिळवण्यास पात्र आहे. हे शासनाने अनिवार्य केले आहे कारण काही लाभार्थ्यांच्या निधनानंतरही त्यांच्या नावाने पेन्शन काढली जाते, असे प्रकार घडतात. त्यामुळे दरवर्षी हा दाखला दिल्याशिवाय पेन्शन बंद केली जाते.

यापूर्वी हे काम करण्यासाठी लाभार्थ्याला तहसील कार्यालयात किंवा संबंधित सरकारी कार्यालयात जावे लागत होते. वृद्धांना, दिव्यांग व्यक्तींना आणि आजारी लाभार्थ्यांना हे काम करणे खूप कठीण होते. कधीकधी त्यांच्याकडे जाण्याची शारीरिक क्षमता नसते, वाहन नसते किंवा घरी सांभाळणारे कुणी नसते. या सगळ्या अडचणींमुळे हयातीचा दाखला वेळेत न दिल्याने अनेकांची पेन्शन बंद होत असे. आता मात्र हे काम घरबसल्या मोबाईलवरून करता येणार आहे. बेनिफिशरी सत्यापन ॲपमध्ये महाराष्ट्राचा पर्याय जोडण्यात आला आहे. हे ॲप वापरून हयातीचा दाखला घरबसल्या काढता येतो आणि त्यामुळे पेन्शन बंद होण्याची भीती राहत नाही.

बेनिफिशरी सत्यापन ॲप डाउनलोड कसे करायचे?

मुख्य मुद्दा: प्ले स्टोरवरून बेनिफिशरी सत्यापन ॲप मोफत डाउनलोड करता येते, हे सरकारचे अधिकृत ॲप आहे.

सर्वात आधी मोबाईलमध्ये प्ले स्टोर उघडायचे आहे. प्ले स्टोरमध्ये सर्च बॉक्समध्ये “Beneficiary Satyapan” किंवा “बेनिफिशरी सत्यापन” असे टाइप करायचे आहे. सर्च केल्यानंतर हे ॲप दिसेल. हे सरकारचे अधिकृत ॲप आहे हे तपासून घ्यायचे आहे. ॲपवर “Government” असे लिहिलेले दिसेल. हेच ॲप इन्स्टॉल करायचे आहे. इन्स्टॉल झाल्यानंतर ते उघडायचे आहे. ॲप उघडल्यानंतर एक इंटरफेस दिसेल. त्यात भाषा निवडण्याचा पर्याय येईल. इंग्रजी निवडा आणि “Done” वर क्लिक करा. त्यानंतर फेस ऑथेंटिकेशन आणि बायोमेट्रिक स्कॅन असे पर्याय दिसतील. या पर्यायांवर क्लिक करायचे नाही. खाली “Proceed for Device Registration” हे बटण दिसेल. त्यावर क्लिक करायचे आहे. हे ॲप पूर्णपणे मोफत आहे आणि कोणत्याही अँड्रॉइड मोबाईलवर चालते.

डिव्हाइस रजिस्ट्रेशन कसे करायचे?

मुख्य मुद्दा: डिव्हाइस रजिस्ट्रेशनसाठी कोणाचाही आधार नंबर आणि मोबाईल नंबर वापरता येतो, हे एकदाच करायचे असते.

“Proceed for Device Registration” वर क्लिक केल्यानंतर एक फॉर्म येईल. त्यात आधार नंबर आणि मोबाईल नंबर टाकायचा आहे. इथे एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्यायची आहे की डिव्हाइस रजिस्ट्रेशनसाठी कोणाचाही आधार नंबर चालतो. म्हणजे ज्या व्यक्तीच्या मोबाईलवर हे ॲप आहे त्याचा आधार नंबर, किंवा घरातील दुसऱ्या कोणाचाही आधार नंबर टाकता येतो. आधार नंबर आणि मोबाईल नंबर टाकल्यानंतर “Send OTP” वर क्लिक करायचे आहे.

मोबाईलवर ओटीपी येईल, तो टाकायचा आणि सबमिट करायचे आहे. त्यानंतर ज्या व्यक्तीचा आधार नंबर टाकला होता त्या व्यक्तीचे नाव टाकायचे आहे. “Self and Family” हा पर्याय निवडायचा आहे. “Accept” करून “Scan” बटणावर क्लिक करायचे आहे. आता ज्या व्यक्तीचा आधार नंबर टाकला होता त्या व्यक्तीचा चेहरा कॅमेऱ्यासमोर आणायचा आहे. गोल वर्तुळात चेहरा घ्यायचा आहे आणि डोळे उघडझाप करायचे आहेत म्हणजेच ब्लिंक करायचे आहेत. डोळे ब्लिंक झाले की फेस स्कॅन पूर्ण होतो. डिव्हाइस रजिस्ट्रेशन पूर्ण झाले की हे काम पुन्हा करायची गरज नाही. हे एकदाच करायचे असते.

महाराष्ट्र पर्याय कसा निवडायचा?

मुख्य मुद्दा: डिव्हाइस रजिस्ट्रेशन झाल्यानंतर “Maharashtra” पर्याय निवडायचा आणि “Social Security Pension” या विभागात जायचे.

डिव्हाइस रजिस्ट्रेशन पूर्ण झाल्यानंतर ॲपमध्ये राज्य निवडण्याचा पर्याय येतो. इथे दोन नंबरचा पर्याय “Maharashtra” आहे. त्यावर क्लिक करायचे आहे. क्लिक केल्यानंतर महाराष्ट्रातील वेगवेगळ्या पेन्शन योजना दिसतील. संजय गांधी निराधार योजना असो, श्रावण बाळ योजना असो किंवा दिव्यांग पेन्शन असो — या सर्व योजना “Social Security Pension” या एकाच विभागात येतात. त्यामुळे “Social Security Pension” या बॉक्सवर क्लिक करायचे आहे.

क्लिक केल्यानंतर दोन पर्याय दिसतील. पहिला पर्याय आहे “Beneficiary Verification” आणि दुसरा आहे “View Beneficiary Certificate”. हयातीचा दाखला काढण्यासाठी पहिल्या पर्यायावर म्हणजेच “Beneficiary Verification” वर क्लिक करायचे आहे. हे काम अगदी सोपे आहे आणि कोणीही थोडी मदत केली तर वृद्ध आणि दिव्यांग लाभार्थ्यांसाठी हे सहज करता येते.

हयातीचा दाखला काढण्याची प्रक्रिया — पायरीपायरीने

मुख्य मुद्दा: लाभार्थ्याचा आधार नंबर आणि मोबाईल नंबर टाकून, ओटीपी व्हेरिफाय करून, फेस स्कॅन केल्यानंतर हयातीचा दाखला तयार होतो.

“Beneficiary Verification” वर क्लिक केल्यानंतर एक फॉर्म येतो. या फॉर्ममध्ये ज्या व्यक्तीचा हयातीचा दाखला काढायचा आहे त्या लाभार्थ्याचा आधार नंबर आणि मोबाईल नंबर टाकायचा आहे. म्हणजे जो वृद्ध किंवा दिव्यांग व्यक्ती पेन्शन घेतो, त्याचा आधार नंबर आणि त्याच्याशी जोडलेला मोबाईल नंबर टाकायचा आहे. “Accept” करून “Submit” वर क्लिक करायचे आहे. सबमिट केल्यानंतर त्या मोबाईल नंबरवर ओटीपी येईल.

तो ओटीपी इथे टाकायचा आहे आणि पुन्हा सबमिट करायचे आहे. ओटीपी सबमिट केल्यानंतर “Beneficiary Validated” असा मेसेज दिसेल. याचा अर्थ तो लाभार्थी त्या योजनेत नोंदवलेला आहे हे सिस्टमने मान्य केले. “Accept” करून “Scan” बटणावर क्लिक करायचे आहे. आता लाभार्थ्याचा म्हणजेच ज्या वृद्ध किंवा दिव्यांग व्यक्तीचा दाखला काढायचा आहे त्याचा चेहरा कॅमेऱ्यासमोर आणायचा आहे. गोल वर्तुळात त्याचा चेहरा घ्यायचा आणि डोळे उघडझाप म्हणजेच ब्लिंक करायला सांगायचे आहे. डोळे नीट ब्लिंक झाले की “Capture Successfully” असा मेसेज येतो. हयातीचा दाखला काढण्याची प्रक्रिया पूर्ण झाली.

दाखला बरोबर झाला का हे कसे तपासायचे?

मुख्य मुद्दा: “View Beneficiary Certificate” पर्यायात जाऊन बीएसए आयडी टाकून हयातीचा दाखला बघता येतो आणि डाउनलोड करता येतो.

हयातीचा दाखला काढल्यानंतर तो खरोखरच बरोबर झाला का हे तपासणे आवश्यक आहे. त्यासाठी ॲपमध्ये मागे येऊन “View Beneficiary Certificate” या दुसऱ्या पर्यायावर क्लिक करायचे आहे. फेस स्कॅन झाल्यानंतर एक मेसेज येतो त्यात बीएसए आयडी असतो. तो बीएसए आयडी पूर्णपणे इथे टाकायचा आहे आणि “Submit” वर क्लिक करायचे आहे. सबमिट केल्यानंतर ओटीपी येईल, तो टाकायचा आणि “Verify” करायचे. व्हेरिफाय केल्यानंतर हयातीचा दाखला स्क्रीनवर दिसेल. त्यात लाभार्थ्याचे नाव, आधार नंबर, योजनेचे नाव आणि दाखला काढल्याची तारीख दिसेल. हे सगळे बरोबर असेल तर दाखला व्यवस्थित काढला गेला आहे असे समजायचे. या स्क्रीनचा स्क्रीनशॉट काढून ठेवणे चांगले आहे. पुढे काही विचारले तर हा स्क्रीनशॉट पुरावा म्हणून उपयोगी पडतो.

कोणाची मदत घ्यावी लागेल?

वृद्ध किंवा दिव्यांग लाभार्थ्यांना हे स्वतः करणे कठीण असेल. मोबाईल वापरता येत नसेल, डोळ्यांना नीट दिसत नसेल किंवा हात थरथरत असतील तर फेस स्कॅन करणे जड जाते. अशा वेळी घरातील मुलगा, मुलगी, सून, जावई किंवा नातवाने मदत करावी. मोबाईल त्यांनी हाताळायचा आणि लाभार्थ्याला फक्त कॅमेऱ्यासमोर यायला आणि डोळे ब्लिंक करायला सांगायचे. एवढेच काम लाभार्थ्याला करायचे असते. बाकी सगळे काम मदतनीस करू शकतो. जर घरात कोणी नसेल तर शेजारचा किंवा गावातील कोणीतरी तरुण हे काम करून देऊ शकतो. हे काम मोफत आहे आणि पाच ते दहा मिनिटांत होते.

दरवर्षी एकदा करणे अनिवार्य आहे

हयातीचा दाखला हे काम दरवर्षी एकदा करणे अनिवार्य आहे. जर एका वर्षात दाखला दिला नाही तर पेन्शन बंद होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे दरवर्षी ठराविक वेळी हे काम करणे लक्षात ठेवावे. घरातील सर्व पेन्शनधारक वृद्ध किंवा दिव्यांग सदस्यांचा हयातीचा दाखला वेळेत काढला आहे का हे कुटुंबाने नियमित तपासावे. एका वर्षात दाखला न दिल्यामुळे पेन्शन बंद झाली तर ती पुन्हा सुरू करणे कठीण होते आणि थकीत पैसे मिळण्यासाठी खूप वेळ लागतो. त्यामुळे हे काम वेळेत करणे हेच सर्वात स्मार्ट निर्णय आहे.

संजय गांधी निराधार योजना, श्रावण बाळ सेवानिवृत्ती योजना, दिव्यांग पेन्शन आणि इतर सरकारी योजनांच्या अपडेटसाठी नियमित माहिती घेत राहा. जय हिंद, जय महाराष्ट्र.